İşyerinde hırsızlık işten çıkarma sebebi olarak kanunda açıkça sayılmıştır. İşveren, hırsızlık yapan işçinin iş sözleşmesini bildirim süresini beklemeden feshedebilir.[1] Bu halde işçi kıdem ve ihbar tazminatı alamaz.
İşyerinde hırsızlık işten çıkarma kararlarında işi zorlaştıran nokta ispattır. İşverenin elinde tutanak, tanık ya da kamera kaydı yoksa fesih haklı sayılmayabilir. Eşyanın değeri küçükse ölçülülük tartışması da gündeme gelir.
Bu yazıda tutanak ve savunmayı, ceza davasının etkisini, süreleri ve işçinin izleyeceği yolu anlatıyoruz. Diğer fesih halleri için işverenin haklı nedenle feshi yazısına, genel çerçeve için haklı nedenle fesih rehberine bakabilirsiniz.
İşyerinde Hırsızlık İşten Çıkarma İçin Haklı Fesih Sayılır mı?
Kanun, işçinin işverenin güvenini kötüye kullanmasını, hırsızlık yapmasını ve doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarda bulunmasını ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı haller arasında sayar. Maddedeki sayım örnek niteliğindedir. Sadakat borcuna aykırı başka davranışlar da benzer sonuç doğurabilir.
Hırsızlık, başkasına ait taşınır malın zilyedin rızası olmadan kendine ya da başkasına yarar sağlamak amacıyla alınmasıdır. Ceza kanunu bu suç için bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası öngörür.[2] İş hukukunda ise suçun ceza mahkemesinde sabit görülmesi her zaman şart değildir.
| Unsur | Aranan durum |
|---|---|
| Fiil | İşyerine ya da işverene ait malın izinsiz alınması veya alınmaya çalışılması |
| Kusur | İşçinin bilerek ve isteyerek hareket etmesi |
| İspat | Tutanak, tanık, kamera kaydı veya itiraf gibi deliller |
| Süre | Öğrenmeden itibaren altı iş günü |
İşyerinde hırsızlık işten çıkarma sebebi olan davranış mal alınmasıyla sınırlı değildir. Kasadan para almak, stoktan kayıt dışı ürün çıkarmak veya iş süresini kendi işine kullanmak da güveni kötüye kullanma sayılabilir. Malın zarar görmesi ise ayrı bir sebeptir ve işçinin işvereni zarara uğratması yazısında anlatılır.
Kıdem ve İhbar Tazminatı Kaybedilir mi?
Haklı nedenle fesihte işveren bildirim süresini beklemek zorunda değildir. İşçi ihbar tazminatına hak kazanmaz. Kıdem tazminatı da ödenmez, çünkü kanun ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hallere dayanan feshi kıdem tazminatı kapsamı dışında tutar.[3]
İşçi yine de çalıştığı günlerin ücretini ve kullanmadığı yıllık izin ücretini alır. Bu alacaklar fesih gerekçesinden bağımsızdır. Ödenmezse alacak davası açılabilir.
Tazminatsız fesih halleri için tazminatsız işten çıkarma yazısına bakabilirsiniz.
Fesih haksız çıkarsa tablo tamamen değişir. İşçi kıdem ve ihbar tazminatı isteyebilir. Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdemi olan işçi işe iade de talep edebilir.[4]
Tutanak, Savunma ve Kamera Kaydı
İşyerinde hırsızlık işten çıkarma kararında en güçlü delil, olay anında tutulan tutanaktır. Tutanakta olayın günü, saati, alınan malın cinsi ve tanıkların imzası bulunmalıdır. İşçinin tutanağı imzalamaktan kaçınması da not edilir.
Kanun, işçinin davranışı nedeniyle yapılan feshin öncesinde savunma alınmasını ister. Aynı madde, ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık nedeniyle yapılacak haklı fesih hakkını saklı tutar.[5]
Buna rağmen savunma almak işveren açısından yararlıdır, çünkü işçinin açıklaması kayda geçer. Konuyu işçinin savunmasının alınması yazısında ayrıntılı anlattık.
Kamera kaydı güçlü bir delildir. Ancak kaydın hukuka uygun biçimde elde edilmesi ve işçilerin önceden bilgilendirilmesi gerekir. Sınırlar için kamerayla izleme ve kamera kaydıyla işten çıkarma yazısına bakabilirsiniz.
Fesihte ispat yükü işverendedir.[6] İşveren hırsızlığı kesin delillerle gösteremezse mahkeme feshi haksız bulabilir.
Ceza Davasının Sonucu Beklenir mi?
İşçi hakkında aynı olay nedeniyle ceza davası açılmışsa iş mahkemesinin bu dosyayı beklemesi gündeme gelir. Bir tazminat davasında yerel mahkeme, hırsızlık iddiasına ilişkin ceza dosyasını beklememişti.
Yargıtay hükmü bozmuştur. Daire, ceza davasının sonucunun iş davasını etkileyeceği anlaşıldığında beklenmesi gerektiğini belirtmiştir.[7]
Bu karar her olayda beklemenin zorunlu olduğu anlamına gelmez. İş hukukunda haklı fesih için ayrı bir değerlendirme yapılır. Beraat kararı da iş mahkemesini kendiliğinden bağlamaz.
Kanun, işçinin işyerinde yedi günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir suç işlemesini ayrı bir haklı fesih sebebi olarak sayar.[8] Hırsızlıktan mahkumiyet kesinleşirse işveren bu bende de dayanabilir. Fesih süresi ise mahkumiyetin öğrenilmesine göre ayrıca tartışılır.
Küçük Değerli Eşya, Yemek ve Mal Alınması
Alınan şeyin değerinin düşük olması, fiilin hırsızlık olmadığı anlamına gelmez. Ceza kanunu mal değerinin azlığı nedeniyle cezada indirim yapılabileceğini ya da ceza verilmesinden vazgeçilebileceğini söyler.[9] Bu hüküm ceza hukukuna aittir ve iş hukukundaki değerlendirmeyi kendiliğinden belirlemez.
Yargıtay kararları bu noktada olayın özelliklerine göre değişir. Yedinci Hukuk Dairesi, çantasında ekmek ve toz şeker taşıyan işçinin davranışını doğruluk ve bağlılık kurallarına aykırı bulmuş ve kıdem ile ihbar tazminatının reddi gerektiğine karar vermiştir.[10]
Dokuzuncu Hukuk Dairesi ise farklı bir sonuca varmıştır. Aşçı olarak çalışan işçinin artık ekmek ve yemeği götürdüğü olayda işçiye beraat kararı verilmiş, işveren zarar görmemişti.
Daire hırsızlık kastının bulunmadığını belirtti ve fesih yetkisinin ölçülülük ilkesine aykırı kullanıldığını kabul etti.[11]
İki karar birlikte okunmalıdır. Kastın olup olmadığı, işverenin zarar görüp görmediği ve önceki uygulamalar sonucu belirler. Yemek, çay, hurda ya da artık malzeme alışkanlığı varsa işverenin bunu önceden yasaklaması ve işçiyi uyarması önemlidir.
Şüphe ile İşten Çıkarılan İşçi
İşverenin her şüphesi fesih için yeterli değildir. Şüphe, somut ve nesnel olgulara dayanmalıdır. Hırsızlığı işleyen kişiyle aynı araca binmek ya da aynı masada yemek yemek tek başına suçun bilindiği anlamına gelmez.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, işyerinden içki çalınması olayında hırsızlığı işleyen çalışanla aynı araçla servis yapan işçinin işine son verilmesini inceledi. Yerel mahkeme ve istinaf feshi geçerli bulmuştu.
Daire ise işçinin lehine karar verdi ve şu gerekçeyi yazdı.
“davacının sırf bu kişinin aracına binmesinin ve araçtaki alkol kokusunu farketmemesinin feshe dayanak yapılamayacağı”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2019/1352 K.2019/7992, 08.04.2019[12]
Daire kararı bozmuş, feshin geçersizliğine ve işçinin işe iadesine hükmetmiştir. Karar oybirliğiyle verilmiştir. Yani suça karışmadığı halde kuşku nedeniyle çıkarılan işçi işe iade yoluna gidebilir.
Fesih Süresi: Altı İş Günü ve Bir Yıl
İşveren derhal fesih hakkını, hırsızlığı öğrendiği günden başlayarak altı iş günü içinde kullanmalıdır. Fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl geçmişse hak kullanılamaz. İşçinin olayda maddi çıkar sağlaması halinde bir yıllık süre uygulanmaz.[13]
Hırsızlıkta işçi çoğunlukla bir çıkar sağladığından bir yıllık sınır uygulanmayabilir. Altı iş günlük süre ise her durumda önemlidir. Geç yapılan fesih, işverenin olayı hoş görmüş sayılmasına yol açabilir.
İşveren sayım yaparken, kameradan görüntü ararken veya iç soruşturma yürütürken süreyi kaybedebilir. Süre, işverenin fiili ve faili kesin olarak öğrendiği günden başlar. Ayrıntılar için altı iş günü kuralı yazısına bakın.
İşyerinde Hırsızlıkla Suçlanıp İşten Çıkarılan İşçi Ne Yapmalı?
İşyerinde hırsızlık işten çıkarma kararıyla karşılaşan işçinin ilk adımı, imzaladığı belgeleri dikkatle okumaktır. Fesih bildirimini ve tutanağı almak, imzadan önce içeriği anlamak gerekir. Savunma istenmişse yazılı verilmeli ve bir örneği saklanmalıdır.
İbraname imzalamak hak kaybına yol açabilir. Bu belgeyi imzalamadan önce ibraname yazısındaki geçerlilik şartlarına bakmanız yararlı olur. Aldığınız para ücret alacağıysa belge bunu da kapsayabilir.
Fesih haksızsa işe iade süreci fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmakla başlar.[14] Arabuluculuk anlaşmayla bitmezse son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılır. Süreç için işe iade davası ve arabuluculuk başvurusu yazıları rehber olabilir.
İşe iade davası kazanılır ve işveren işçiyi başlatmazsa dört ile sekiz aylık ücret tutarında tazminat gündeme gelir. Boşta geçen süre için en çok dört aya kadar ücret ve diğer haklar da ödenir.[15] Fesih geçerli bulunursa kıdem ve ihbar tazminatı da ödenmez.
Genel haklarınız için işten çıkarılan işçinin hakları yazısı da yararlıdır. Delilleri erkenden toplamak gerekir. Kamera görüntüsü, tanık ve devam eden ceza dosyası sonucu etkileyebilir.
İşveren İçin Dikkat Edilecekler
İşveren, işyerinde hırsızlık işten çıkarma sürecini başlatmadan önce, hırsızlık şüphesini öğrendiği anda tutanak tutmalı ve delilleri saklamalıdır. İşçiden yazılı savunma almalıdır. Suç duyurusunda bulunup bulunmayacağına karar verirken ceza davasının iş davasına etkisini de düşünmelidir.
Fesih bildirimi yazılı olmalı ve sebep açıkça belirtilmelidir. Bildirimin biçimi için fesih bildirimi nasıl yapılır yazısına bakılabilir. Altı iş günlük süre unutulmamalıdır.
İşyerinde hırsızlık işten çıkarma kararının haklı sayılması için kanıt kalitesi belirleyicidir. Eksik tutanak, baskı altında alınmış savunma veya görüntüsü okunmayan kamera kaydı işverenin aleyhine çalışır.
Güncel kararlara Yargıtay karar arama sayfasından ulaşabilirsiniz. Kanun metni mevzuat.gov.tr adresindedir.
Benzer fesih halleri için işyerinde kavga işten çıkarma, işçinin işverene hakaret etmesi ve işyerinde uyuşturucu testi yazılarına da bakabilirsiniz.
İşyerinde Hırsızlık İşten Çıkarma Hakkında Sık Sorulan Sorular
Hırsızlıkla suçlanan işçiler ve işverenler en çok aşağıdaki soruları soruyor.
İşyerinde hırsızlık yapan işçi kıdem tazminatı alabilir mi?
Fesih haklı nedene dayanıyorsa alamaz. İşçi ihbar tazminatına da hak kazanmaz. Fesih haksız bulunursa her iki tazminat da istenebilir.
Hırsızlık için ceza davası bitmeden işten çıkarılabilir miyim?
İşveren ceza davasının sonucunu beklemek zorunda değildir. Altı iş günlük süre içinde fesih yapabilir. Ancak iş mahkemesi, sonucu etkileyeceğini düşünürse ceza dosyasının sonucunu bekleyebilir.
Çok az değerde bir şey almak da fesih sebebi mi?
Değerin azlığı fiili kendiliğinden masum yapmaz. Ancak Yargıtay ölçülülük ilkesini ve işçinin kastını da değerlendirir. Sonuç olayın özelliklerine göre değişir.
Kamera görüntüsü olmadan hırsızlık ispat edilir mi?
Tutanak, tanık beyanı ve işçinin kabulü de delil olabilir. Ancak ispat yükü işverendedir. Delil yetersizse fesih haklı sayılmayabilir.
Hırsızlıkla suçlanıp işten çıkarılırsam ne kadar sürem var?
İşe iade için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmanız gerekir. Anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılır. Kıdem ve ihbar tazminatı için ayrı süre ve usul söz konusudur.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.25/II-e ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.141 ↩
- 1475 sayılı İş Kanunu m.14/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.18 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.19/2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.20/2 ↩
- Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2014/2688 K.2015/13419, 13.04.2015 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.25/II-f ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.145 ↩
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E.2015/9013 K.2015/19992, 21.10.2015 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2017/5038 K.2017/9378, 30.05.2017 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2019/1352 K.2019/7992, 08.04.2019 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.26 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.20 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.21 ↩