Askere giden işçinin kıdem tazminatı, işçi muvazzaf askerlik hizmeti sebebiyle iş sözleşmesini feshederse ödenir. İşçinin istifa dilekçesi vermesi bu sonucu değiştirmez. Önemli olan ayrılışın gerçekten askerlik sebebine dayanması ve aynı işverende en az bir yıl çalışılmış olmasıdır.[1]
Bu yazıda askerlik sebebiyle tazminat hakkının şartları, ayrılış zamanı, gerekli belgeler ve Yargıtay kararı anlatılıyor. Genel çerçeve için kıdem tazminatı yazısına bakabilirsiniz.
Askere Giden İşçinin Kıdem Tazminatı Hakkı
İş hukukunda her ayrılış tazminat doğurmaz. Kanun, işçinin kendi isteğiyle ayrılmasına rağmen tazminat doğuran halleri tek tek sayar. Muvazzaf askerlik bu hallerden biridir.
Muvazzaf askerlik, işçinin Türk Silahlı Kuvvetleri’nde askerlik hizmetini yapmak üzere silah altına girmesidir. Bu sebeple işten ayrılan işçi, ihbar süresi beklemeden sözleşmeyi sona erdirebilir. Kıdem tazminatı ise ayrılış anında hak olarak doğar.
Askere Giden İşçinin Kıdem Tazminatı Şartları
Hakkın doğması için şu şartların birlikte bulunması gerekir.
- İşçi aynı işverende en az bir yıl çalışmış olmalıdır.
- İşçi iş sözleşmesini muvazzaf askerlik sebebiyle feshetmelidir.
- Fesih, askere gitme zamanına yakın bir tarihte yapılmalıdır.
- İşçi askerlik sebebini ve askere gidişini belgeleyebilmelidir.
Bir yıldan az çalışan işçi, askere gitse de kıdem tazminatı alamaz. Bu şart tüm tazminat hallerinde aranır.
Askerlik Sebebiyle Ne Zaman Ayrılmak Gerekir?
Kanun işçinin tam olarak hangi gün ayrılması gerektiğini yazmaz. Bu nedenle uyuşmazlıklar çoğunlukla ayrılış tarihi ile askere sevk tarihi arasındaki süre üzerinde çıkar.
Yargıtay, askere gitmeden makul bir süre önce ayrılmayı kabul eder. Makul süre her olayda ayrı değerlendirilir. Sevk çağrısı geldikten sonra ayrılmak en güvenli yoldur.
İşçi ayrıldıktan sonra başka bir işyerinde çalışmaya başlamışsa durum değişir. Bu halde ayrılışın gerçekten askerlik sebebine dayandığını kanıtlamak güçleşir.
Gerekli Belgeler Nelerdir?
İşçinin ayrılış sebebini belgelemesi gerekir. Genellikle şu belgeler kullanılır.
- Askerlik şubesinden alınan sevk ya da celp belgesi
- İşverene verilen yazılı fesih bildirimi
- Askere başladığını gösteren belge
Mahkemeler çoğu zaman sevk tarihini askerlik şubesine yazı yazarak teyit eder. Bu nedenle sevk belgesinin bir örneğini saklamak önemlidir.
Askerlik Sebebiyle Fesih Bildirimi Örneği
Aşağıdaki metin, muvazzaf askerlik için ayrılan işçinin kullanabileceği sade bir örnektir. Kendi bilgilerinize göre doldurmanız gerekir.
…/…/20..
MUVAZZAF ASKERLİK NEDENİYLE İŞ SÖZLEŞMESİNİN FESHİ
………………… A.Ş. İŞVEREN VEKİLLİĞİ’NE
…/…/…… tarihinden beri işyerinizde ………………… olarak çalışmaktayım. …… Askerlik Şubesi Başkanlığı’nın …/…/…… tarihli belgesine göre …/…/…… tarihinde muvazzaf askerlik hizmetimi yapmak üzere sevk edileceğim. Bu nedenle 1475 sayılı Kanun’un 14. maddesinin birinci fıkrasının 3 numaralı bendi uyarınca iş sözleşmemi feshettiğimi bildiririm.
Kıdem tazminatımın ve diğer işçilik alacaklarımın ödenmesini talep ederim. Sevk belgesinin bir örneği ektedir.
Adı Soyadı
T.C. Kimlik No:
(İmza)
Yedek Askerlik ve Manevra İçin Silah Altına Alınma
Muvazzaf askerlik ile yedek askerlik farklı hukuki sonuçlar doğurur. Muvazzaf askerlik ödevi dışında manevra ya da başka bir sebeple silah altına alınan işçinin sözleşmesi, ayrıldığı günden iki ay sonra işverence feshedilmiş sayılır.[2]
Bu düzenleme İş Kanunu’nun 31. maddesinde yer alır. Kısa süreli yedek askerlik çağrılarında işçinin ne yapması gerektiği ayrıca değerlendirilir.
İşyerindeki hakları için sözleşmenizi ve toplu iş sözleşmesini kontrol edin. Bu ayrım önemlidir, çünkü askere giden işçinin kıdem tazminatı hakkı yalnızca muvazzaf askerlikte kanundan doğar.
İşverenin Tazminat Ödememe Gerekçeleri
İşverenler bazen askerlik sebebiyle yapılan feshi istifa saymak ister. Böyle bir durumda işçi ihtarname ile ayrılış sebebinin askerlik olduğunu belirtmelidir. Fesih bildirimi ve sevk belgesi bu savunmaya karşı en güçlü delildir.
İşveren, işçinin ayrılıştan sonra başka işte çalıştığını da ileri sürebilir. Bu savunmaya karşı işçinin askere fiilen gittiğini gösteren belgeler önem kazanır. Askere giden işçinin kıdem tazminatı talebinde sevk ve terhis kayıtları da yardımcı olur.
Bu nedenle ayrılış ile sevk tarihi arasındaki süreyi kısa tutmaya özen gösterin. İşverene yaptığınız her yazılı bildirimin bir örneğini saklayın.
Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
Tazminat, her tam çalışma yılı için 30 günlük ücret üzerinden hesaplanır. Tam yılı aşan süreler için bu ücret çalışılan süreye göre oranlanır. Hesapta tavan tutarı dikkate alınır.
İşveren ödemekte gecikirse işçi en yüksek mevduat faizini isteyebilir. Hesaplamayı kolaylaştırmak için kıdem tazminatı hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Tavan uygulamasını kıdem tazminatı tavanı yazısında bulabilirsiniz.
Askerlik Dönüşü Tazminat Talep Edilebilir mi?
Tazminat hakkı ayrılış anında doğar. Bu nedenle askerlikten döndükten sonra da talep edilebilir. Ancak zamanaşımı ayrılış tarihinden itibaren işler ve beş yıldır.[3]
Süreyi kaçırmamak için tazminatı askere gitmeden önce talep etmek daha güvenlidir. Böylece uzun bir askerlik döneminden sonra hakkınızı ispatlamak da kolaylaşır. İşe geri dönme hakkı için askerden dönen işçinin işe başlatılması yazısına da göz atın.
Tazminat Ödenmezse Ne Yapılır?
İşveren ödemeyi reddederse önce ihtarname gönderilebilir. Ardından arabulucuya başvurmak gerekir. İş sözleşmesinden doğan işçi alacaklarında arabuluculuk dava şartıdır.[4]
Anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılır. Askerde bulunan işçi, vekil aracılığıyla dava açabilir. Bu nedenle askerliğe gitmeden önce güvendiğiniz bir kişiye vekalet vermek yararlıdır.
Yargıtay Kararında Askerlik Sebebiyle Fesih
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi önüne gelen olayda işçi, 26 Mayıs 2015 tarihinde iş sözleşmesini muvazzaf askerlik sebebiyle feshetmiştir. Askerlik şubesinden gelen yazıya göre 3 Ağustos 2015 tarihinde askere sevk edilmiştir.
İlk derece mahkemesi, ayrılış ile sevk arasındaki süreyi makul bulmamıştır. Bu gerekçeyle davayı reddetmiştir. Daire ise şu gerekçeyle bozmuştur.
“İşçinin muvazzaf askerlik sebebiyle kıdem tazminatına hak kazanabilmesi için feshin gerçekten askerlik sebebine dayanması gerekir. Ayrıldıktan sonra bir başka işyerinde çalışan işçinin muvazzaf askerlik sebebiyle ayrıldığı düşünülemez. İşçinin muvazzaf askerlik celp döneminden makul bir süre önce ayrılması da mümkün görülmelidir.”
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2017/16386 K.2018/23401, 05.11.2018[5]
Daire, iki ay sekiz günlük sürenin makul kabul edilmemesini hatalı bulmuştur. Karar oybirliğiyle verilmiştir.
Karardan çıkan sonuç şudur. Askere gitmeden birkaç ay önce ayrılmak tek başına hakkı kaybettirmez. Ancak ayrıldıktan sonra başka işte çalışmak, askerlik sebebini tartışmalı hale getirir.
Hak Kaybını Önlemek İçin Dikkat Edilecekler
Fesih bildiriminde ayrılış sebebini açıkça yazın. Yalnızca “istifa ediyorum” yazarsanız tazminat hakkını ispatlamak zorlaşır. Bu durum istifa eden işçinin kıdem tazminatı yazısındaki tartışmalara benzer sonuçlar doğurur.
Sevk belgenizi saklayın ve bildirimi noter yoluyla ya da imza karşılığı yapın. İhbar süresine ilişkin haklarınız için ihbar tazminatı yazısına bakabilirsiniz. Emeklilik sebebiyle ayrılma için ise emeklilik nedeniyle kıdem tazminatı yazısını okuyabilirsiniz.
Askere Giden İşçinin Kıdem Tazminatı Hakkında Sık Sorulan Sorular
Askerlikte tazminat konusunda en çok merak edilenler aşağıda yanıtlandı.
Askere gidince kıdem tazminatı otomatik ödenir mi?
Hayır. İşçinin iş sözleşmesini muvazzaf askerlik sebebine dayanarak feshetmesi gerekir. Yazılı bildirim yapmak ve sevk belgesini sunmak önemlidir.
Askere gitmeden ne kadar önce ayrılmak gerekir?
Kanunda kesin bir süre yoktur. Yargıtay makul süre kabul eder ve bunu olaya göre değerlendirir. Sevk çağrısına yakın bir tarihte ayrılmak daha güvenlidir.
Askerlikten önce başka işte çalışırsam tazminat alabilir miyim?
Ayrıldıktan sonra başka işyerinde çalışan işçinin askerlik sebebiyle ayrıldığı kabul edilmeyebilir. Bu durumda hakkı ispatlamak zorlaşır.
Kıdem tazminatı için bir yıl çalışma şartı var mı?
Evet. Aynı işverende en az bir yıl çalışmış olmak gerekir. Bir yıldan az çalışan işçi askere gitse de tazminat alamaz.
Askerlik dönüşü tazminat davası açılabilir mi?
Evet. Zamanaşımı beş yıldır ve ayrılış tarihinden itibaren işler. Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.
Kaynaklar