Ölen işçinin kıdem tazminatı, işçinin mirasçılarına ödenir. İş sözleşmesi işçinin ölümüyle sona erer ve kanun bu halde de tazminat hakkı tanır. Ölen işçi aynı işverende en az bir yıl çalışmış olmalıdır.[1]
Bu yazıda ölüm halinde tazminatın şartları, kimlerin alacağı, gerekli belgeler ve Yargıtay kararı anlatılıyor. Genel çerçeve için kıdem tazminatı yazısına bakabilirsiniz.
Ölen İşçinin Kıdem Tazminatı Hakkı
Normalde iş sözleşmesinin kendiliğinden sona ermesi kıdem tazminatı doğurmaz. Kanun, 1475 sayılı Kanun’un 14 numaralı maddesinde bunun önemli bir istisnasını düzenler. İşçinin ölümü halinde tazminat mirasçılara ödenir.
Bu hak, ölen işçinin kendi çalışmasından doğar. Mirasçılar tazminatı işverenin iyi niyetine bağlı olarak değil, kanuna dayanarak isterler. İşverenin kabulü gerekmez.
Ölen İşçinin Kıdem Tazminatı Şartları
Tazminatın doğması için iki şart birlikte aranır.
- İş sözleşmesi işçinin ölümüyle sona ermiş olmalıdır.
- İşçi aynı işverende en az bir yıl çalışmış olmalıdır.
Ölümün sebebi önemli değildir. Hastalık, kaza ya da başka bir sebeple ölen işçinin mirasçıları aynı hakka sahiptir. Ölüm iş kazası ya da meslek hastalığından olduysa mirasçılar ayrıca başka tazminatlar da isteyebilir.
Ölen İşçinin Kıdem Tazminatını Kimler Alır?
Tazminat işçinin mirasçılarına ödenir. Mirasçıların kimler olduğu Medeni Kanun’a göre belirlenir. Eş, çocuklar, anne ve baba gibi yakınlar bu sıraya girebilir.
Mirasçı sıfatı mirasçılık belgesiyle ispatlanır. Bu belge noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Ödeme genellikle belgedeki paylara göre yapılır.
Hangi Belgeler Gerekir?
İşverene başvururken şu belgeleri hazırlamak yararlıdır.
- Ölüm belgesi
- Mirasçılık belgesi
- Mirasçıların kimlik fotokopileri
- Varsa işçinin hizmet ve ücret kayıtları
Belgeleri imza karşılığı ya da noter yoluyla teslim edin. Başvurunun bir örneğini saklayın. Bu yazışma, işveren ödemezse ihtarname ve arabuluculuk aşamasında delil olur.
Ölen İşçinin Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
Tazminat, her tam çalışma yılı için 30 günlük ücret üzerinden hesaplanır. Tam yılı aşan süreler için bu ücret çalışılan süreye göre oranlanır. Hesapta ölüm tarihindeki giydirilmiş ücret ve tavan dikkate alınır.
Giydirilmiş ücrete yemek, yol ve ikramiye gibi düzenli ödemeler dahildir. Tavan uygulaması için kıdem tazminatı tavanı yazısına bakabilirsiniz. Hesaplamayı kolaylaştırmak için kıdem tazminatı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Mirasçıların İşverene Başvuru Metni Örneği
Aşağıdaki metin, mirasçıların işverene yapacağı yazılı başvuru için sade bir örnektir. Kendi bilgilerinize göre doldurmanız gerekir.
…/…/20..
KIDEM TAZMİNATI TALEBİ
………………… A.Ş. İŞVEREN VEKİLLİĞİ’NE
Murisimiz ………………… …/…/…… tarihinden …/…/…… tarihine kadar işyerinizde ………………… olarak çalışmış, …/…/…… tarihinde vefat etmiştir. Ölüm belgesi ve mirasçılık belgesinin birer örneği ektedir.
1475 sayılı Kanun’un 14. maddesi uyarınca murisimizin kıdem tazminatının mirasçılık belgesindeki paylarımıza göre ödenmesini talep ederiz.
Adı Soyadı
T.C. Kimlik No:
(İmza)
Ölüm Halinde Mirasçılar Hangi Adımları İzlemeli?
Önce ölüm belgesi ve mirasçılık belgesi alınmalıdır. Ardından işverene yazılı başvuru yapılır. Başvuruda işçinin çalışma süresi ve son ücreti belirtilirse işverenin hesap yapması kolaylaşır.
İşveren yanıt vermezse noter aracılığıyla ihtarname çekilebilir. Sonuç alınamazsa arabulucuya başvurulur. Bu adımlar sırayla izlenirse dava aşamasında süre kaybı yaşanmaz.
İşverenler ödeme öncesinde tüm mirasçıların bilgisini ister. Bu nedenle mirasçılık belgesindeki bütün isimlerin başvuruda yer alması işi hızlandırır. Anlaşmazlık çıkarsa ödeme mahkeme kararına kadar bekleyebilir.
İşçinin Kayıtları ve Hizmet Süresi Nasıl Öğrenilir?
Çalışma süresini belgelemek için SGK hizmet dökümü kullanılabilir. Bu belge işçinin hangi tarihlerde sigortalı çalıştığını gösterir. Mirasçılar belgeyi mirasçılık belgesiyle birlikte kuruma başvurarak alabilir.
Son ücreti gösteren bordrolar, banka hesap hareketleri ve işverenin verdiği ücret yazısı hesabın temelini oluşturur. Ölen işçinin kıdem tazminatı hesaplanırken bu belgelerdeki yan haklar da giydirilmiş ücrete eklenir. Eksik belge, hesabın düşük çıkmasına yol açabilir.
Ölüm Halinde İhbar Tazminatı Ödenir mi?
Hayır. İhbar tazminatı, bildirim süresine uymadan yapılan fesihte doğar.
İşçinin ölümüyle sözleşme kendiliğinden sona erdiği için ortada bir fesih yoktur. Konunun ayrıntısı için ihbar tazminatı yazısına bakabilirsiniz.
Buna karşılık ödenmemiş ücret, kullanılmamış yıllık izin ücreti ve fazla çalışma alacağı mirasçılar tarafından istenebilir. Bu alacaklar kıdem tazminatından ayrı hesaplanır.
Tazminat Ödenmezse Ne Yapılır?
İşveren ödemeyi reddederse önce ihtarname gönderilebilir. Ardından arabulucuya başvurmak gerekir. İş sözleşmesinden doğan işçi alacaklarında arabuluculuk dava şartıdır.[2]
Anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılır. Kıdem tazminatında zamanaşımı beş yıldır ve sözleşmenin sona erdiği tarihten itibaren işler.[3] Ölüm tarihi bu sürenin başlangıcıdır.
Ölümden Sonra SGK ile İlgili Haklar
Kıdem tazminatı işverenden alınan bir ödemedir. SGK’dan alınabilecek haklar ise ayrıdır. Sigortalının ölümü halinde hak sahiplerine ölüm aylığı bağlanabilir.[4]
Bu iki hakkın şartları ve başvuru yolları farklıdır. Birini almak diğerini engellemez. Aylık başvurusu için SGK müdürlüğüne gitmek ya da e-Devlet üzerinden bilgi almak gerekir.
İşçinin Diğer Ayrılış Hallerinden Farkı
Kanun, kıdem tazminatını yalnızca sayılan hallerde öngörür. Ölüm bu hallerden biridir. Emeklilik, askerlik ve evlilik de aynı listede yer alır.
Bu hallerle ilgili ayrıntılar için emeklilik nedeniyle kıdem tazminatı ve askere giden işçinin kıdem tazminatı yazılarına bakabilirsiniz. Evlilik hali için evlenen kadın işçinin kıdem tazminatı yazısı hazırlandı.
Yargıtay Kararında Ölen İşçinin Kıdem Tazminatı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bir işçilik alacağı davasında kıdem tazminatının genel şartlarını sıraladı. Dava kıdem ve ihbar tazminatı istemine ilişkindi. Yerel mahkeme direnme kararı vermişti.
Genel Kurul, kıdem tazminatının kime ve hangi hallerde ödeneceğini şu cümlelerle açıkladı.
“Kanun’da, işçinin ölümü nedeniyle iş sözleşmenin son bulması halinde, kıdem tazminatının mirasçılarına ödeneceği de açık bir şekilde belirtilmiştir. İşçinin kıdem tazminatına hak kazanabilmesi için iş sözleşmesinin Kanun’da belirtilen fesih halleri veya işçinin ölümü ile sona ermesi ve işçinin en az bir yıl çalışmış olması gerekmektedir.”
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2020/262 K.2022/244, 03.03.2022[5]
Genel Kurul, direnme kararını bozmuştur. Karar oybirliğiyle verilmiştir.
Karardan çıkan sonuç şudur. Ölüm, kanunda sayılan tazminat hallerinden biridir. Ancak bir yıllık çalışma şartı ölüm halinde de aranır.
Ölen İşçinin Kıdem Tazminatı Hakkında Sık Sorulan Sorular
Ölüm halinde tazminat konusunda en çok merak edilenler aşağıda yanıtlandı.
Ölen işçinin kıdem tazminatını eşi mi alır?
Eş mirasçılardan biridir. Tazminat tüm mirasçılara, mirasçılık belgesindeki paylara göre ödenir. Çocuklar ve diğer mirasçılar da pay sahibi olabilir.
Bir yıldan az çalışan işçinin ölümünde tazminat ödenir mi?
Hayır. Kıdem tazminatı için aynı işverende en az bir yıl çalışmış olmak gerekir. Bu şart ölüm halinde de aranır.
Mirasçılık belgesi olmadan tazminat alınabilir mi?
Pratikte zordur. İşveren ödeme yapabilmek için mirasçı sıfatının belgelenmesini ister. Belgeyi noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden almak gerekir.
Ölüm iş kazasından olduysa başka tazminat istenebilir mi?
Evet. İş kazası ya da meslek hastalığından ölümde mirasçılar kıdem tazminatına ek olarak maddi ve manevi tazminat davası açabilir. Bu davalar ayrı şartlara bağlıdır.
Ölen işçinin kıdem tazminatında zamanaşımı ne kadardır?
Beş yıldır ve işçinin ölüm tarihinden itibaren işler. Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.
Ölen işçinin kıdem tazminatı vergilendirilir mi?
Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi kesilir. Gelir vergisi ve SGK primi kesilmez. Bu kural ölüm halinde de aynıdır.
Kaynaklar