Haklı fesih sebepleri, iş sözleşmesinin bildirim süresi beklenmeden ve derhal sona erdirilmesine imkan veren hallerdir. Kanun bu halleri işçi için 24 üncü, işveren için 25 inci maddede tek tek sayar. Süresi belirli olsun ya da olmasın her iş sözleşmesi bu sebeplerle feshedilebilir.[1]
Bu rehberde işçinin ve işverenin haklı fesih sebepleri, altı iş günü kuralı, tazminat sonuçları ve fesih sürecinde izlenecek yol anlatılıyor. Her başlığın ayrıntısı için ayrı yazılara bağlantı verdik.
Haklı Nedenle Fesih Nedir?
Haklı nedenle fesih, taraflardan birinin iş sözleşmesini bildirim süresine uymadan tek taraflı sona erdirmesidir. Fesih bildirimi karşı tarafa ulaştığı anda sonuç doğurur. Karşı tarafın kabulü gerekmez.
Normal fesihte taraflar kıdemine göre iki ile sekiz hafta arasında değişen bildirim süresine uyar.[2] Haklı fesihte bu süre beklenmez. Bu fark, haklı fesihte ihbar tazminatının doğmamasının da nedenidir.
Haklı fesih sebepleri kanunda sayılmıştır. Ahlak ve iyiniyet grubunda benzer haller de kapsama girebilir. Sözleşmedeki geniş ifadeler ise mahkemeyi bağlamaz.
İşçinin Haklı Fesih Sebepleri
İşçinin haklı fesih sebepleri üç grupta toplanır. Sağlık sebepleri, ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller ve zorlayıcı sebepler bu gruplardır. Ücretin ödenmemesi ile cinsel taciz ikinci grubun en bilinen örnekleridir.
| Sebep | Kanundaki yeri | Ayrıntılı yazı |
|---|---|---|
| İşçinin haklı fesih sebepleri ve süre | m.24 ve m.26 | Altı iş günü kuralı |
| Ücretin geç ya da eksik ödenmesi | m.24/II-e | Maaşın geç ödenmesi |
| İşverenin hakaret ve sataşması | m.24/II-b ve c | İşverenin işçiye hakaret etmesi |
| Cinsel taciz | m.24/II-b ve d | İşyerinde taciz |
| İşin sağlığa tehlikeli olması | m.24/I | İşçinin sağlık sebebiyle feshi |
| Baskıyla alınan istifa | m.24/II-c ve TBK m.37 | İstifaya zorlama |
İşverenin işçiyi iş sözleşmesi yapılırken yanıltması da haklı fesih sebebidir. Parça başı ücret ödenen işte işçiye yapabileceğinden az iş verilmesi ve farkın ödenmemesi aynı gruba girer. İşçinin çalıştığı yerde bir haftadan fazla işin durmasını gerektiren zorlayıcı sebepler de bu kapsamdadır.[3]
Çalışma koşullarının işçi aleyhine değiştirilmesi de uygulamada haklı fesih gerekçesi olarak ileri sürülür. Bu konu çalışma koşullarında esaslı değişiklik yazısında anlatılıyor.
İşverenin Haklı Fesih Sebepleri
İşverenin haklı fesih sebepleri de dört grupta sayılmıştır. Sağlık sebepleri, ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller, zorlayıcı sebepler ve işçinin gözaltına alınması ya da tutuklanması bu gruplardır.[4]
En sık kullanılan grup ahlak ve iyiniyet hallerinde yer alır. İşverene sataşma, hırsızlık, güveni kötüye kullanma ve devamsızlık bu hallerdendir. Görevi yapmamakta ısrar, işin güvenliğini tehlikeye düşürme ve işvereni zarara uğratma da aynı gruptadır.
Bu hallerin tamamı işveren haklı nedenle fesih yazısında açıklanıyor. En çok tartışılan hallerden biri devamsızlıktır. Konunun ayrıntısı devamsızlık işten çıkarma yazısında yer alıyor.
İşverenin sağlık sebebiyle fesih hakkı ise işçiden farklı şartlara bağlıdır. İşçinin kendi kastından doğan hastalıkta kısa devamsızlık yeterlidir. Diğer hastalıkta, yani raporlu işçinin işten çıkarılması halinde, bildirim sürelerini altı hafta aşan bir süre aranır.
Altı İş Günü ve Bir Yıl Kuralı
Ahlak ve iyiniyet hallerine dayanan fesih yetkisi süreye bağlıdır. Taraf, olayı öğrendiği günden başlayarak altı iş günü içinde feshetmelidir. Fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl geçmişse de yetki sona erer.[5]
İşçinin olaydan maddi çıkar sağladığı hallerde bir yıllık süre uygulanmaz. Altı iş günlük süre ise her durumda geçerlidir. Süre geçtikten sonra yapılan fesih haksız sayılır.
Ücretin ödenmemesi gibi devam eden sebeplerde süre işlemez. Fesih hakkı ödeme yapılana kadar kullanılabilir. Sayma yöntemi ve istisnalar için altı iş günü kuralı yazısına bakabilirsiniz.
Haklı Fesihte Tazminat Sonuçları
Haklı feshin tazminat sonucu, feshi kimin yaptığına ve sebebin türüne göre değişir. İşçi haklı nedenle feshederse kıdem tazminatı alır. İşveren ahlak ve iyiniyet gibi II numaralı bentteki sebeplerle feshederse işçi kıdem tazminatı alamaz.[6]
| Fesheden | Kıdem tazminatı | İhbar tazminatı |
|---|---|---|
| İşçi, haklı nedenle | Ödenir | Ödenmez |
| İşveren, ahlak ve iyiniyet sebebiyle | Ödenmez | Ödenmez |
| İşveren, sağlık ya da zorlayıcı sebeple | Ödenir | Ödenmez |
| İşçi, dayanaksız ya da süresi geçmiş feshiyle | Alınamaz | İşçi öder |
| İşveren, dayanaksız ya da süresi geçmiş feshiyle | Ödenir | Ödenir |
Kıdem tazminatının koşullarını kıdem tazminatı yazısında, ihbar tazminatını ihbar tazminatı yazısında bulabilirsiniz. Tutarları görmek için kıdem tazminatı hesaplama ve ihbar tazminatı hesaplama araçları kullanılabilir. Diğer alacakları toplu görmek için tüm işçi alacakları hesaplama sayfası yardımcı olur.
Haklı fesih sebebi bulunmayan fesih ise haksız fesihtir. Haksız fesheden taraf bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat öder. İşçi bakımından kıdem tazminatı koşulları da ayrıca incelenir.
Haklı Fesih Nasıl Yapılır?
İşçi için kanun şekil şartı aramaz. İspat için bildirimin yazılı yapılması ve noter aracılığıyla gönderilmesi gerekir. Bildirimde sebep, tarih ve ilgili kanun maddesi yer almalıdır.
İşverenin haklı nedenle derhal feshinde Yargıtay yazılı şekil şartı aramaz. Yine de yazılı bildirim ispatı kolaylaştırır. İş güvencesi kapsamındaki geçerli neden fesihlerinde ise yazılı bildirim ve açık sebep şarttır.
- Fesih sebebini ve olayın öğrenildiği günü yazın
- Bildirimi noter ya da iadeli taahhütlü posta ile gönderin
- Delilleri toplayın ve saklayın
- Altı iş günlük süreyi mutlaka takip edin
Bildirim şekli ve tebliğ kuralları fesih bildirimi nasıl yapılır yazısında ayrıntılı anlatılıyor. Haklı fesih sebebini ispat yükü, kural olarak sebebe dayanan tarafa düşer. Ücretin ödendiğini ispat ise işverene aittir.
Bildirimin metnini hazırlarken haklı nedenle fesih ihtarnamesi örneği yol gösterebilir.
İstifa ile Haklı Fesih Arasındaki Fark
İşçi haklı bir sebebe dayanmadan ve bildirim süresi tanımadan ayrılırsa fesih istifa sayılır. İstifa eden işçi kıdem ve ihbar tazminatı alamaz. Haklı fesihte ise kıdem tazminatı doğar.
Bu fark nedeniyle işverenler zaman zaman işçiyi istifaya zorlar. İşçinin iradesi baskıyla fesada uğratılmışsa gerçek bir istifadan söz edilemez. İstifaya zorlama yazısında hakları ve ispat yollarını anlattık.
İşçinin ayrılış biçimini belirleyen şey bildirimdeki gerekçedir. Gerekçesiz bir istifa dilekçesi sonradan haklı fesih iddiasını zayıflatır. Bu nedenle ayrılmadan önce hukuki durumu netleştirmek gerekir.
Kendi isteğiyle ayrılan işçinin kıdem durumu için istifa eden işçinin kıdem tazminatı yazısına bakılabilir.
Haklı Fesihten Sonra Dava Süreci
İşçi alacak ve tazminat davası açmadan önce arabulucuya başvurmak zorundadır.[7] Arabuluculuk son tutanağı dava dilekçesine eklenir. Süreç ve beklentiler iş davalarında arabuluculuk rehberinde anlatılıyor.
İşverenin haklı nedenle çıkardığı işçi, feshin sebeplere uygun olmadığını iddia ederek yargı yoluna başvurabilir. İş güvencesi şartları varsa fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur. Ayrıntılar işe iade davası yazısında yer alıyor.
İşten çıkarılan işçinin genel yol haritası için işten çıkarılan işçinin hakları yazısı faydalıdır. Tazminatsız çıkarmanın sınırları da tazminatsız işten çıkarma yazısında açıklanıyor.
Haklı Fesih Sebepleri Rehberindeki Yazılar
Aşağıdaki yazılar haklı fesih sebeplerini ayrı ayrı ele alır. İlgilendiğiniz konuya doğrudan geçebilirsiniz.
- İşçinin haklı fesih sebepleri ve altı iş günü kuralı
- Maaşın geç veya eksik ödenmesi
- İşverenin işçiye hakaret etmesi
- İşçinin cinsel tacize uğraması
- Sağlık nedeniyle haklı fesih
- İşverenin haklı fesih halleri
- Devamsızlık nedeniyle işten çıkarma
- İstifaya zorlanan işçinin hakları
Psikolojik baskı ve sistemli yıldırma davranışları için mobbing nedir yazısına bakabilirsiniz. Performans nedeniyle yapılan fesihler ise haklı fesihten ayrı değerlendirilir. Bu konuyu performans düşüklüğü nedeniyle fesih yazısında anlattık.
Yargıtay Kararında Haklı Fesih
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, işverenin haklı nedenle derhal fesih yaptığı davalarda yazılı bildirim şartını bir kararında şöyle açıklamıştır.
“Buna karşılık, aynı Kanun’un 25’inci maddesinde öngörülen işverenin haklı nedenle derhal feshinde yazılı şekil şartı aranmamaktadır.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2015/18371 K.2015/27188, 05.10.2015[8]
Olayda işveren, işçinin masraf formlarının gerçeği yansıtmadığını ve şirketi zarara uğrattığını ileri sürerek haklı nedenle fesih yaptığını savunmuştu. Yerel mahkeme, işçiye yazılı fesih bildirimi tebliğ edilmediği gerekçesiyle işe iadeye hükmetmişti.
Daire yazılı şeklin yalnızca geçerli neden fesihleri için geçerlilik şartı olduğunu belirtti. Mahkemenin işin esasına girip feshin haklı nedene dayanıp dayanmadığını incelemesi gerektiğine karar verdi ve hükmü oybirliğiyle bozdu. Yargıtay’ın güncel kararlarına Yargıtay karar arama sayfasından ulaşılabilir.
Ek yazılar: işyerinde hırsızlık nedeniyle işten çıkarma, işyerinde kavga ve işten çıkarma, işçinin işverene hakaret etmesi ve işyerinde uyuşturucu testi.
Haklı Fesih Sebepleri Hakkında Sık Sorulan Sorular
Haklı nedenle fesih konusunda en çok sorulan sorular aşağıda yanıtlandı.
Haklı fesih sebepleri nelerdir?
İşçi için sağlık sebepleri, ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller ile zorlayıcı sebepler sayılmıştır. İşveren için de benzer şekilde dört grup vardır. Ücretin ödenmemesi, hakaret, taciz, hırsızlık ve devamsızlık en bilinen örneklerdir.
Haklı fesihte ihbar süresine uymak gerekir mi?
Hayır. Haklı nedenle fesihte bildirim süresi beklenmez. Bu nedenle ihbar tazminatı da doğmaz.
Haklı fesih için kaç gün içinde harekete geçmek gerekir?
Ahlak ve iyiniyet hallerinde olayı öğrendiğiniz günden itibaren altı iş günü içinde feshetmelisiniz. Fiilden itibaren bir yıl da geçmemelidir. Ücretin ödenmemesi gibi devam eden sebeplerde süre ödemeye kadar işlemez.
Haklı fesihte kıdem tazminatı alınır mı?
İşçi haklı nedenle feshederse kıdem tazminatı alır. İşveren ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan davranış nedeniyle feshederse işçi kıdem tazminatı alamaz.
Haklı fesih yazılı yapılmak zorunda mı?
İşçi için kanun şekil şartı aramaz. İşverenin haklı nedenle derhal feshinde de yazılı şekil şartı aranmaz. İspat için yazılı ve noter aracılığıyla yapmak en güvenli yoldur.
Haklı fesih sebebi olmadan işten ayrılırsam ne olur?
Fesih istifa sayılır. Kıdem ve ihbar tazminatı alamazsınız. Haklı bir sebebiniz varsa ayrılmadan önce bildirimi doğru biçimde yapmalısınız.
Kaynaklar