İşten çıkış kodları, iş sözleşmesinin nasıl ve hangi sebeple sona erdiğini SGK’ya bildiren numaralı kayıtlardır. İşveren her ayrılışta sigortalı işten ayrılış bildirgesine bu kodlardan birini yazar. Kod tek taraflı bir bildirim olduğu için işsizlik ödeneğini ve yeni iş başvurularını etkileyebilir.[1]
Bu yazıda en sık görülen kodların anlamı, tazminat hakkıyla ilişkisi ve yanlış kodun nasıl düzeltileceği anlatılıyor. Dava yoluyla düzeltme için çıkış kodu değiştirme davası yazısına, sigortasız çalışma ve kayıt sorunları için hizmet tespit davası rehberine bakabilirsiniz.
İşten Çıkış Kodları Nedir?
Sigortalılık, hizmet akdinin sona erdiği tarihte biter. İşveren bu durumu, ayrılıştan sonraki on gün içinde e-sigorta üzerinden sigortalı işten ayrılış bildirgesiyle Kuruma bildirmek zorundadır.[2]
Bildirgede ayrılış sebebini gösteren bir kod bulunur. Kodların listesini ve bunlardaki değişiklikleri SGK belirler. Yönetmelik bu yetkiyi açıkça Kuruma bırakmıştır ve yapılan değişiklikler işverenlere Kurumca duyurulur.
Kodu yazan işverendir. Bu yüzden işten çıkış kodları sonradan tartışma konusu olabilir.
İşten Çıkış Kodları Neden Önemlidir?
Kod, işçinin işsizlik ödeneği başvurusunda ilk bakılan kayıtlardan biridir. Haklı sebeple çıkarılmış gibi görünen bir kod, işçinin sonraki iş başvurularında da soru işareti yaratır. Bu etki özellikle ağır ithamlar içeren kodlarda belirginleşir.
Kod ile tazminat hakkı ise aynı şey değildir. Kıdem ve ihbar tazminatı, feshin gerçekte hangi sebebe dayandığına göre belirlenir. İşverenin yazdığı kod, mahkemeyi bağlamaz.
Ayrılış sebebinin tazminata etkisini genel çerçevede kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı yazılarında bulabilirsiniz.
En Sık Görülen İşten Çıkış Kodları
SGK’nın kod listesi uzundur ve zaman içinde değişmiştir. Aşağıdaki tabloda en sık karşılaşılan kodlar yer alıyor.
| Kod | Anlamı |
|---|---|
| 1 | Deneme süreli iş sözleşmesinin işveren tarafından feshi |
| 2 | Deneme süreli iş sözleşmesinin işçi tarafından feshi |
| 3 | Belirsiz süreli iş sözleşmesinin işçi tarafından feshi (istifa) |
| 4 | Belirsiz süreli iş sözleşmesinin işveren tarafından haklı sebep bildirilmeden feshi |
| 5 | Belirli süreli iş sözleşmesinin sona ermesi |
| 8 | Emeklilik veya toptan ödeme nedeniyle |
| 9 | Malulen emeklilik nedeniyle |
| 10 | Ölüm |
| 12 | Askerlik |
| 13 | Kadın işçinin evlenmesi |
| 14 | Emeklilik için yaş dışındaki şartların tamamlanması |
| 15 | Toplu işçi çıkarma |
| 17 | İşyerinin kapanması |
| 22 | Diğer nedenler |
| 23 | İşçi tarafından zorunlu nedenlerle fesih |
| 24 | İşçi tarafından sağlık nedeniyle fesih |
| 25 | İşçi tarafından ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık nedeniyle fesih |
| 41 | Kurumca re’sen düzenlenen işten ayrılış bildirgesi |
Tablo özet niteliğindedir. Güncel listeyi ve kodların tam ifadesini SGK’dan kontrol etmek gerekir, çünkü kodlarda değişiklik yapma yetkisi Kuruma aittir.
Hangi İşten Çıkış Kodu Tazminat Hakkı Verir?
Kıdem tazminatı, kanunda sayılan hallerde doğar. İşverenin haklı sebep olmadan fesih yapması, işçinin haklı sebeple fesih yapması, emeklilik, askerlik, ölüm ve kadın işçinin evlenmesi bu hallerin başında gelir.[3]
Bu hallerin SGK kodlarındaki karşılığı şöyle düşünülebilir. Kod 4 işverenin haklı sebep bildirmeden yaptığı feshi gösterir. Kodlar 23, 24 ve 25 işçinin haklı fesih hallerine karşılık gelir.
Emeklilik için kod 8 ve kod 14 kullanılır. Ölüm için kod 10, askerlik için kod 12, evlilik için kod 13 vardır. Kod 3 ise istifadır ve kural olarak kıdem tazminatı doğurmaz.
İstifada istisnalar vardır. Gerçekte haklı sebebe dayanan ya da emeklilik şartlarını tamamlayarak yapılan ayrılışlar tazminat doğurabilir. Konuyu istifa eden işçinin kıdem tazminatı ve emeklilik nedeniyle kıdem tazminatı yazılarında ayrıntılı bulabilirsiniz.
İşten Çıkış Kodu 29 Neydi, Ne Değişti?
Kod 29, işverenin işçiyi ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranış nedeniyle çıkardığını bildiren koddu. İşverenler haklı fesih iddiasıyla bu kodu çok sık kullanıyordu. Kod, işverenin haklı fesih iddiasını ve tazminat ödemeyeceğini gösteriyordu.
SGK 2021 yılında bu uygulamayı değiştirdi. Tek bir geniş kod yerine, 4857 sayılı Kanun m.25/II kapsamındaki her haline ayrı kod getirildi. Bu kodlar listede 42 ile 50 arasında yer alıyor.[4]
Bu kodların her biri işverenin ağır bir ithamda bulunduğunu gösterir. İşçi ithamı kabul etmiyorsa ayrılış sebebinin düzeltilmesini isteyebilir. Haklı fesih iddiasını kanıtlama yükü ise feshi yapan işverendedir.
İşten Çıkış Kodunu Nasıl Öğrenirsiniz?
Kodu, işverenin verdiği işten ayrılış bildirgesinden ya da SGK kayıtlarından öğrenebilirsiniz. SGK müdürlüğüne yazılı başvuru yaparak kaydın bir örneğini isteyebilirsiniz.
Kayıtların hangi ekranda ve hangi ayrıntıyla gösterildiği SGK tarafından zaman zaman değiştirilebilir. Bu nedenle e-Devlet’te göremediğiniz bir bilgiyi, kayıtlarda yok saymayın. Kesin bilgi için Kuruma başvurmak en güvenli yoldur.
Çalışmanız SGK kayıtlarında hiç görünmüyorsa durum farklıdır. Bu halde sigortasız çalışma halinde işçinin hakları yazısı ayrıntıyı verir.
İşten Çıkış Kodu Yanlışsa Ne Yapılır?
İşveren, yanlış yazdığı kodu ayrılıştan sonraki on gün içinde bildirge üzerinden düzeltebilir. Süre geçtikten sonra düzeltme için işyerinin bağlı olduğu SGK müdürlüğüne belgelerle başvurulması gerekir.
İşveren düzeltmeyi kabul etmezse işçinin önünde iki yol vardır. İşçi, kıdem ve ihbar tazminatı davası ya da işe iade davası sırasında ayrılış sebebinin gerçeğe aykırı olduğunu ortaya koyar. Dilerse ayrı bir tespit davası açarak kodun düzeltilmesini ister.
SGK, 11.03.2025 tarihli 2025/8 sayılı Genelge ile bir düzenleme duyurmuştur. Kıdem veya ihbar tazminatı ödenmeyecek şekilde bildirilen ayrılış sebebi, sonradan arabuluculuk anlaşması ya da mahkeme kararıyla tazminat ödenmesine hükmedilirse karara uygun olarak değiştirilir. Bunun için belgeyle Kuruma başvurulur.
Dava sürecinin ayrıntıları için çıkış kodu değiştirme davası yazısına bakın.
İşten Çıkış Kodu ve İşsizlik Ödeneği
İşsizlik ödeneğinde ayrılış sebebi belirleyicidir. İşçinin kendi isteğiyle ayrılması çoğu halde ödenek hakkı vermez. Haklı sebeple fesih ise ödenek hakkına engel olmaz.
Yanlış kod bu yüzden doğrudan gelir kaybına yol açabilir. Başvuru şartlarını işsizlik maaşı şartları yazısında bulabilirsiniz. Haksız çıkarılan işçinin diğer hakları için işten çıkarılan işçinin hakları yazısı yol göstericidir.
Yargıtay Kararında İşten Çıkış Kodu
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi önüne gelen olayda işçi, işyerinde çalışmaya başladığı ilk günlerde işten çıkarılmış ve kendisi hakkında kod 29 bildirilmiştir. İşçi, feshin haksız olduğunun tespitini ve kodun değiştirilmesini istemiştir.
İşveren ise işçinin işveren ve diğer çalışanlar hakkında asılsız ithamlarda bulunduğunu savunmuştur.
Yerel mahkeme, haklı sebebin kanıtlanmadığı sonucuna varmıştır. Mahkeme gerekçesinde ispat yükünün kimde olduğunu şöyle belirtmiştir.
“… haklı sebebin bulunduğunu ispat yükü davalı işveren üzerindedir.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2022/12771 K.2022/15405, 28.11.2022[5]
Mahkeme, haksız feshin tespit edilmesi üzerine kod 29’un kod 04 olarak düzeltilmesine karar vermiştir. Daire bu kararı oybirliğiyle onamıştır.
Karar, kodun işverenin tek taraflı beyanı olduğunu ve yargı denetimine açık bulunduğunu gösterir. Yazılan kodun doğruluğunu kanıtlamak, işverenin sorumluluğundadır. Resmi kayıtlar için Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği metnine bakılabilir.
İlgili yazılar: SGK eksik gün nedenleri.
İşten Çıkış Kodları Hakkında Sık Sorulan Sorular
İşten çıkış kodları konusunda en çok sorulan sorular aşağıda yanıtlandı.
İşten çıkış kodu kim belirler?
Kodu işveren yazar ve ayrılıştan sonraki on gün içinde SGK’ya bildirir. Kodların listesini ise SGK belirler ve gerektiğinde değiştirir.
İşten çıkış kodu tazminat hakkını belirler mi?
Hayır. Kıdem ve ihbar tazminatı, feshin gerçekte hangi sebebe dayandığına göre belirlenir. İşverenin yazdığı kod mahkemeyi bağlamaz.
Kod 4 ne anlama gelir?
Belirsiz süreli iş sözleşmesinin işveren tarafından haklı sebep bildirilmeden feshi anlamına gelir. İşçi bu kodla çıkarıldığında kıdem ve ihbar tazminatı doğabilir.
Kod 29 ile çıkarılan işçi ne yapabilir?
Haklı sebep iddiasına karşı işe iade, tazminat ya da kod düzeltme davası açabilir. İspat yükü feshi yapan işverendedir. İşçi önce arabulucuya başvurma şartını da gözden geçirmelidir.
Yanlış kod kaç gün içinde düzeltilebilir?
İşveren, ayrılıştan sonraki on gün içinde bildirgeyi düzeltebilir. Bu süre geçtikten sonra SGK müdürlüğüne belgelerle başvurmak gerekir.
İşten çıkış kodu işsizlik maaşını etkiler mi?
Evet. İşsizlik ödeneğinde ayrılış sebebi belirleyicidir. Kendi isteğiyle ayrılma çoğu halde ödenek hakkı doğurmaz.
Kaynaklar