İşverenin işçiye hakaret etmesi, işçiye iş sözleşmesini derhal feshetme hakkı verir. Kanun işverenin işçinin ya da ailesinden birinin şeref ve namusuna dokunacak söz ve davranışlarını haklı fesih sebebi saymıştır.[1] Haklı fesheden işçi kıdem tazminatına hak kazanır.
Bu yazıda hakaretin sınırı, ispat, süre ve fesih sonrası haklar anlatılıyor. Haklı fesih sebeplerinin tümü için haklı nedenle fesih rehberine bakabilirsiniz.
İşverenin İşçiye Hakaret Etmesi Hangi Hallerde Haklı Fesih Sayılır?
Kanunun ilgili bendi iki ayrı durumu düzenler. İlkinde işveren işçinin ya da aile üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak sözler söyler veya davranışlarda bulunur. İkincisinde işveren işçiye sataşır ya da gözdağı verir.[2]
Küfür, aşağılayıcı hitap ve itibarı zedeleyen sözler bu kapsamdadır. Asılsız ağır isnat ve itham da haklı fesih sebebidir. İşçiyi kanuna aykırı davranışa özendirmek ya da hapsi gerektiren bir suç işlemek de aynı gruptadır.
İşverenin işçiye hakaret etmesi her sert söz anlamına gelmez. Günlük iş gerginliği içindeki sıradan bir uyarı hakaret sayılmaz. Hakaretin işçinin onurunu rencide edecek ağırlıkta olması gerekir.
| Davranış | Haklı fesih imkanı |
|---|---|
| İşçiye küfür edilmesi | Var |
| İşçinin ailesine hakaret edilmesi | Var |
| Asılsız hırsızlık isnadı | Var |
| Gözdağı verilmesi | Var |
| İş talimatının sert dille verilmesi | Olayın şartlarına göre |
Hakaretin İşveren Vekilinden Gelmesi
Hakaret işverenin kendisinden gelmek zorunda değildir. Müdür, yönetici ya da şef gibi işveren vekilinin sözleri de aynı sonucu doğurur. Yargıtay bu konuda fark gözetmez.
Hakaretin suç oluşturması da şart değildir. Ceza davası açılmamış olması tek başına fesih hakkını ortadan kaldırmaz. Ceza hukuku ile iş hukuku ölçüleri aynı değildir.
Hakaret Başka Bir İşçiden Gelirse
İşçinin şeref ve namusuna dokunan söz başka bir işçiden gelmişse kural olarak haklı fesih hakkı doğmaz. Ancak işveren olayı biliyorsa tekrarlanmaması için gerekli önlemleri almak zorundadır.
Bu zorunluluk, işverenin işçiyi gözetme borcundan doğar. Türk Borçlar Kanunu işverene işçinin kişiliğini koruma ve psikolojik tacizi önleme görevi yükler.[3] Önlem alınmazsa işçi bu eksiklik nedeniyle de haklarını arayabilir.
Hakaretin sistematik hale geldiği durumlarda mobbing gündeme gelir. Konunun ayrıntıları mobbing nedir yazısında anlatılıyor.
İspat ve Deliller
İşverenin işçiye hakaret etmesi olayında ispat yükü işçidedir. İşçi hakaretin yapıldığını göstermelidir. İspat edilemeyen iddia, kıdem tazminatının reddine yol açar.
Tanık beyanları en sık kullanılan delildir. Yazılı mesajlar, e-postalar ve uygulama yazışmaları da güçlü kanıttır. Kamera kaydı ya da başka bir belge de delil olabilir.
- Hakaretin tarihini, yerini ve sözlerini not edin
- Olaya tanık olan çalışanların adlarını yazın
- Mesaj ve e-postaların ekran görüntüsünü saklayın
- Şikayetinizi yazılı olarak işverene iletin
Hukuka aykırı yollarla elde edilen kayıtlar delil olarak kullanılamayabilir. Delil toplarken hukuka uygun yöntemleri seçmek gerekir.
Hakaretin Haklı Fesih Sayılmadığı Haller
Her tartışma haklı fesih sebebi değildir. İşçinin kendisinin kışkırttığı karşılıklı sözlü çatışma ayrı değerlendirilir. İşçi de işverene sataşmışsa işveren için haklı fesih nedeni oluşabilir.
Karşılıklı hakaret durumunda deliller çok önemlidir. Her iki tarafın söz ve davranışları birlikte değerlendirilir. Olayın nasıl başladığı da sonucu etkiler.
Hakaretin gerçekleştiği tarih belirsizse süre hesabı sorun yaratır. Bu nedenle işçi, olayı mümkün olduğunca ayrıntılı yazmalıdır. Tek bir olay yerine birden çok olayın birlikte anlatılması da faydalıdır.
Hakaret sonrası işe devam eden işçi altı iş günlük süreyi geçirirse haklı fesih hakkını kaybeder. Alacak ve tazminat talepleri ise ayrıca saklı kalır. Bu nedenle kararı hızlı vermek gerekir.
Altı İş Günlük Süre
Hakaret ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı hallerden biridir. Bu nedenle işçi olayı öğrendiği günden itibaren altı iş günü içinde feshetmelidir.[4] Süre geçerse haklı fesih yetkisi sona erer.
Hakaret çoğu zaman anlık bir olaydır. Süre bu nedenle hemen işlemeye başlar. İşçi ne yapacağını düşünürken süreyi kaçırabilir.
Altı iş günü kuralının nasıl sayıldığı altı iş günü kuralı yazısında anlatılıyor. Sürenin sonuna yaklaşan işçi fesih bildirimini noter aracılığıyla göndermelidir.
Fesih Sonrası İşçinin Hakları
Haklı fesheden işçi kıdem tazminatı alır.[5] İhbar tazminatı ödenmez. Fesih bildirimi, sebebin açıkça yazıldığı noter ihtarnamesi olmalıdır.
Hakaret kişilik hakkının ihlalidir. İşçi bu nedenle manevi tazminat da isteyebilir.
Hakaret suçu için ceza şikayetinde bulunmak da mümkündür. Suçun cezası üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır.[6]
Kıdem tazminatı tutarını görmek için kıdem tazminatı hesaplama aracını kullanabilirsiniz. İşveren ödemezse dava öncesi arabuluculuk zorunludur. Süreç arabuluculuk başvurusu yazısında anlatılıyor.
İstifa Etmeden Önce Dikkat Edilecekler
Hakarete uğrayan işçi çoğu zaman istifa dilekçesi yazar. Bu dilekçede gerekçe yoksa sonradan hakaret iddiasını ispatlamak güçleşir. İstifa, kıdem tazminatı hakkını da ortadan kaldırır.
Hakaret gerekçesiyle ayrılacak işçi, haklı fesih bildirimini yazmalıdır. Bildirimde olay, tarih ve kanun maddesi yer almalıdır. İstifa ile haklı fesih arasındaki farkı istifa eden işçinin kıdem tazminatı yazısında okuyabilirsiniz.
Yargıtay Kararında İşverenin İşçiye Hakaret Etmesi
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, hakaretin işverenden ya da vekilinden gelmesine ilişkin kararında şu ilkeyi hatırlatmıştır.
“Şeref ve namusa dokunacak söz ve davranışlar fiilinin işveren veya işveren vekili tarafından gerçekleştirilmiş olması fark doğurmaz. Bu eylemlerin Türk Ceza Kanununa göre suç teşkil etmesi de şart değildir.”
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2016/9585 K.2019/7467, 03.04.2019[7]
Olayda temizlik işçisi, işveren yetkililerinin hakaretleri nedeniyle istifa etmek zorunda kaldığını ileri sürmüştü. İstifa dilekçesinde ise hiçbir gerekçe yoktu. Dinlenen tanıklar da hakaret ya da kötü muameleden söz etmemişti.
Daire hakaret iddiasının ispatlanamadığını belirterek kıdem tazminatının kabulünü hatalı buldu ve hükmü oybirliğiyle bozdu. Karar, ilkenin doğru olmasına rağmen ispatın belirleyici olduğunu gösterir. Yargıtay’ın güncel kararlarına Yargıtay karar arama sayfasından ulaşılabilir.
İşverenin İşçiye Hakaret Etmesi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Hakaret nedeniyle fesih konusunda sık sorulan sorular aşağıda yanıtlandı.
İşveren sadece bana bağırırsa haklı fesih yapabilir miyim?
Bağırma tek başına hakaret sayılmayabilir. Söz ve davranışın onurunuzu rencide edecek ağırlıkta olması gerekir. Küfür ya da aşağılayıcı hitap varsa fesih hakkı doğar.
Hakaretin tanığı yoksa ne yapabilirim?
Yazılı mesajlar, e-postalar ve kayıtlar delil olabilir. Olayı hemen yazılı olarak işverene bildirmek de ispatı güçlendirir. Hiçbir delil yoksa iddiayı ispatlamak zor olur.
Hakaret nedeniyle işten ayrılırsam kıdem tazminatı alır mıyım?
Haklı fesih şartları oluşmuşsa evet. Fesih altı iş günü içinde yapılmalı ve hakaret ispatlanmalıdır. İstifa dilekçesi yazarsanız tazminat hakkınız kaybolabilir.
Müdürün hakaret etmesi işverenin hakaret etmesi sayılır mı?
Evet. İşveren vekilinin davranışı işveren açısından aynı sonucu doğurur. Yargıtay bu konuda fark gözetmez.
Hakaret yalnızken yapıldıysa fesih mümkün müdür?
Fesih hakkı doğar ancak ispat güçleşir. Olayı hemen yazılı olarak işverene bildirmek ve yakınlarınıza ya da iş arkadaşlarınıza anlatmak kanıt toplamaya yardım eder. Yazışma ve mesajlar varsa mutlaka saklayın.
Hakaret nedeniyle manevi tazminat istenebilir mi?
Evet. Hakaret işçinin kişilik hakkını ihlal eder. Manevi tazminat talebi ayrıca ileri sürülebilir.
Kaynaklar