Askerden dönen işçi işe başlatma talebinde bulunduğunda işveren, belirli şartlarla onu işe almak zorundadır. Başvuru, askerlik ödevinin bitiminden itibaren iki ay içinde yapılmalıdır. İşveren işe almazsa işçi üç aylık ücret tutarında tazminat isteyebilir.[1]
Bu yazı askerlikten sonra işe dönüş hakkını anlatıyor. Askere giderken işten ayrılan işçinin kıdem tazminatı farklı bir konudur ve askere giden işçinin kıdem tazminatı yazısında ele alındı. İşe iade davasındaki işe başlatmama tazminatı ile karıştırılmaması için işe başlatmama tazminatı yazısına da bakabilirsiniz.
Askerden Dönen İşçi İşe Başlatma Hakkı Nasıl Doğar?
Kanun, askeri ve kanuni bir ödev nedeniyle işinden ayrılan işçilere dönüş hakkı tanır. Bu işçiler ödevin sona ermesinden başlayarak iki ay içinde işe girmek istediklerini bildirirse işveren onları işe almak zorundadır. İşveren eski işte ya da benzer bir işte boş yer varsa işçiyi derhal işe alır.
Boş yer yoksa işçi, boşalacak ilk işe başka isteklilere tercih edilerek alınır. İşe alma, işçinin dönüş tarihindeki şartlarla yapılır. Yani ücret ve çalışma şartları askere gitmeden önceki gibi kalmak zorunda değildir.
Eski 1111 sayılı Askerlik Kanunu 2019 yılında yürürlükten kalkmış, yerine 7179 sayılı Askeralma Kanunu gelmiştir.[2] Bu kanun, işçi olan yedek personelden silahaltına alınanlar için ilgili kanun hükümlerinin uygulanacağını söyler.[3] İş ilişkisine ait asıl hüküm İş Kanunu’nun 31 inci maddesidir.
| Durum | Hukuki sonuç |
|---|---|
| Muvazzaf askerlik için ayrılma | Kıdem tazminatı hakkı ve dönüşte işe alınma talebi |
| Manevra veya silah altına alınma | Sözleşme ayrılıştan iki ay sonra işverence feshedilmiş sayılır |
| Dönüşte iki ay içinde başvuru | İşveren işe almazsa üç aylık ücret tutarında tazminat |
Askerden Dönen İşçi İşe Başlatma Başvurusu Nasıl Yapılır?
Başvuru zamanında ve ispatlanabilir biçimde yapılmalıdır. İki aylık süre, askerlik hizmetinin bittiği tarihten başlar. Terhis belgesi bu tarihi gösterir.
- Terhis belgesinin bir örneğini alın.
- İşverene işe dönmek istediğinizi yazılı bildirin.
- Bildirimi noter, iadeli taahhütlü posta ya da imza karşılığı elden yapın.
- İşverenin cevabını ve işe almadığını gösteren yazışmaları saklayın.
Bildirimde eski görev unvanınızı, işe başlama tarihinizi ve terhis tarihinizi belirtin. İşverenden yazılı cevap isteyin. Cevap vermezse bu durum sonradan ispatta işinize yarar.
Kanun metni başvurunun belirli bir şekilde yapılmasını aramaz. Yine de yazılı başvuru, hem sürenin korunduğunu hem de işverenin başvuruyu aldığını gösterir. Telefon görüşmesi ya da sözlü talep kanıtlanamayabilir.
İşveren İşe Almak İstemezse Ne Olur?
İşveren aranan şartlar bulunduğu halde işe almazsa işçiye üç aylık ücret tutarında tazminat öder. Üç şart aranır. İşçi askeri ödevi nedeniyle ayrılmış olmalı, ödevin bitiminden itibaren iki ay içinde başvurmalı ve eski ya da benzer işte boş yer bulunmalıdır.
Tutar son ücretinize göre değişir ve burada rakam vermiyoruz. Tazminat, işe iade davasındaki işe başlatmama tazminatından ayrıdır. Dayanağı İş Kanunu’nun 31 inci maddesidir.
İşveren çoğunlukla boş kadro bulunmadığını savunur. Bu savunma tek başına yeterli değildir. İşveren boş yer olmadığını belgelemeli ve başvurudan sonra benzer işe başkasının alınıp alınmadığı incelenmelidir.
Yargıtay Kararında Askerden Dönen İşçi İşe Başlatma
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi önüne gelen davada işçi, taşeron firmalar aracılığıyla bir devlet hastanesinde çalışıyordu. İşçi 31.03.2012 tarihinde muvazzaf askerlik nedeniyle işten ayrılmış, 30.09.2012 tarihinde terhis olmuştur.
İşçi terhisinden hemen önce verdiği dilekçeyle 01.10.2012 tarihinden itibaren işe alınmasını istemiştir. İşverenler bu talep üzerine işlem yapmamıştır.
Yerel mahkeme üç aylık tazminat şartlarının oluştuğunu kabul etmiştir. Daire ise kararı bozmuştur. Kanundaki şartları şöyle belirtmiştir.
“davacının üç aylık tazminata hak kazanabilmesi için, askerlik hizmetinin sona ermesinden başlayarak iki ay içinde işverene başvurması ve işverenin de eski işleri veya benzeri işlerde boş yer olması halinde derhal, boş yer yoksa da boşalacak ilk işe, başka isteklilere tercih ederek işe alması gerektiği”
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2017/11856 K.2018/8051, 28.03.2018[4]
Daire, işçinin çalıştırılabileceği bir kadro bulunup bulunmadığının ve talebe rağmen yerine yeni kişi alınıp alınmadığının araştırılmasını istemiştir. Bunun için bilirkişi görevlendirilmesini, gerekirse yerinde inceleme yapılmasını belirtmiştir. Karar oybirliğiyle bozulmuştur.
Daha önceki bir kararında aynı daire başvurunun ispatını da ele almıştır. İşçi yazılı başvuru belgesi sunamamıştır ancak başvuru yaptığını bildiren ihtarnamesi ve terhis belgesi bulunuyordu.
Daire iki aylık süre içinde başvuru şartını gerçekleşmiş saymış, boş kadro ve yeni işçi alımının araştırılmasını isteyerek hükmü bozmuştur.[5]
İşverenin Savunmaları ve İşçinin Delilleri
Askerden dönen işçi işe başlatma talebine karşı işverenler çoğunlukla üç savunma ileri sürer. Birincisi boş kadro bulunmadığı, ikincisi başvurunun süresinde yapılmadığı, üçüncüsü ayrılışın askerlik sebebine dayanmadığıdır.
Her savunmanın karşısında işçinin bir belgesi vardır. Kadro savunmasına karşı başvurudan sonra işe alınanların kayıtları, süre savunmasına karşı terhis belgesi ve ihtarname, sebep savunmasına karşı sevk belgesi ve fesih bildirimi delil olur. Bu nedenle tüm belgeleri baştan düzenli saklamak gerekir.
Askere Giderken Ayrılan İşçinin Diğer Hakları
Muvazzaf askerlik nedeniyle ayrılan işçi, şartları varsa kıdem tazminatı da alabilir. Bu hak ayrılış anında doğar ve dönüş talebinden bağımsızdır.[6] Yargıtay önündeki bir davada işçi kıdem tazminatı ile bu tazminatı aynı davada talep etmiştir.
Askere gitmeden önce ihbar süresine ilişkin haklarınızı da kontrol edin. İhbar süreleri ve tazminatı için ihbar süresi yazısı yardımcı olur. Kıdem tazminatının genel şartları kıdem tazminatı yazısında anlatıldı.
Manevra veya benzeri bir sebeple silah altına alınan işçinin iş sözleşmesi, ayrıldığı günden iki ay sonra işverence feshedilmiş sayılır. Bu haktan yararlanmak için işçinin o işte en az bir yıl çalışmış olması gerekir. Bir yıldan fazla her yıl için iki gün eklenir ve toplam süre doksan günü geçemez.
Dava ve Arabuluculuk
İşveren işe almayı reddederse önce yazılı ihtarname göndermek faydalıdır. Sonrasında tazminat için arabulucuya başvurmak gerekir. İşçi alacağı ve tazminatı için arabuluculuk dava şartıdır.[7]
Askerden dönen işçi işe başlatma uyuşmazlığında anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılır. Süreci iş davalarında arabuluculuk yazısından izleyebilirsiniz. Alacakların zamanaşımı süresi için işçilik alacaklarında zamanaşımı yazısına bakın.
Kanun metnine mevzuat.gov.tr adresinden, kararlara Yargıtay karar arama sayfasından ulaşabilirsiniz.
Askerden Dönen İşçi İşe Başlatma Hakkında Sık Sorulan Sorular
Askerlik dönüşü işe başlama konusunda en çok sorulanlar aşağıda yanıtlandı.
Askerden dönünce işveren işe almak zorunda mı?
İşçi, askerlik ödevinin bitiminden itibaren iki ay içinde başvurursa evet. Eski işte ya da benzer işte boş yer varsa derhal, yoksa boşalacak ilk işe başka isteklilere tercih edilerek işe alınır.
Askerlik dönüşü kaç gün içinde başvurmalıyım?
Kanun iki ay süre verir. Süre askerlik hizmetinin sona erdiği tarihten başlar. Terhis belgesi bu tarihi ispatlar.
İşveren işe almazsa ne kadar tazminat öder?
Üç aylık ücret tutarında tazminat öder. Tutar işçinin ücretine göre değişir. Tazminatın doğması için eski ya da benzer işte boş yer bulunması aranır.
Boş kadro yoksa işveren hiçbir şey ödemez mi?
Boş yer yoksa işçi boşalacak ilk işe tercih edilerek alınmalıdır. Başvurudan sonra benzer işe başkası alınmışsa tazminat doğabilir. Mahkeme kadro kayıtlarını ve yeni işe alımları araştırır.
Eski ücretimle mi işe başlatılırım?
Kanun işe almanın o andaki şartlarla yapılmasını söyler. Ücret ve çalışma şartları dönüş tarihine göre belirlenir. Eski şartların korunması zorunlu değildir.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.31 ↩
- 7179 sayılı Askeralma Kanunu m.63 ↩
- 7179 sayılı Askeralma Kanunu m.53/2 ↩
- Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2017/11856 K.2018/8051, 28.03.2018 ↩
- Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2012/6252 K.2012/25880, 20.11.2012 ↩
- 1475 sayılı İş Kanunu m.14/1 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1 ↩