İşe başlatmama tazminatı, işe iade davasını kazanan işçiyi işveren süresinde işe başlatmazsa ödediği tazminattır. Tutarı dört aylık ile sekiz aylık ücret arasındadır ve miktarı davayı gören mahkeme belirler.[1]
Dava kazanıldı diye bu para kendiliğinden doğmaz. İşçinin süresinde başvurması, işverenin de başlatmaması gerekir. Davanın tamamı için işe iade davası yazısına bakabilirsiniz.
İşe Başlatmama Tazminatı Nedir?
Feshin geçersizliğine karar veren mahkeme iki şeyi birlikte belirler. Birincisi işçinin işe iadesidir. İkincisi, işveren işçiyi başlatmazsa ödenecek tazminatın kaç aylık ücret olduğudur.
Bu tazminat bir tür yaptırımdır. İşveren mahkeme kararına rağmen işçiyi çalıştırmayı reddederse iş güvencesinin karşılığı olarak bu bedeli öder. İşçi işe başlatılırsa tazminat ödenmez.
Kanun, tazminatın alt ve üst sınırını sözleşmeyle değiştirmeye izin vermez. İş sözleşmesine “başlatmama halinde iki maaş ödenir” yazılması bu yüzden geçerli olmaz. Hüküm bu konuda emredicidir.
İşe Başlatmama Tazminatı Ne Zaman Doğar?
Tazminatın doğması için üç adım sırayla gerçekleşmelidir. Önce feshin geçersizliği kararı kesinleşir. Sonra işçi, kararın kendisine tebliğinden itibaren on işgünü içinde işverene yazılı ya da en azından ispatlanabilir biçimde işe başlamak istediğini bildirir.
Üçüncü adım işverene aittir. İşveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmazsa tazminat borcu doğar. İşveren işçiyi başlatmayacağını açıkça söylerse bir ay beklenmez, söylediği gün fesih gerçekleşmiş sayılır.
Başlatma, işçinin eski işine dönmesi demektir. İşçiyi daha önce çalışmadığı bir yere gönderen ya da koşullarını ağırlaştıran işveren başlatmış sayılmaz. Hangi hallerin başlatma sayılacağı olayın ayrıntısına bağlıdır.
Askerlik sonrası işe dönmek isteyen işçinin durumu ise ayrı değerlendirilir. İşe dönüş hakkı için askerden dönen işçi işe başlatma yazısına bakabilirsiniz.
İşçi Başvurur Ama İşe Gitmezse
Bazı işçiler başvurur, işveren de çağırır, işçi ise başka bir işte çalıştığı için gitmez. Bu durumda işçinin başvurusu samimi kabul edilmez. Hukuk Genel Kurulu bu halde işçiye ne tazminat ne de dört aylık ücret ödenmesi gerektiğine karar vermiştir.
Fesih bu durumda geçerli feshin sonuçlarını doğurur. İşçi yine de kıdem ve ihbar tazminatını alabilir. Bu ayrıntıyı boşta geçen süre ücreti yazısında Yargıtay kararıyla ele aldık.
İşe Başlatmama Tazminatı Kaç Aylık Ücrettir?
Kanundaki aralık dört ile sekiz aydır. Mahkeme, işçinin kıdemini ve feshin sebebini birlikte değerlendirerek miktarı bu aralıkta belirler.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi kıdem kademeleri uygulamaktadır. Kademeler kanunda yazmaz, Dairenin yerleşik uygulamasıdır.
| İşçinin kıdemi | Genellikle belirlenen tazminat |
|---|---|
| 6 ay ile 5 yıl arası | 4 aylık ücret |
| 5 yıldan fazla, 15 yıla kadar | 5 aylık ücret |
| 15 yıldan fazla | 6 aylık ücret |
Fesih sebebine göre bu miktarlar sekiz aya kadar çıkabilir. İşletme gerekleriyle fesihte emeklilik nedeninin gösterildiği ve işçinin emekliliğe hak kazandığı hallerde ise tazminat alt sınırdan belirlenir.[2]
Üst sınır aşılamaz. Tek istisna sendikal nedenle yapılan fesihtir. Sendikal nedenle çıkarılan işçiye en az bir yıllık ücret tutarında ayrı bir tazminat ödenir ve bu tazminat işçinin başvurmasına bağlı değildir.
Hangi Ücret Esas Alınır?
Mahkeme tazminatı dava tarihindeki ücreti esas alarak parasal olarak belirler. Bu kural 7036 sayılı Kanunla getirilmiştir. Dava açılırken işçinin aldığı ücret, kararda yazılan tutarın temelini oluşturur.
Tutar kararda brüt olarak yazılır. Kesintiler ödeme sırasında yapılır. Tazminatın net karşılığını görmek için brütten nete hesaplama aracı yol gösterebilir, ancak vergi istisnasını ayrıca düşünmek gerekir.
İşe Başlatmama Tazminatı ile Boşta Geçen Süre Ücreti Aynı Şey mi?
Hayır. İkisi aynı kararda yazılır, ancak koşulları ve tutarları farklıdır. Tablo farkı gösteriyor.
| Kalem | Tutar | Ne zaman ödenir |
|---|---|---|
| İşe başlatmama tazminatı | 4 ile 8 aylık ücret | İşçi süresinde başvurmuş, işveren başlatmamışsa |
| Boşta geçen süre ücreti | En çok 4 aylık ücret ve diğer haklar | İşçi süresinde ve samimi biçimde başvurmuşsa, başlatılsın ya da başlatılmasın |
İşe başlatılan işçi yalnızca dört aya kadar boşta geçen süre ücretini alır. İşe başlatılmayan işçi ikisini birlikte alır. İşçi hiç başvurmazsa ikisi de doğmaz.
İşe Başlatmama Tazminatına Faiz Uygulanır mı?
Uygulanır, ancak faizin türü boşta geçen süre ücretinden farklıdır. Boşta geçen süre ücretine mevduata uygulanan en yüksek faiz işlerken, işe başlatmama tazminatına yasal faiz uygulanır. Yargıtay bunun nedenini tazminatın niteliğine bağlar.
Faizin başlangıç günü olayın özelliğine göre değişir. Bir kararda işe başlatmama anı esas alınmış, işçinin başvurusunda alacağı hiç istemediği başka bir dosyada ise dava ya da ıslah tarihi başlangıç sayılmıştır.[3]
İşe Başlatmama Tazminatından Vergi Kesilir mi?
Gelir vergisi kesilmez. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.25 işe başlatmama tazminatını vergi istisnası kapsamında sayar.[4] Yargıtay uygulamasında bu tazminattan yalnızca damga vergisi kesilir.
Brüt ile net arasındaki fark bu yüzden diğer alacaklardan azdır. Boşta geçen süre ücreti bu istisna kapsamında sayılmaz.
Kıdem ve İhbar Tazminatıyla İlişkisi
İşe başlatılmayan işçinin iş sözleşmesi, işverenin başlatmayacağını bildirdiği tarihte feshedilmiş sayılır. İşveren bir şey söylemezse fesih tarihi, başvurunun tebliğini izleyen bir ayın sonudur. İşçi bu tarihe bağlı olarak kıdem ve ihbar tazminatını da alır.
İlk fesihte bu tazminatlar ödenmişse yeni durum için farklar yeniden hesaplanır. Yeni fesih tarihine dört aylık sürenin eklenmesiyle bulunan kıdem esas alınır. Kıdem tazminatının koşulları için kıdem tazminatı, bildirim süresine ait tazminat için ihbar tazminatı yazısı faydalıdır.
Arabuluculukta İşe Başlatmama Tazminatı
Taraflar arabuluculukta işçinin işe başlatılması konusunda anlaşabilir. Kanun bu halde tutanakta üç unsurun yazılmasını zorunlu tutar. İşe başlatma tarihi, boşta geçen süre ücretinin tutarı ve işçi başlatılmazsa ödenecek tazminatın tutarı.
Üçünden biri eksikse anlaşma sağlanamamış sayılır. İşçi kararlaştırılan günde işe başlamazsa fesih geçerli hale gelir. Tutanağa yazılmış tutarlar bu yüzden dikkatle okunmalıdır.
Yargıtay Kararında İşe Başlatmama Tazminatı
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, tazminat ile boşta geçen süre ücretine uygulanacak faizi aynı dosyada ayrıştırmıştır. Mahkeme iki alacağa da en yüksek mevduat faizi uygulamış, Daire hükmü düzelterek onamıştır.
“İşe iade davası ile tespit edilen en çok dört aya kadar boşta geçen süreye ait ücret ve diğer haklar için de 4857 sayılı Kanunun 34 üncü maddesinde sözü edilen özel faiz türü uygulanmalıdır. Ancak işe başlatmama tazminatı niteliği itibarıyla tazminat olduğundan uygulanması gereken faiz, yasal faiz olmalıdır.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2016/31665 K.2020/15576, 10.11.2020[5]
Olayda işçi, işe iade başvurusunda yalnızca işe alınmasını istemişti. Alacakların ödenmesini ayrıca talep etmediği için işverenin temerrüdünden söz edilemedi. Faiz bu yüzden dava ve ıslah tarihlerinden başlatıldı.
Kararın pratik dersi açıktır. İşe başlama başvurusunda ücret ve tazminat alacaklarının da istenmesi faiz yönünden işçiye avantaj sağlar. Güncel kararlara Yargıtay karar arama sayfasından ulaşabilirsiniz.
İşe Başlatmama Tazminatı Hakkında Sık Sorulan Sorular
İşe başlatmama tazminatıyla ilgili en çok sorulanlar aşağıda yanıtlandı.
İşe başlatmama tazminatı en fazla kaç aylık ücrettir?
Kanuna göre en çok sekiz aylık ücret tutarıdır. Sendikal nedenle yapılan fesih bunun dışındadır, çünkü bu halde en az bir yıllık ücret tutarında ayrı bir tazminat ödenir.
İşe başlatmama tazminatını kim belirler?
Feshin geçersizliğine karar veren mahkeme ya da özel hakem belirler. İşveren ya da işçi bu miktarı sonradan kendi aralarında değiştiremez. Arabuluculukta anlaşılırsa tutar tutanağa yazılır.
İşe başlatılan işçi işe başlatmama tazminatı alır mı?
Hayır. Tazminat yalnızca işveren işçiyi süresinde başlatmazsa ödenir. İşe başlatılan işçi dört aya kadar boşta geçen süre ücretini alır.
İşe başlatmama tazminatı kıdem tazminatından mahsup edilir mi?
Hayır. İkisi ayrı kalemlerdir. Mahsup, işe başlatılan işçiye fesihte ödenen kıdem ve ihbar tutarlarının boşta geçen süre ödemesinden düşülmesi halinde olur.
Tazminat ödenmezse işçi ne yapar?
Alacak için icra takibi ya da dava yolu kullanılır. Hangi yolun seçileceği mahkeme kararının içeriğine ve işverenin kim olduğuna göre belirlenir.
Kaynaklar