İşçinin savunmasının alınması, davranışı ya da verimi nedeniyle işten çıkarılacak işçi için zorunludur. Kanun, hakkındaki iddialara karşı savunması alınmadan belirsiz süreli iş sözleşmesinin bu nedenlerle feshedilemeyeceğini söyler.[1] Savunmasız yapılan fesih, sebep ne kadar gerçek olursa olsun geçersiz sayılabilir.
Bu yazıda hangi fesihlerde savunmanın şart olduğu, nasıl istenmesi gerektiği ve ne zaman alınmış sayılmayacağı anlatılıyor. Davanın genel akışı için işe iade davası yazısına bakabilirsiniz.
İşçinin Savunmasının Alınması Hangi Fesihlerde Zorunludur?
Şart, işçinin davranışı ya da verimiyle ilgili sebeplerle yapılan fesihlerde aranır. Örnekler arasında işe geç gelmek, amirlere saygısız davranmak ve hedefin altında kalmak sayılabilir.
İşletme gerekleriyle yapılan fesihte savunma şartı yoktur. Fabrikanın küçülmesi ya da bölümün kapanması işçinin davranışından doğmaz. İşveren bu halde işçiden savunma istemek zorunda değildir.
Yönetici konumundaki bazı çalışanlar için de bu hüküm uygulanmaz. İşletmenin bütününü yöneten işveren vekilleri ile işyerinin bütününü yöneten ve işçiyi işe alma ve çıkarma yetkisi olan vekiller bu kapsamdadır.[2]
Haklı Nedenle Derhal Fesihte Savunma Gerekir mi?
Kanun burada bir istisna koyar. İşverenin m.25 bent II şartlarına uygun fesih hakkı saklıdır. İşçi hırsızlık yaptıysa ya da işverene hakaret ettiyse işveren savunma almadan haklı nedenle derhal fesih yapabilir.
Ancak işveren bu yolu seçerse feshin haklı nedene gerçekten uyduğunu ispat etmelidir. Mahkeme haklı neden bulamazsa fesih geçersiz sayılabilir. Bildirimin nasıl yapılacağı için fesih bildirimi yazısına bakabilirsiniz.
Savunma Nasıl İstenmelidir?
Yargıtay, savunma isteminin içeriğine yönelik açık şartlar aramıştır. İşçi fesihten önce savunma vermeye davet edilmelidir. Davet yazısında işten çıkarmaya neden olacak davranış açık ve kesin biçimde yazılmalıdır.
- Savunmaya konu davranış somut olarak belirtilmelidir
- İşçiye makul bir süre önceden yer, gün ve saat bildirilmelidir
- Hazır bulunmazsa yazılı savunma verebileceği yazılmalıdır
- Savunma vermezse bundan vazgeçmiş sayılacağı hatırlatılmalıdır
Savunma koşulsuz istenmelidir. “Hatanı kabul edersen işine devam edersin” gibi bir şart savunmayı gerçek olmaktan çıkarır. İşçi de serbest iradesiyle cevap verebilmelidir.
Kanun savunma süresi için bir gün sayısı vermez. Süre olayın niteliğine göre makul olmalıdır. Savunma yazısını aldığı gün işten çıkarılan işçinin dosyasında mahkeme süreyi yetersiz bulabilir.
Bir ilk derece mahkemesi, savunmanın sırf şekli formaliteyi yerine getirmek için istenip aynı gün fesih yapıldığı dosyada feshi geçersiz saymıştır. Yargıtay kararı onamış, aynı dosyada geçerli nedenin de ispatlanamadığını belirtmiştir.[3]
Savunma Fesihten Önce mi Alınmalıdır?
Evet. İşçinin savunması fesih bildiriminden önce alınmak zorundadır. Fesihle birlikte ya da fesihten sonra istenen savunma, yasanın aradığı savunma sayılmaz.
İhbar süresi içinde savunma alınması da yeterli değildir. İşveren önce fesih bildirimini yapıp sonra savunma isterse kanunun sırası bozulmuş olur. Fesih bildirimi ve ihbar süresi için ihbar süresi yazısına bakılabilir.
| Savunma zamanı | Sonuç |
|---|---|
| Fesih bildiriminden önce | Usul şartı yerine gelir |
| Fesih bildirimiyle birlikte | Fesih geçersiz sayılır |
| Fesihten sonra | Fesih geçersiz sayılır |
| İhbar süresi içinde | Fesih geçersiz sayılır |
İşçiye ihtar verilirken savunma alınması aranmaz. Kanun savunma yükümlülüğünü yalnızca sözleşmenin feshinden önce işverene yükler. Uyarı ya da ihtar yazısı savunma alınmadığı için tek başına geçersiz sayılmaz.
İşçi Savunma Vermezse veya İmzadan Kaçınırsa Ne Olur?
İşçi savunma vermeyi reddedebilir ya da çağrı yazısını imzalamayabilir. İş Kanunu m.109 bu durumda bildirimin yapıldığının tutanakla tespit edilmesini öngörür.[4] Aynı madde bildirimlerin imza karşılığı ya da kayıtlı elektronik posta yoluyla yapılmasını da düzenler.
Yargıtay bu konuda sıkı davranır ve tutanağı tek başına yeterli saymaz. Bir dosyada işveren savunma talep yazısını işçinin imzadan kaçınması üzerine iki işçinin şahitliğiyle tutanağa bağlamıştı. Ancak yazıda hangi davranışların feshe neden olduğu somut belirtilmediği için savunmanın usulüne uygun alındığı kabul edilmedi.
İşçi için pratik sonuç şudur. Savunma istem yazısını imzalamak içerikle ilgili bir kabul anlamına gelmez, ancak yazıyı almak ve cevap vermek hakkını korur. Süreyi geçirmemek ve savunmayı yazılı vermek önemlidir.
Savunma Alınmadan Yapılan Feshin Sonucu
İşçinin savunmasının alınmaması feshin geçersizliği için tek başına yeterli olabilir ve mahkeme feshin esasına girmeden işe iadeye karar verebilir. İşveren savunma alındığını göstermek isterse tutanak ve çağrı yazısıyla ispat etmelidir.[5]
Fesih geçersiz sayılırsa işçi işe iade başvurusu yapar. İşveren başlatmazsa tazminat ödenir. Tazminatı işe başlatmama tazminatı, ödenmeyen bekleme süresini boşta geçen süre ücreti yazısında anlattık.
Verim gerekçesiyle fesihte savunma ayrıca önem taşır ve diğer şartlar için performans düşüklüğü nedeniyle fesih yazısına bakabilirsiniz. Savunmanın alınması ve son çare ilkesi birlikte değerlendirilir. İlkeyi feshin son çare olması ilkesi yazısında açıkladık.
İşçinin Savunmasının Alınması Nasıl Belgelenir?
İşverenin savunma yükümlülüğünü yerine getirdiğini göstermesi gerekir. Çağrı yazısı, tebliğ belgesi, işçinin imzalı savunması ve imzadan kaçınma tutanağı bu ispatın parçalarıdır. İşçinin savunmasının alınması bu belgelerle kayda geçmezse mahkemede ispat zorlaşır.
İşçi açısından da kopya saklamak önemlidir. Savunma yazılırken iddiaların her biri tek tek cevaplanmalı, varsa belgeler eklenmelidir. İşçinin savunmasının alınması bir formalite değil, savunma hakkının kullanılmasıdır.
Savunmanın nasıl yazılacağı işçi savunması örneğinde gösteriliyor.
Savunmada hata kabul etmek ya da özür dilemek sonraki davada işçinin aleyhine kullanılabilir. Sakin ve olgulara dayalı bir cevap yazmak en güvenli yoldur. Gerekirse savunma yazısını göndermeden önce bir avukata gösterin.
Yargıtay Kararında İşçinin Savunmasının Alınması
Yargıtay, davranışları nedeniyle çıkarılan bir işçinin davasında savunmanın zamanını ve şeklini ayrıntılı sıralamıştır. Mahkeme davayı reddetmişti, Daire kararı bozmuş ve işçinin işe iadesine hükmetmiştir.
“Fesih bildirimiyle birlikte veya fesihten sonra savunma istenmesi feshi geçersiz kılar. Keza, ihbar önel süreleri içinde savunma alınması da feshin geçersiz olması sonucunu doğurur.”
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E.2016/15414 K.2016/19496, 15.11.2016[6]
Olayda işveren, işçiden genel ifadelerle yazılmış bir talep yazısıyla savunma istemişti. Yazı işçiye tebliğ edilememiş, işçinin imzadan kaçındığı tutanağa bağlanmıştı. Daire hangi davranışların feshe neden olduğu somut belirtilmediği için savunmanın usulüne uygun alınmadığına karar vermiştir.
Güncel kararlara Yargıtay karar arama sayfasından ulaşabilirsiniz.
İşçinin Savunmasının Alınması Hakkında Sık Sorulan Sorular
Savunma şartıyla ilgili en çok sorulanlar aşağıda yanıtlandı.
İşçinin savunmasının alınması zorunlu mu?
Davranış ya da verim nedeniyle yapılan fesihte zorunludur. İşletme gerekleriyle yapılan fesihte savunma şartı aranmaz. Haklı nedenle derhal fesih hakkı da saklıdır.
Savunma yazılı mı olmak zorunda?
Kanun savunmanın şeklini açıkça belirtmez. Yargıtay davet yazısının yazılı olmasını ve işçiye yazılı savunma verebileceğinin hatırlatılmasını arar. Sözlü cevap verilirse tutanakla kayda geçirilmelidir.
Savunma için kaç gün süre verilmelidir?
Kanunda gün sayısı yazmaz. Süre makul olmalıdır. Savunma istendiği gün yapılan fesih, makul süre verilmediği gerekçesiyle geçersiz sayılabilir.
İşçi savunma vermezse işveren çıkarabilir mi?
İşçi çağrılıp gelmezse ya da yazılı savunma vermezse vazgeçmiş sayılabilir. Bunun için davet yazısında bu sonucun açıkça hatırlatılması gerekir. İşçi savunmadan vazgeçmeyi serbest iradesiyle yapmalıdır.
Savunma alınmadan çıkarılan işçi ne yapmalı?
Fesih bildiriminden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmalıdır. Savunma istenip istenmediğini gösteren yazıları ve tebligat belgelerini saklamalıdır.
Kaynaklar