İşyerinde kavga işten çıkarma sebebi olabilir, ancak her tartışma haklı fesih için yeterli değildir. Kanun, işçinin işverene, ailesine ya da işverenin başka bir işçisine sataşmasını haklı fesih sebebi sayar.[1] Haklı fesihte bildirim süresi beklenmez ve işçi kıdem ile ihbar tazminatı alamaz.
İşyerinde kavga işten çıkarma davalarında asıl sorular belli. Kavgayı kim başlattı, karşılıklı mıydı, işyeri dışında mı yaşandı ve işveren bunu nasıl ispatlıyor. Bu yazıda bu soruları Yargıtay kararlarıyla birlikte ele alıyoruz.
Diğer fesih halleri için işverenin haklı nedenle feshi yazısına, genel çerçeve için haklı nedenle fesih rehberine bakabilirsiniz.
İşyerinde Kavga İşten Çıkarma Hangi Hallerde Haklı Fesihtir?
Kanundaki fiil sataşmadır. Yargıtay, sataşma niteliğindeki davranışların tehdit ve hakaret içeren sözler söylemeyi ve darp gibi etkili eylemleri kapsadığını belirtir. Yani yalnızca fiziksel kavga değil, ağır sözlü saldırı da bu kapsama girebilir.
“Sataşma niteliğindeki davranışlar tehdit ve hakaret içeren sözler söyleme, etkili eylem (darp) de bulunma gibi davranışlar olarak ortaya çıkar.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2016/3438 K.2019/12303, 28.05.2019[2]
Her olayda aynı sonuç çıkmaz. Fesih sebebinin ağırlığı, tarafların davranışı ve işyeri düzenine etkisi birlikte değerlendirilir. Aşağıdaki tablo genel bir çerçeve sunar.
| Durum | Genel sonuç |
|---|---|
| İşçinin iş arkadaşına fiziksel saldırısı | Haklı fesih sebebi olabilir |
| Tehdit ve hakaret içeren sataşma | Haklı fesih sebebi olabilir |
| Karşılıklı kavga, iki tarafın da kusuru | Haklı fesih sebebi olabilir |
| Sataşma boyutuna varmayan tartışma | Geçerli fesih sebebi olabilir |
| Kusursuz işçinin saldırıya uğraması | Fesih haksız olabilir |
İşçi, iş arkadaşıyla kavga ettiği için çıkarılmışsa kendi kusurunu da düşünmelidir. İşyerinde kavga işten çıkarma kararlarında mahkeme, olayın nasıl başladığına ve nasıl geliştiğine bakar. Tanık ve tutanaklar bu noktada belirleyicidir.
Kavgayı Kim Başlattı Önemli mi?
Önemlidir. Yargıtay, fiili eylemlerin ilk kimden geldiğini fesih değerlendirmesinde dikkate alır. Saldıran işçi ile kendini korumaya çalışan işçi aynı konumda sayılmaz.
Dokuzuncu Hukuk Dairesi önüne gelen bir olayda işçi iş arkadaşına bıçak çekmiş ve bardak atmıştı. Ortak tanık, karşı tarafın karşılık vermediğini anlatmıştı.
Daire fiili eylemlerin ilk olarak davacıdan geldiğini kabul etti. Kıdem tazminatı talebinin reddi gerektiğine karar vererek kabul hükmünü bozdu.
Bu karar, kavgayı başlatan işçinin ağır sonuçla karşılaşabileceğini gösterir. Karşı tarafın karşılık vermediği ve ilk hareketin kimden geldiği ispatlanabiliyorsa dava sonucu da buna göre şekillenir.
Karşılıklı Kavgada İki Taraf da Çıkarılır mı?
Karşılıklı kavgada işveren iki işçiyi de çıkarabilir. Bir elektrik teknisyeni ile iş arkadaşı arasında atışma başlamış, münakaşa makasla yaralamaya teşebbüse varmıştı. İşyeri disiplin kurulu her iki işçinin sözleşmesini feshetti.
Yerel mahkeme, işverenin işçinin sataşıp kavga çıkardığını ispatlayamadığını düşünmüştü. Daire bu değerlendirmeyi dosyaya uygun bulmadı.
Dosyadaki savunma, güvenlik raporu ve disiplin kurulu tutanağı işçinin de olayda kusurlu olduğunu gösteriyordu. Yargıtay feshi haklı saydı ve kıdem ile ihbar tazminatının reddi gerektiğine karar verdi.[3]
Kararın önemli yanı şudur. Kavgaya karışan her işçinin diğerine göre daha az kusurlu olması, işçiyi kendiliğinden korumaz. Olaya katkısı yeterli kusur oluşturuyorsa fesih haklı kabul edilebilir.
Sadece Tartışma Kavga Sayılır mı?
İş arkadaşlarıyla sürekli tartışma kavga değildir. Yargıtay’a göre sataşma niteliğinde olmadığı sürece diğer işçilerle devamlı ve gereksiz tartışmaya girişmek ya da iş arkadaşlarıyla ciddi geçimsizlik göstermek geçerli fesih sebebidir.
Geçerli sebep ile haklı sebep arasındaki fark tazminatlar bakımından önemlidir. Geçerli sebeple feshedilen işçiye bildirim süresi tanınmalıdır. Kıdem tazminatı ise haklı nedenle fesih dışında kalan hallerde ödenir.[4]
Bu nedenle tek bir tartışmaya dayanan fesihte işverenin sebebi yeterli ağırlıkta göstermesi gerekir. Önceki uyarılar, tutanaklar ve işyeri düzenine etkisi tartışılır.
İş güvencesi kapsamındaki işçiye karşı geçerli sebebe dayanan fesihte savunma alınması gerekir. Konuyu işçinin savunmasının alınması yazısında anlattık.
İşyeri Dışında Yaşanan Kavga
Kanun metni sataşmanın yerini sınırlamaz. Servis aracında, iş çıkışında ya da işyeri toplantısı sonrasında yaşanan kavga yine de iş ilişkisini etkileyebilir. İşveren, olayın işyerindeki çalışma düzenine yansıdığını göstermelidir.
İki arkadaşın işyeriyle bağlantısı olmayan özel bir tartışması ise fesih için zayıf kalır. Yargı kararları olayın ayrıntılarına göre değiştiği için kesin bir kural söylemek doğru olmaz. İşverenin iş ilişkisiyle bağını kanıtlaması gerekir.
Tutanak, Tanık ve Kamera Kaydı
İşveren kavgadan hemen sonra tutanak tutmalıdır. Tutanağa olayın saati, yeri, kimlerin bulunduğu ve ne olduğu yazılır. Olaya tanık olan işçilerin imzası delili güçlendirir.
Kamera kaydı varsa saklanmalıdır. Kaydın hukuka uygun şekilde elde edilmesi için kamerayla izleme ve kamera kaydı yazısındaki ilkeler gözetilmelidir. Kameranın olayı net göstermemesi halinde tanık beyanları öne çıkar.
Feshin geçerli ya da haklı nedene dayandığını ispat yükü işverendedir.[5] İşçi ise feshin başka bir sebebe dayandığını ileri sürerse bunu ispatlamalıdır. Bu nedenle çıkarılan işçinin kendi tanıklarını ve belgelerini erkenden toplaması önemlidir.
Fesih Süresi ve Savunma
İşveren fesih hakkını, kavgayı öğrendiği günden başlayarak altı iş günü içinde kullanmalıdır. Olaydan itibaren bir yıl geçerse hak hiçbir halde kullanılamaz.[6] Süreyi kaçıran işveren haklı feshe dayanamaz.
Kanun, ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı hallerde savunma alınmasını zorunlu tutmaz.[7] Yine de işçinin savunması olayın aydınlanmasına yardımcı olur. Süre konusunda altı iş günü kuralı yazısına bakabilirsiniz.
Kavga Nedeniyle İşten Çıkarılan İşçi Ne Yapmalı?
İşyerinde kavga işten çıkarma kararıyla karşılaşan işçi için fesih bildirimini ve tutanakları temin etmek ilk adımdır. Kavgada karşı tarafın saldırdığını gösteren tanık, kamera kaydı veya mesajlar saklanmalıdır. Savunma istenmişse yazılı verilmelidir.
Fesih haksızsa fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak gerekir.[8] Anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır. Süreç için işe iade davası ve arabuluculuk başvurusu yazıları rehber olabilir.
Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdemi olan işçi işe iade davası açabilir.[9] İşveren işçiyi başlatmazsa dört ile sekiz aylık ücret tutarında tazminat ödenir.
Karşılıklı kavgada ihtiyatlı davranmak gerekir. Sosyal medyada olayı tartışmak veya iş arkadaşına yeniden sataşmak, davada aleyhe delil olabilir. Haklarınızın genel çerçevesi için işten çıkarılan işçinin hakları yazısına bakın.
İşveren İçin Dikkat Edilecekler
İşyerinde kavga işten çıkarma kararı vermeden önce işveren, tarafların ayrı ayrı savunmasını almalı ve tanıkları dinlemelidir. İki tarafa farklı yaptırım uygulanacaksa gerekçe açık olmalıdır. Eşit davranma borcuna aykırılık iddiasıyla karşılaşmamak için ölçüt tutarlı kullanılmalıdır.
Fesih bildirimi yazılı olmalı ve kavgaya ilişkin sebep açıkça belirtilmelidir. Bildirimin biçimi için fesih bildirimi nasıl yapılır yazısı yararlıdır.
İşyerinde kavga işten çıkarma kararında başka fesih sebepleri de varsa her biri ayrı değerlendirilmelidir. Örneğin işyerinde hırsızlık işten çıkarma yazısı farklı bir sebebi anlatır. Kavga işyerindeki mobbingin sonucuysa değerlendirme değişebilir, bunun için mobbing davası yazısına bakabilirsiniz.
Güncel kararlara Yargıtay karar arama sayfasından ulaşabilirsiniz. Kanun metni mevzuat.gov.tr adresindedir.
Sözlü saldırı ve hakaret için işçinin işverene hakaret etmesi, alkol ve uyuşturucu etkisinde işe gelme için işyerinde uyuşturucu testi yazısına bakabilirsiniz.
İşyerinde Kavga İşten Çıkarma Hakkında Sık Sorulan Sorular
Kavga nedeniyle işten çıkarılan işçiler ve işverenler en çok aşağıdaki soruları soruyor.
İşyerinde kavga eden işçi kıdem tazminatı alabilir mi?
Fesih haklı nedene dayanıyorsa alamaz ve ihbar tazminatına da hak kazanmaz. Kavgayı sizin başlattığınız ispatlanırsa risk artar. Fesih haksız bulunursa tazminat ve işe iade hakkı doğabilir.
Kavgayı başlatan ben değilsem de işten çıkarılır mıyım?
Evet, çıkarılabilirsiniz. Ancak ilk hareketin kimden geldiği mahkemede önemlidir. Kusursuz olduğunuzu tanık ve kayıtlarla gösterirseniz fesih haksız çıkabilir.
İşyeri dışında yapılan kavga için işveren fesih yapabilir mi?
Kanun sataşmanın yerini sınırlamaz. İşveren, olayın iş ilişkisine ya da çalışma düzenine yansıdığını göstermelidir. Tamamen özel bir tartışma için fesih zayıf kalır.
Sözlü tartışma kavga sayılır mı?
Tehdit ve hakaret içeren sözler sataşma olabilir. Sürekli ve gereksiz tartışma ise geçerli fesih sebebi sayılabilir. İkisinde de tazminat sonuçları farklıdır.
Kavga nedeniyle çıkarıldıktan sonra ne kadar sürem var?
İşe iade için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmanız gerekir. Anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılır.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.25/II-d ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2016/3438 K.2019/12303, 28.05.2019 ↩
- Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2015/2109 K.2015/4411, 11.02.2015 ↩
- 1475 sayılı İş Kanunu m.14/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.20/2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.26 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.19/2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.20 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.18 ↩