Emeklilik nedeniyle kıdem tazminatı, işçinin yaşlılık aylığı ya da toptan ödeme almak için işten ayrılması halinde ödenir. Yaş dışındaki emeklilik şartlarını tamamlayan işçi de kendi isteğiyle ayrılarak aynı hakkı kazanır. Aynı işverende en az bir yıl çalışmış olmak gerekir.[1]
Bu yazıda emeklilikte tazminat hakkının şartları, yaş şartı beklemeden ayrılma, kurum yazısının önemi ve Yargıtay kararı anlatılıyor. Genel çerçeve için kıdem tazminatı yazısına bakabilirsiniz.
Emeklilik Nedeniyle Kıdem Tazminatı Nedir?
Kıdem tazminatı, işçinin kıdemine karşılık işverence ödenen bir tazminattır. Her işten ayrılışta ödenmez. Kanun, tazminat doğuran halleri tek tek sayar.
Emeklilik bu hallerden biridir. Düzenleme, 1475 sayılı Kanun’un 14. maddesinde yer alır.
İşçi bağlı olduğu kurumdan yaşlılık, emeklilik ya da malullük aylığı veya toptan ödeme almak için işten ayrılırsa tazminata hak kazanır. İşçi iş sözleşmesini kendisi feshetse bile sonuç değişmez.
Muvazzaf askerlik de tazminat doğuran hallerden biridir. Bu hal için askere giden işçinin kıdem tazminatı yazısına bakabilirsiniz.
Emeklilik Nedeniyle Kıdem Tazminatı Şartları
Hakkın doğması için üç şartın birlikte bulunması gerekir.
- İşçi aynı işverende en az bir yıl çalışmış olmalıdır.
- İşçi emeklilik ya da toptan ödeme hakkını kazanmış olmalıdır.
- İşçi iş sözleşmesini bu sebebe dayanarak sona erdirmelidir.
Emeklilik hakkının kazanıldığı SGK yazısı ile belgelenir. Yazıda sigortalılık süresi, prim gün sayısı ve yaş durumu görünür.
Yaş Şartı Beklemeden Emeklilik Nedeniyle Ayrılmak
Kanun, yaşı henüz dolmamış işçiler için ayrı bir yol açmıştır. Yaş dışındaki şartları tamamlayan işçi, kendi isteğiyle ayrılarak kıdem tazminatı alabilir.[2]
Burada aranan şartlar sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısıdır. Yaşlılık aylığı için gereken yaş şartı beklenmez. İşçi aylık bağlanmasını beklemeden işyerinden ayrılabilir.
Yargıtay, 15 yıllık sigortalılık süresini takvim yılı olarak hesaplar. Prim günü ise ayrıca 3600 gün olmalıdır.[3]
Şartların işe giriş tarihine göre değişebildiğini unutmayın. Kesin durumunuzu SGK’dan yazı alarak öğrenin.
SGK Yazısı Nasıl Alınır?
Emeklilik şartlarını tamamladığınızı gösteren belgeyi SGK müdürlüğünden isteyebilirsiniz. Bu belge, sonradan çıkabilecek uyuşmazlıkta en güçlü delildir.
Belgeyi aldıktan sonra işverene yazılı bildirim yapın. Bildirimde emeklilik sebebiyle iş sözleşmesini feshettiğinizi ve kıdem tazminatınızı talep ettiğinizi belirtin. Kısa ve net bir metin yeterlidir.
Emeklilik Nedeniyle Fesih Bildirimi Örneği
Aşağıdaki metin, emeklilik sebebiyle ayrılmak isteyen işçinin kullanabileceği sade bir örnektir. Kendi bilgilerinize göre doldurmanız gerekir.
…/…/20..
EMEKLİLİK NEDENİYLE İŞ SÖZLEŞMESİNİN FESHİ
………………… A.Ş. İŞVEREN VEKİLLİĞİ’NE
…/…/…… tarihinden beri işyerinizde ………………… olarak çalışmaktayım. Sosyal Güvenlik Kurumu’nun …/…/…… tarihli yazısına göre yaş dışındaki emeklilik şartlarını tamamladım. Bu nedenle 1475 sayılı Kanun’un 14. maddesinin birinci fıkrasının 5 numaralı bendi uyarınca iş sözleşmemi feshettiğimi bildiririm.
Kıdem tazminatımın kanuni faiziyle birlikte ödenmesini talep ederim. SGK yazısının bir örneği ektedir.
Adı Soyadı
T.C. Kimlik No:
(İmza)
Emeklilik Sonrası Başka İşte Çalışmak Tazminatı Etkiler mi?
İşçiler çoğu zaman şunu sorar. Emeklilik sebebiyle ayrılıp hemen yeni bir işe başlarsam tazminatı kaybeder miyim?
Yargıtay bu soruya olumlu bir yanıt vermiştir. Emeklilik sebebiyle ayrılan işçinin başka bir işte çalışması, hakkın kötüye kullanılması sayılmaz. Çalışma hayatı aylık bağlandıktan sonra da sürebilir.
İş sözleşmesini fesheden işçinin yeni işyerinde işe başlaması tek başına tazminat hakkını ortadan kaldırmaz. Önemli olan ayrılış anında şartların gerçekten tamamlanmış olmasıdır.
Emeklilik Nedeniyle Ayrılırken İşverenin Tutumu
İşverenler bazen bu talebi kabul etmez. “Yaşın dolmadı” ya da “aylık bağlanmadı” gibi gerekçeler ileri sürülebilir. Oysa kanun, emeklilik nedeniyle kıdem tazminatı hakkını yaş şartına bağlamaz.
Böyle bir durumda SGK yazınızı ve fesih bildiriminizi saklayın. İşverenin yazılı ya da sözlü ret cevabını da delil olarak kaydedin. Arabuluculuk aşamasında bu belgeler talebinizi güçlendirir.
Toplu iş sözleşmesi ya da iş sözleşmesi daha lehe hükümler içeriyorsa onlar da uygulanır. Sözleşmenizde kıdem tazminatına ilişkin ek düzenleme olup olmadığını mutlaka kontrol edin.
Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır ve Ne Zaman Ödenir?
Tazminat, her tam çalışma yılı için 30 günlük ücret üzerinden hesaplanır. Tam yılı aşan süreler için bu ücret çalışılan süreye göre oranlanır. Hesapta tavan tutarı dikkate alınır.
İşveren tazminatı ödemekte gecikirse işçi faiz isteyebilir. Kanun, bu faizi bankalarca uygulanan en yüksek mevduat faizi olarak belirler.
Hesaplamayı kolaylaştırmak için kıdem tazminatı hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Tavan uygulamasını kıdem tazminatı tavanı yazısında bulabilirsiniz.
Emeklilikte Hangi Alacaklar Birlikte İstenebilir?
Emeklilik sebebiyle ayrılan işçi yalnızca kıdem tazminatını istemekle sınırlı değildir. Ödenmemiş ücret, kullanılmamış yıllık izin ücreti ve fazla çalışma alacağı gibi diğer işçilik alacakları da aynı süreçte talep edilebilir. Bu alacakların hesabı kıdem tazminatından ayrıdır.
Yıllık izin ücreti de beş yıllık zamanaşımına tabidir. Son çalışma gününüzden itibaren süre işlemeye başlar. İşten ayrılırken kullanmadığınız izinlerin kaydını tutmanız hesabı kolaylaştırır.
İşverenle yapılacak anlaşmada dikkatli olun. İbraname imzalamadan önce hangi alacakların ödendiğini bordro ve banka kaydıyla kontrol edin. Eksik ödenen tutarın sonradan istenmesi zor olabilir.
Tazminat Ödenmezse Ne Yapılır?
İşveren emeklilik nedeniyle tazminat ödemeyi reddederse önce ihtarname gönderilebilir. Ardından arabulucuya başvurmak gerekir. İş sözleşmesinden doğan işçi alacaklarında arabuluculuk dava şartıdır.[4]
Anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılır. Kıdem tazminatında zamanaşımı beş yıldır ve sözleşmenin sona erdiği tarihten itibaren işler.[5]
Yargıtay Kararında Emeklilik Nedeniyle Kıdem Tazminatı
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi önüne gelen olayda işçi, SGK yazısıyla emeklilik şartlarını tamamladığını belgelemiştir.
İşverene gönderdiği ihtarnameyle de tazminat istemiştir. Ardından istifa dilekçesi vererek başka bir işyerinde çalışmaya başlamıştır.
İlk derece mahkemesi hakkın kötüye kullanıldığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Daire bu gerekçeyi kabul etmemiş ve şunları yazmıştır.
“Kanun ile tanınmış emeklilik sebebi ile fesih hakkının kullanması ile birlikte kıdem tazminatına hak kazanılacağının kabulü gerekir. Davacının hangi amaçla bu hakkı kullandığı, kıdem tazminatına hak kazanması açısından önem arz etmemektedir.”
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2016/27701 K.2020/630, 20.01.2020[6]
Daire, ret kararını bozmuştur. Karar oyçokluğuyla verilmiştir.
Karardan çıkan sonuç şudur. Emeklilik şartlarını tamamladığınızı belgeleyip fesih bildiriminizi emeklilik sebebine dayandırırsanız, sonraki işte çalışmanız hakkınıza engel olmaz.
Emeklilikte Hak Kaybını Önlemek İçin Dikkat Edilecekler
İstifa dilekçesi ile emeklilik nedeniyle fesih bildirimi aynı belge değildir. Dilekçede yalnızca “istifa ediyorum” yazarsanız ayrılış sebebi tartışmalı hale gelir. Bu durum istifa eden işçinin kıdem tazminatı hakkını zorlaştırabilir.
Bildirimi mutlaka emeklilik sebebine dayandırın. Noter yoluyla göndermek ya da imza karşılığı teslim etmek delil açısından önemlidir. Bir örneği kendinizde saklayın.
İşverenin ihbar süresi konusundaki hakları ayrı bir konudur. Bu konuyu ihbar tazminatı yazısında okuyabilirsiniz.
Emeklilik Nedeniyle Kıdem Tazminatı Hakkında Sık Sorulan Sorular
Emeklilikte tazminat konusunda en çok merak edilenler aşağıda yanıtlandı.
Emekli olunca kıdem tazminatı otomatik ödenir mi?
Hayır. İşçinin iş sözleşmesini emeklilik sebebine dayanarak feshetmesi gerekir. İşveren kendiliğinden ödeme yapmak zorunda değildir, bu nedenle yazılı talepte bulunmak önemlidir.
Yaşım dolmadan emeklilik nedeniyle kıdem tazminatı alabilir miyim?
Evet, yaş dışındaki sigortalılık süresi ve prim günü şartlarını tamamladıysanız alabilirsiniz. Bunu SGK yazısıyla belgelemeniz gerekir.
Emekli olduktan sonra çalışmaya devam edersem tazminat hakkım kaybolur mu?
Hayır. Yargıtay, emeklilik nedeniyle ayrılıp başka işyerinde çalışmayı hakkın kötüye kullanılması saymamaktadır.
Emeklilik nedeniyle ayrılırsam işsizlik maaşı alabilir miyim?
Emeklilik nedeniyle ayrılışta işsizlik ödeneği şartları ayrıca incelenmelidir. İşsizlik ödeneği her ayrılışta bağlanmaz. Başvurmadan önce İŞKUR ve SGK kayıtlarınızı kontrol edin.
Emeklilik nedeniyle kıdem tazminatı için bir yıl çalışma şartı var mı?
Evet. Kıdem tazminatı için aynı işverende en az bir yıl çalışmış olmak gerekir. Bir yıldan az çalışmada emeklilik sebebi de tazminat doğurmaz.
Kaynaklar