İş mahkemesi görev yetki kuralları, işçi ile işveren arasındaki uyuşmazlığın hangi mahkemede ve hangi yerde görüleceğini belirler. Görev, uyuşmazlığın iş ilişkisinden doğup doğmadığına bakılarak saptanır. Yetki ise davalının yerleşim yeri ile işin yapıldığı yere göre belirlenir.[1]
Bu yazıda iş mahkemesi görev yetki kurallarının nasıl işlediği, yetkili yerin nasıl bulunduğu ve yanlış mahkemede açılan davada ne olacağı anlatılıyor. Arabuluculuk sürecinin genel çerçevesi için iş davalarında arabuluculuk yazısına bakabilirsiniz.
İş Mahkemesi Görev Yetki Kurallarında Görev Nedir?
İş mahkemeleri, 4857 sayılı İş Kanunu ya da Türk Borçlar Kanununun hizmet sözleşmesi hükümlerine tabi işçiler ile işveren veya işveren vekilleri arasındaki uyuşmazlıklara bakar. Uyuşmazlığın iş ilişkisi nedeniyle sözleşmeden ya da kanundan doğması gerekir. Gazeteciler ve gemiadamları ile işverenleri arasındaki davalar da bu kapsamdadır.[2]
Kıdem tazminatı ile ihbar tazminatı iş mahkemesinin görev alanındadır. Ücret alacağı, fazla mesai ve yıllık izin ücreti de aynı kapsamdadır. İşe iade davaları da iş mahkemesinde açılır.
Sosyal Güvenlik Kurumu veya Türkiye İş Kurumunun taraf olduğu iş ve sosyal güvenlik uyuşmazlıkları da iş mahkemesine aittir. İdari para cezalarına itirazlar ile 5510 sayılı Kanunun geçici 4. maddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar bunun dışında kalır.
Diğer kanunlarda iş mahkemelerinin görevli olduğu yazılan davalar da iş mahkemesinde görülür. Alacak miktarı görevi etkilemez. Küçük de olsa büyük de olsa işçilik alacağı iş mahkemesinde açılır.
İş Mahkemesi Kurulmamış Yerde Ne Olur?
Her ilçede iş mahkemesi bulunmaz. İş mahkemesi kurulmamış yerlerde bu mahkemenin görev alanına giren dava ve işlere o yerdeki asliye hukuk mahkemesi bakar. Asliye hukuk mahkemesi bu davalarda iş mahkemesi usul ve esaslarını uygular.[3]
Bu durumda dilekçe asliye hukuk mahkemesine hitaben yazılır. Dosya iş mahkemesi sıfatıyla görülür. Aynı yerde birden fazla iş mahkemesi varsa dosya tevzi yoluyla dağıtılır.
İş Mahkemesi Görev Yetki Kurallarında Yetkili Mahkeme Hangisi?
İş mahkemelerinde açılacak davalarda yetkili mahkeme, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesidir. Davacı bu yerlerden birinde dava açabilir. Davalı birden fazlaysa bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir.[4]
İş kazasından doğan tazminat davalarında ek bir yer daha vardır. İş kazasının veya zararın meydana geldiği yer ile zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir. Yetkiye ilişkin diğer kanunlardaki hükümler saklıdır.
| Durum | Yetkili mahkeme |
|---|---|
| Genel kural | Davalının yerleşim yeri ya da işin yapıldığı yer |
| Birden fazla davalı | Davalılardan birinin yerleşim yeri de yetkilidir |
| İş kazası tazminatı | Kazanın veya zararın meydana geldiği yer ile işçinin yerleşim yeri de yetkilidir |
| Yetki sözleşmesi | Kanuna aykırıysa geçersizdir |
Kanunun yetki hükümlerine aykırı yetki sözleşmeleri geçersizdir. Yani sözleşmeye başka bir şehir mahkemesinin yetkili olduğu yazılması işçiyi bağlamaz. Pratikte işçi çoğunlukla çalıştığı yerdeki iş mahkemesinde dava açar.
İşin yurt dışında yapıldığı hallerde hangi hukukun uygulanacağı ayrı bir sorudur. Bu konu yurt dışında çalışan işçinin hakları yazısında ele alınıyor.
Arabuluculuk Bürosunun Yetkisi Mahkemenin Yetkisiyle Aynı mı?
İkisi benzer ölçütlere dayanır ama ayrı kurallardır. Arabuluculuk başvurusu karşı tarafın yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki büroya yapılır.[5] Büronun yetkisine karşı taraf en geç ilk toplantıda itiraz edebilir.
Bu itiraz sulh hukuk mahkemesince incelenir. Mahkeme yetkili bürosunu kesin olarak belirler. Süreç ve süreler için arabuluculuk başvurusu yazısına bakabilirsiniz.
İş Mahkemesi Görev Yetki Kuralları Kamu Düzenindendir
Yanlış mahkemede dava açmak telafisi güç sonuçlar doğurabilir. Mahkemenin görevli olması dava şartıdır.[6] Taraflar ileri sürmese bile mahkeme görevi kendiliğinden dikkate alır.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, iş mahkemesinin görevini belirleyen ölçütü şöyle ifade etmiştir.
“Kanun’un 5/1-(a) hükmüne göre iş mahkemelerinin görevini belirleyen ölçüt, ilgili hükümde sayılan iş sözleşmelerine tâbi işçi ile işverenler veya işveren vekilleri arasında iş ilişkisi nedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan bir hukuk uyuşmazlığı bulunmasıdır.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2025/2027 K.2025/4848, 26.05.2025[7]
Olayda davacı bir şirket, aracına verilen zararın davalılardan tahsilini istemiştir. Taraflar arasında işçi işveren ilişkisi bulunmamasına rağmen dava iş mahkemesinde görülmüş ve esastan sonuçlandırılmıştır. Daire, iş sözleşmesi bulunmayan kişinin talepleriyle ilgili davanın genel mahkemelerde görülmesi gerektiğini belirtmiştir.
Daire, ilk derece mahkemesince görevsizlik kararı verilmesi gerekirken esasa girilmesini hatalı bulmuş ve kararı oy birliğiyle bozmuştur. Karardan çıkan sonuç iki yönlüdür. Görev iş ilişkisine bağlıdır ve işçi işveren ilişkisi olmayan uyuşmazlık iş mahkemesinde görülmez.
Görevsizlik veya Yetkisizlik Kararından Sonra Ne Yapılır?
Mahkeme görevsizlik ya da yetkisizlik kararı verirse taraflardan biri, kararın kesinleşmesinden ya da tebliğinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurarak dosyanın görevli ya da yetkili mahkemeye gönderilmesini istemelidir. Aksi halde dava açılmamış sayılır.[8]
Bu süre kaçırılırsa yeniden dava açmak gerekir. Süreler ise bu arada işlemeye devam etmiş olabilir. Özellikle işe iade gibi kısa sürelerde hak kaybı yaşanabilir.
Arabuluculuk açısından da dikkatli olunmalıdır. Asliye hukuk mahkemesinde açılıp görevsizlikle iş mahkemesine gelen davada arabuluculuk hiç işletilmemişse dava usulden reddedilir.[9]
İş Mahkemesi Görev Yetki Kontrol Listesi
Dava açmadan önce görev ve yetki için şu soruların yanıtı bilinmelidir.
- Davalı ile aranızda iş sözleşmesine dayanan bir ilişki var mı
- Davalının yerleşim yeri neresi, işin yapıldığı yer neresi
- Birden fazla davalı varsa hangisinin yerleşim yeri esas alınacak
- İş kazası söz konusuysa kazanın yeri ve kendi yerleşim yeriniz
- Yerleşim yerinde iş mahkemesi yoksa görevli asliye hukuk mahkemesi
Bu soruların yanıtı iş mahkemesi görev yetki sorununu baştan çözer. Dilekçeyi doğru mahkemeye vermek zaman kaybını önler.
İş Mahkemelerinde Yargılama Nasıl Yürür?
İş mahkemelerinde basit yargılama usulü uygulanır. Davalar yığıldığında her talep için ispat yükü ve deliller ayrı ayrı değerlendirilir.[10] Kanun yoluna başvuru süresi, ilamın taraflara tebliğinden itibaren işler.
İşe iade davalarında istinaf kararı kesindir. Fesih bildirimine itiraz davalarında verilen kararlar temyiz edilemez.[11] Dava şartı arabuluculuk son tutanağıyla ilgili ayrıntı için arabuluculuk sonrası dava süresi yazısına bakılabilir.
Kanun metnine 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu sayfasından ulaşabilirsiniz.
İş Mahkemesi Görev Yetki Hakkında Sık Sorulan Sorular
Görev ve yetki konusunda en çok sorulan sorular aşağıda yanıtlandı.
İşçi davayı hangi şehirde açabilir?
Davalının yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki iş mahkemesinde açabilir. İşveren merkezi başka şehirdeyse her iki yer de yetkilidir. İş kazası tazminatında işçinin yerleşim yeri de eklenir.
İş mahkemesi olmayan ilçede dava nerede açılır?
İş mahkemesi kurulmamış yerlerde dava asliye hukuk mahkemesinde açılır. Mahkeme bu davaya iş mahkemesi sıfatıyla bakar ve iş mahkemesi usulünü uygular.
İş sözleşmesine yetkili mahkeme yazılırsa geçerli olur mu?
Kanuna aykırı yetki sözleşmeleri geçersizdir. Sözleşmedeki başka bir şehir mahkemesine ilişkin kayıt işçiyi bağlamaz.
Yanlış mahkemede dava açarsam ne olur?
Mahkeme görevsizlik ya da yetkisizlik kararı verir. Dosyanın gönderilmesini kararın kesinleşmesinden ya da tebliğinden itibaren iki hafta içinde istemeniz gerekir. Aksi halde dava açılmamış sayılır.
İş mahkemesi görev yetki kuralları işveren davalarında da geçerli mi?
Evet. İşverenin işçiye karşı açacağı alacak davaları da iş mahkemesinde görülür. Yetki bu kez işçinin yerleşim yeri ile işin yapıldığı yere göre belirlenir.
Kaynaklar
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.5 ve m.6 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.5 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.2 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.6 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.114 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2025/2027 K.2025/4848, 26.05.2025 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.20 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2024/762 K.2024/4684, 12.03.2024 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.7 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.8 ve 4857 sayılı İş Kanunu m.20 ↩