Arabuluculuk başvurusu, işçilik alacağı ve işe iade uyuşmazlıklarında dava açmadan önce yapılması gereken ilk adımdır. Başvuru arabuluculuk bürosuna yapılır. Büro de uyuşmazlığı çözmek üzere bir arabulucu görevlendirir.[1]
Bu yazıda başvurunun nereye, ne zaman ve hangi bilgilerle yapılacağı anlatılıyor. Sürecin genel çerçevesi için iş davalarında arabuluculuk yazısına bakabilirsiniz.
Arabuluculuk Başvurusu Hangi Davalarda Zorunludur?
Kanuna, iş sözleşmesine ya da toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı için dava açılacaksa önce arabulucuya başvurulur. İşe iade talebi de aynı kapsamdadır. Başvuru bu davalarda dava şartıdır.
Arabulucuya başvurmadan dava açılırsa mahkeme işin esasına girmez. Dava, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir. Bu hüküm 1 Ocak 2018 tarihinden itibaren uygulanıyor.
İş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davaları bu kuralın dışındadır. Bu davalarda başvuru zorunlu değildir, isteyen taraf ihtiyari yola gidebilir. İki yolun farkı zorunlu ihtiyari arabuluculuk yazısında anlatılıyor.
Başvurudan önce alacağın kabaca tutarını bilmek işe yarar. Bunun için tüm işçi alacakları hesaplama aracı kullanılabilir.
Arabuluculuk Başvurusu Nereye Yapılır?
Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Karşı taraf birden fazlaysa bunlardan birinin yerleşim yerindeki büro seçilebilir. Arabuluculuk bürosu bulunmayan yerlerde görevlendirilen sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğü bu işi görür.
Alt işveren çalıştıran bir işyerinde karşı taraf birden fazla olabilir. Başvuruda kimlerin yer alacağını anlamak için asıl işveren ve alt işveren ortak sorumluluğu yazısı yol gösterir.
Yanlış büroya başvurmak telafisi olmayan bir hata değildir. Karşı taraf en geç ilk toplantıda yetki itirazında bulunabilir. Bu durumda dosya sulh hukuk mahkemesine gönderilir ve mahkeme yetkili bürosunu kesin olarak belirler.
Yetki itirazı kabul edilirse başvuran, kararın tebliğinden itibaren bir hafta içinde yetkili büroya başvurabilir. Bu halde yetkisiz büroya başvurulan tarih, yetkili büroya başvuru tarihi sayılır. Süre kaybı yaşanmaz.
İşin yapıldığı yer ile mahkemenin yetkisi ayrı konulardır. Dava açılacak mahkemeyi iş mahkemesi görev yetki yazısında bulabilirsiniz.
Arabuluculuk Başvurusunda Hangi Bilgiler Verilir?
Başvuran taraf kendi iletişim bilgilerini ve elinde varsa karşı tarafa ait bilgileri bürosuna verir. Büro, tarafların resmi kayıtlardaki iletişim bilgilerini araştırmaya da yetkilidir. Bilgiler daha sonra görevlendirilen arabulucuya aktarılır.
Uygulamada başvuru bir başvuru formuyla yapılır. Yargıtay, form uygulamasının 2 Haziran 2018 tarihli yönetmelikle başladığını belirtmiştir. Formda hangi alacak ve tazminat kalemlerinin istendiği açıkça yazılmalıdır.
Kalem yazmak önemlidir, çünkü dava şartı yalnızca müzakere edilen kalemler için gerçekleşir. Arabuluculuk başvurusu yapılırken kalemleri eksiksiz yazmak bu yüzden gereklidir.
Başvuruya yazılmayan bir alacak için sonradan dava açmak sorun çıkarabilir. Sık görülen kalemler şunlardır.
- Kıdem tazminatı, ayrıntısı için kıdem tazminatı yazısına bakılabilir
- İhbar tazminatı, ayrıntısı için ihbar tazminatı yazısında anlatılıyor
- Yıllık izin ücreti, konu yıllık ücretli izin yazısında işleniyor
- Ödenmeyen ücret ve fazla mesai alacakları
- İşe iade talebi
İş sözleşmesi, bordrolar, banka dekontları ve SGK hizmet dökümü görüşmeye götürülebilecek belgelerdir. Belge sunmak başvurunun şartı değildir. Yine de arabulucunun uyuşmazlığı anlaması için faydalıdır.
Arabuluculuk Başvurusu İçin Süre Var mı?
İşe iade talebinde süre kesindir. İş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır.[2] Süre kaçırılırsa işe iade hakkı düşer.
Konunun tamamı için işe iade davası yazısına bakabilirsiniz. Fesih bildiriminin nasıl yapıldığı ise fesih bildirimi yazısında anlatılıyor.
Alacak ve tazminat taleplerinde başvuru için ayrı bir kısa süre yoktur. Burada belirleyici olan zamanaşımıdır.
Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve yıllık izin ücretinde zamanaşımı beş yıldır.[3] Ücret alacaklarında da süre beş yıldır.[4]
| Talep | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| İşe iade | Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay | 4857 sayılı Kanun m.20 |
| Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve yıllık izin ücreti | 5 yıl zamanaşımı | 4857 sayılı Kanun Ek m.3 |
| Ücret alacağı | 5 yıl zamanaşımı | 4857 sayılı Kanun m.32 |
Arabuluculuk bürosuna başvurulduğu andan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur. Hak düşürücü süre de bu aralıkta işlemez. Süre bitmeden başvurmak yine de en güvenli yoldur.
Başvurudan Sonra Süreç Nasıl İşler?
Büro, kendisine bildirilen listeden bir arabulucu belirler. Tarafların listede yer alan başka bir arabulucu üzerinde anlaşması halinde o kişi görevlendirilir. Arabulucu tarafları bilgilendirir ve ilk toplantıya davet eder.
Arabulucu, başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır. Zorunlu hallerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir. Görüşmenin ayrıntıları için arabuluculuk görüşmesi yazısına bakabilirsiniz.
Taraflar görüşmelere bizzat, kanuni temsilcileri ya da avukatları aracılığıyla katılabilir. İşveren, yazılı belgeyle yetkilendirdiği çalışanını da gönderebilir. Çalışan, son tutanağı da imzalayabilir.
Anlaşma olursa arabuluculuk ücreti aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit karşılanır. Taraflara ulaşılamazsa, görüşme yapılamazsa ya da görüşme iki saatten kısa sürüp anlaşma çıkmazsa iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir.
Süreç sonunda anlaşma çıkmazsa arabulucu bir son tutanak düzenler. Dava açma süresi bu tutanağa göre işler, ayrıntı için arabuluculuk sonrası dava süresi yazısına bakılabilir.
Başvuru Sonrası Doğan Alacaklar İçin Yeni Başvuru Gerekir mi?
Yargıtay bu soruya olumlu yanıt vermiştir. Arabuluculuk, son tutanak tarihine kadar muaccel olan alacaklar için yapılmışsa sonraki dönem alacakları kapsamaz. Karar şöyledir.
“Arabuluculuk son tutanak tarihinden sonra muaccel hâle gelen talep dönemi için arabuluculuk dava şartının yerine getirilmediği dikkate alındığında, bu dönem yönünden davanın dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2024/9702 K.2024/14889, 19.11.2024[5]
Olayda işçilik alacakları için arabulucuya başvurulmuş, son tutanak 26.07.2018 tarihinde düzenlenmiş, dava 09.08.2018 tarihinde açılmıştır. Mahkeme ise bilirkişi hesabını dava tarihini esas alarak yapmıştır. Daire, son tutanaktan sonra doğan dönem için dava şartının eksik olduğuna hükmetmiş ve kararı bozmuştur.
Karardan çıkan sonuç açıktır. Çalışma devam ederken ücret ya da fazla mesai farkı doğmaya devam ediyorsa, sonraki dönem için yeniden başvuru yapılmalıdır. Başvuru ne kadar geniş yazılırsa yazılsın, yalnızca o tarihte muaccel olmuş alacaklar kapsama girer.
Arabuluculuk Başvurusunda Sık Yapılan Hatalar
Birkaç basit hata dava hakkını tehlikeye atabilir. Başvurudan önce şu noktalara bakmak yeterlidir.
- İşe iadede bir aylık süreyi fesih bildirimi tebliğ edildikten sonra takip etmemek
- Alacak kalemlerini başvuru formunda eksik yazmak
- Karşı tarafın unvanını ya da işverenin gerçek adresini yanlış yazmak
- Son tutanağı almadan dava açmak
- Dava dilekçesine son tutanağın aslını ya da onaylı örneğini eklememek
Son tutanak dilekçeye eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir. Bu süre içinde de sunulmazsa dava dilekçesi karşı tarafa tebliğ edilmeden usulden reddedilir.
Kanun metnine 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu sayfasından ulaşabilirsiniz.
Arabuluculuk Başvurusu Hakkında Sık Sorulan Sorular
Başvuru konusunda en çok sorulan sorular aşağıda yanıtlandı.
Arabuluculuk başvurusu avukatsız yapılabilir mi?
Evet. Taraflar görüşmelere bizzat katılabilir. Avukat tutmak zorunlu değildir, tutmak isteyen taraf avukatıyla da katılabilir.
Karşı tarafın adresini bilmiyorsam ne yapmalıyım?
Elinizdeki bilgiyi büroya verirsiniz. Büro, tarafların resmi kayıtlardaki iletişim bilgilerini araştırmaya yetkilidir. İlgili kurumlar istenen bilgi ve belgeleri vermekle yükümlüdür.
Arabuluculuk başvurusu zamanaşımını durdurur mu?
Evet. Büroya başvurulduğu andan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur. Hak düşürücü süre de bu aralıkta işlemez.
Başvurudan vazgeçmek mümkün mü?
Taraflar süreci sonlandırmakta serbesttir. Ancak dava şartı olan hallerde dava açabilmek için son tutanağın alınması gerekir. Başvuruyu bırakıp doğrudan dava açmak davanın usulden reddine yol açar.
Arabuluculuk başvurusu işverene bildirilir mi?
Evet. Büro ve arabulucu karşı tarafı bilgilendirir ve ilk toplantıya davet eder. Davetin iletişim vasıtasıyla yapıldığı belgelendirilir.
Kaynaklar