Hizmet tespit davası, SGK’ya hiç bildirilmeyen ya da eksik bildirilen çalışmanın mahkeme kararıyla belirlenmesini sağlayan davadır. Çalışmanın geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine açılır.[1]
Bu rehberde hizmet tespit davasının şartları, süresi, tarafları, delilleri ve sonuçları anlatılıyor. SGK kayıtlarıyla ilgili ayrıntılı konular için ayrı yazılara bağlantı verdik.
Hizmet Tespit Davası Nedir?
İşveren işçiyi çalıştırdığı halde SGK’ya bildirmemiş olabilir. Bildirim yapılmış ama çalışma gün sayısı ya da ücret eksik gösterilmiş olabilir. Her iki durumda da işçinin sosyal güvenlik kaydı gerçeği yansıtmaz.
Kanun bu eksikliği gidermek için işçiye mahkemeye başvurma imkanı tanır. Belgeleri işveren tarafından verilmeyen ya da çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalışmalarını mahkeme ilamıyla ispatlayabilir. Bu davaya hizmet tespit davası denir.
Aynı kural eskiden 506 sayılı Kanun m.79/10’da yer alıyordu. Yargıtay kararlarında bugün de her iki madde birlikte anılır. Mahkeme kararında belirtilen kazanç ve prim gün sayıları sigorta kaydına esas alınır.
Hizmet Tespit Davası Hangi Durumlarda Açılır?
Dava en çok dört durumda gündeme gelir.
- İşçi hiç sigortalanmamıştır
- İşe giriş tarihi gerçek tarihten sonra bildirilmiştir
- İşten çıkış tarihi gerçek tarihten önce bildirilmiştir
- Çalışılan gün ya da kazanç eksik gösterilmiştir
Ücretin asgari ücretten bildirilmesi bu durumların en sık görüleni olabilir. Bu konuyu sigortanın asgari ücretten gösterilmesi yazısında ayrıca ele aldık. Hiç sigortasız çalışan işçinin yol haritası için sigortasız çalışma yazısına bakabilirsiniz.
Ev hizmetlerinde çalışanlar için bildirim kuralları ayrıca düzenlenmiştir. Bu grubun durumunu ev hizmetlerinde çalışan hakları yazısında bulabilirsiniz.
Hizmet Tespit Davası Şartları
Davanın kabul edilmesi için şu şartların birlikte bulunması gerekir.
| Şart | Anlamı |
|---|---|
| İş ilişkisi | İşçinin iş sözleşmesine dayanarak çalışması |
| Fiili çalışma | Çalışmanın gerçekten yapıldığının ispatı |
| Bildirim eksikliği | Belgelerin işverence verilmemesi ya da çalışmanın Kurumca tespit edilememesi |
| Süre | Hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayan beş yıl içinde dava |
İş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişi işçidir ve işveren, işçi çalıştıran kişidir.[2] Hizmet akdiyle çalışanlar ise kanun gereği sigortalı sayılır.[3]
Çalışmanın fiilen yapılması ayrıca ispatlanmalıdır. Sözleşmenin yazılı olması aranmaz. Mahkeme çalışma olgusunu tanık, belge ve kayıtlarla araştırır.
Hizmet Tespit Davası Süresi
Hizmet tespit davası süresi beş yıldır. Süre, hizmetlerin geçtiği yılın sonundan başlar. Örneğin 2021 yılındaki çalışma için süre 2021 yılının sonunda başlar ve 2026 yılının sonunda dolar.
Bu süre hak düşürücüdür. Dolduğunda hak bir daha doğmaz. Hakim süreyi kendiliğinden gözetir.
İşverenin bildirim yaptığı dönemlerde durum farklıdır. Yargıtay, yönetmelikte sayılan belgelerden biri bile Kuruma verilmişse artık hak düşürücü süreden söz edilemeyeceğini kabul eder. Kurum tarafından bir tespit yapılmışsa da aynı sonuca ulaşılır.
Kurum müfettişi işyerinde kayıt ve belgeye dayanmadan fiili çalışmayı tespit ederse geriye dönük en fazla bir yıllık süre dikkate alınır. Daha eski dönemler için dava yolu önem kazanır. Bu nedenle süre geçmeden harekete geçmek gerekir.
Hizmet Tespit Davası Nasıl Açılır?
Dava iş mahkemesinde açılır. İş ilişkisinden doğan her türlü uyuşmazlık iş mahkemesinin görev alanındadır.[4] Yetkili mahkemenin belirlenmesi için iş mahkemesi görev ve yetki yazısına bakabilirsiniz.
Dava işverene karşı açılır. Hizmet akdine tabi çalışmanın tespiti için işveren aleyhine açılan davada dava Kuruma resen ihbar edilir. Kurum fer’i müdahil olarak katılır ve kararı kesinleştikten sonra uygulamakla yükümlüdür.[5]
Bu tür tespit taleplerinde dava öncesinde SGK’ya başvurma şartı aranmaz. Aynı madde, diğer sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında SGK’ya başvuruyu zorunlu tutarken hizmet akdine tabi zorunlu sigortalılık sürelerinin tespitini bu kuralın dışında bırakmıştır.
Dava sürecinde izlenecek sıra genellikle şöyledir.
- SGK hizmet dökümünü alıp eksik dönemleri belirleyin
- Çalışmayı gösteren belge, kayıt ve mesajları toplayın
- Tanık olabilecek kişilerin isim ve adreslerini listeleyin
- Alacak da istenecekse arabulucuya başvuru için hazırlık yapın
- Dilekçede dönem, işyeri ve talep edilen kazancı açıkça yazın
Hizmet Tespit Davası Dilekçesinde Neler Bulunmalı?
Dilekçede işçinin ve işverenin bilgileri açıkça yazılır. İşyerinin unvanı, adresi ve SGK sicil numarası biliniyorsa eklenir. Çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri ile iş görülen alan belirtilir.
Talep edilen kazanç tutarı da dilekçede yer almalıdır. Bildirilen ücret gerçek ücretten düşükse gerçek ücret ve dayanakları gösterilir. Eksik bildirilen aylar tek tek sıralanırsa mahkemenin işi kolaylaşır.
Deliller dilekçede liste halinde sunulur. Tanıkların isim ve adresleri bildirilir. Resmi kayıtların istenmesi için mahkemeye ayrıca talepte bulunulabilir.
Dilekçenin tamamını görmek isteyenler hizmet tespit davası dilekçesi örneğine bakabilir.
Hizmet Tespit Davasında Arabuluculuk Gerekir mi?
Arabulucuya başvuru, kanunda sayılan işçi alacağı ve tazminatı ile işe iade davalarında dava şartıdır.[6] Hizmet tespit davası ise para alacağı değil, sigortalılık süresinin tespitine ilişkin bir davadır.
Aynı dilekçede kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ya da ücret alacağı da isteniyorsa bu alacaklar bakımından arabuluculuk son tutanağı gerekir. Bu nedenle iki talebi birlikte açmayı planlayan işçi, süreci baştan doğru kurmalıdır. Süreci arabuluculuk başvurusu yazısından izleyebilirsiniz.
Arabuluculuk şartı iş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat davalarında aranmaz. Bu istisna kanunda ayrıca belirtilmiştir.
Hizmet Tespit Davasında Deliller ve Tanıklar
Çalışma olgusu her türlü delille ispat edilebilir. Yargıtay bu davaların kamu düzenini ilgilendirdiğini ve özel bir duyarlılıkla yürütülmesi gerektiğini belirtir. Bu yüzden mahkeme tarafların delilleriyle yetinmez, kendiliğinden de araştırma yapar.
Deliller şu belgelerden oluşabilir.
- İşyerinden alınan kimlik kartı, iş kıyafeti ve fotoğraflar
- Banka kayıtları ve ödeme dekontları
- İşverenle ve çalışanlarla yazışmalar
- İşyerinden yapılan sağlık kuruluşu başvuruları
- İşyerinde aynı dönemde çalışmış kişilerin beyanları
Tanık seçimi önemlidir. Mahkeme, işyerinin resmi kayıtlarında görünen bordro tanıklarına ve komşu işyeri çalışanlarına başvurur. Tanıkların aynı dönemde ve aynı nitelikte iş yaptığı kanıtlanabilmelidir.
Ücret kayıt dışıysa miktarın belirlenmesi ayrı bir konudur. Bu konuda emsal ücret araştırması ve işçiye elden ödeme yapılması yazıları bilgi verir.
Hizmet Tespit Davasının Sonuçları
Dava kabul edilirse mahkeme çalışılan süreleri ve kazancı karara yazar. Kurum bu kararı kesinleştikten sonra sigorta kaydına işler. Böylece işçinin sigortalılık süresi ve prim gün sayısı gerçeği yansıtır.
İşverene idari yaptırım uygulanabilir. İşe giriş bildirgesini süresinde vermeyen işverene her sigortalı için asgari ücret tutarında, bildirgenin verilmediği mahkeme kararından anlaşılırsa asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası öngörülür.[7]
Hizmet tespiti sigorta kaydını düzeltir, işçilik alacaklarını kendiliğinden ödettirmez. Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ve yıllık izin ücreti için ayrı talep gerekir.
Alacak süreleri ayrıca işlediği için hizmet tespit davasına güvenerek beklemeyin. Süreyi işçilik alacaklarında zamanaşımı yazısından kontrol edin.
Hizmet Tespit Davası ve SGK Kayıtlarına İlişkin Yazılar
Kayıtlar ve SGK uygulamalarıyla ilgili şu yazılar bu rehberin devamı niteliğindedir.
- Sigortasız çalışma halinde işçinin hakları
- SGK işten çıkış kodları ve tazminat ilişkisi
- Çıkış kodu değiştirme davası
- SGK’dan kıdem tazminatına esas yazı alma
- Sigortanın asgari ücretten gösterilmesi
- Sigortasız işçinin iş kazası
Haklı fesih ve tazminat tarafı için haklı fesih sebepleri, kıdem tazminatı ve işçi hakları rehberlerine bakabilirsiniz.
Yargıtay Kararında Hizmet Tespit Davası
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi önüne gelen olayda davacı, 21.04.1993 tarihindeki bir günlük çalışmasının tespitini istemiştir. Dava ise yıllar sonra açılmıştır.
İşveren bu çalışma için işe giriş bildirgesi düzenlememiş ve Kuruma hiçbir bildirim yapmamıştır.
Daire önce bu davaların niteliğini belirtmiştir.
“Sigortalı hizmetin tespiti davaları kamu düzenini ilgilendirmekte olup, bu niteliği gereği özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerekmektedir.”
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2023/3040 K.2023/9374, 09.10.2023[8]
Daire, süre konusunda şu değerlendirmeyi yapmıştır.
“Yönetmelikte sayılan bu belgelerden birisinin dahi verilmiş olması halinde artık Kanun’un 79 uncu maddesinin 10 uncu fıkrasında yer alan hak düşürücü süreden söz edilemez.”
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2023/3040 K.2023/9374, 09.10.2023
Olayda işe giriş bildirgesi hiç düzenlenmemiş ve Kuruma hiçbir bildirim yapılmamıştı. Daire bu nedenle hak düşürücü sürenin geçtiğini kabul etmiş ve davanın reddini onamıştır. Karar oybirliğiyle verilmiştir.
Karar iki sonuç gösterir. Birincisi, beş yıllık süre katıdır ve bekleme riski büyüktür. İkincisi, kayıtlara hiçbir bildirim yapılmamışsa süre geçtiğinde dava reddedilir.
Kanun metnine 5510 sayılı Kanun sayfasından ulaşılabilir.
Ek yazılar: SGK eksik gün nedenleri.
Hizmet Tespit Davası Hakkında Sık Sorulan Sorular
Hizmet tespit davası konusunda en çok sorulan sorular aşağıda yanıtlandı.
Hizmet tespit davası nedir?
Hizmet tespit davası, SGK’ya hiç bildirilmeyen ya da eksik bildirilen çalışmanın mahkeme kararıyla belirlenmesini sağlayan davadır. İş mahkemesinde işveren aleyhine açılır.
Hizmet tespit davası kaç yıl içinde açılır?
Hizmetlerin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde açılır. Süre hak düşürücüdür. İşverenin yönetmelikte sayılan belgelerden birini Kuruma vermesi halinde bu süreden söz edilemez.
Hizmet tespit davası için arabulucuya gitmek gerekir mi?
Hizmet tespiti para alacağı değil, sigortalılık süresinin tespiti niteliğindedir. Aynı davada kıdem, ihbar tazminatı ya da ücret alacağı da isteniyorsa bu alacaklar için arabuluculuk son tutanağı gerekir.
Hizmet tespit davasını kime karşı açarım?
İşverene karşı açılır. Dava Kuruma resen ihbar edilir ve Kurum fer’i müdahil olarak yargılamaya katılır.
Hizmet tespit davası için SGK'ya başvurmak gerekir mi?
Hayır. Hizmet akdine tabi çalışmaları nedeniyle zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti talepleri, dava öncesi SGK’ya başvuru zorunluluğunun dışında bırakılmıştır.
Hizmet tespit davası kazanılırsa kıdem tazminatı alınır mı?
Dava yalnızca sigorta kaydını düzeltir. Kıdem tazminatı için işten ayrılma sebebinin ve diğer şartların bulunması gerekir. Bu alacak ayrı talepte istenir.
Kaynaklar