SGK eksik gün nedenleri, bir ay içinde işçi için 30 günden az prim günü bildirilmesinin gerekçesini gösteren kodlardır. Hizmet dökümünde eksik gün görmek her zaman bir usulsüzlük anlamına gelmez. İşveren bu bildirimi yaparken bir neden bildirmek zorundadır.[1]
Bu yazıda hizmet dökümünün e-Devlet’ten nasıl alındığı, nasıl okunduğu, eksik gün kodlarının anlamı ve hatalı bir eksik gün görüldüğünde izlenecek yol anlatılıyor. Eksik prim bildirimi için sigortanın asgari ücretten gösterilmesi, kayıt dışı çalışma için sigortasız çalışma ve işçinin hakları yazılarına bakabilirsiniz.
SGK Hizmet Dökümü Nasıl Alınır?
Hizmet dökümünü en kolay e-Devlet üzerinden alabilirsiniz. e-Devlet Kapısı’nda Sosyal Güvenlik Kurumu hizmetleri arasındaki tescil ve hizmet dökümü sorgulama hizmeti kullanılır. Menü adları zaman zaman değişebilir.
e-Devlet’e erişemiyorsanız bağlı olduğunuz SGK müdürlüğüne kimlik belgenizle başvurabilirsiniz. Hizmet dökümü sigortalıya aittir ve sorgulamak için işverenin izni gerekmez.
Hizmet dökümünü yılda en az bir kez kontrol etmek iyi bir alışkanlıktır. Hatalı bildirim ne kadar erken fark edilirse düzeltmesi o kadar kolay olur. İşten ayrılmadan önce de son durumu görmek faydalıdır.
Hizmet Dökümü Nasıl Okunur?
Dökümde SGK eksik gün nedenleri de dahil her bilgi, işverenin aylık bildirimine dayanır. Hizmet dökümü, her ay için işverenin Kuruma bildirdiği bilgileri satır satır gösterir. Sütun adları ve düzen SGK ekranına göre değişebilir, ama genellikle şu bilgilere bakılır.
- Bildirimin ait olduğu yıl ve ay
- İşyeri unvanı veya işyeri sicil numarası
- Prim ödeme gün sayısı
- Prime esas kazanç tutarı
- Eksik gün sayısı ve eksik gün nedeni
- İşe giriş ve işten çıkış tarihleri ile çıkış kodu
Önce prim ödeme gün sayısına bakın. Tam ay çalıştıysanız genellikle 30 gün görmeniz beklenir. Bu sayı 30’dan azsa SGK eksik gün nedenleri sütununda bir kod olup olmadığını inceleyin.
Sonra kazanç tutarını kontrol edin. Gün sayısı tam olsa bile kazancın gerçek ücretinizden düşük gösterilmesi ayrı bir sorundur. Bu konu sigortanın asgari ücretten gösterilmesi yazısında anlatılıyor.
Eksik Gün Bildirimi Nedir?
SGK eksik gün nedenleri, bildirimin hukuki dayanağını oluşturur. Ay içinde bazı iş günlerinde çalıştırılmayan ve ücret ödenmeyen sigortalıların eksik gün nedeni ve eksik gün sayısı, işverence aylık prim ve hizmet belgesinde veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde beyan edilir. Eksik gün bildirimi yapılabilmesi için işçinin o günlerde gerçekten çalışmamış ve ücret almamış olması gerekir.
Eksik günü gösteren belgeler SGK’ya gönderilmez. İşveren bunları işyerinde saklar. Nedenin aylık belgede belirtilmesi yeterlidir.
SGK belgeleri isterse işveren on beş gün içinde ibraz etmek zorundadır. Belgeler ibraz edilmezse ya da geçerli sayılmazsa Kurum, otuz günden az bildirilen sürelere ait belgeyi kendisi düzenler ve primleri tahsil eder.[2] Yani işveren eksik günü yalnızca bildirmekle yetinemez, gerektiğinde ispatlamalıdır.
SGK Eksik Gün Nedenleri ve Kodları
SGK eksik gün nedenleri, kodlar halinde bildirilir. Kodların listesi ve değişiklikleri Kurum tarafından belirlenir. Yönetmelik bu yetkiyi açıkça Kuruma bırakmıştır.[3]
Aşağıdaki tablo, eksik gün kodlarının yaygın kullanılan karşılıklarını gösterir. Kaynak, resmi listeyi aktaran ikincil bir yayındır ve zamanla değişmiş olabilir.
| Kod | Eksik gün nedeni |
|---|---|
| 1 | İstirahat (rapor) |
| 3 | Disiplin cezası |
| 4 | Gözaltına alınma |
| 5 | Tutukluluk |
| 6 | Kısmi istihdam |
| 7 | Puantaj kayıtları |
| 8 | Grev |
| 9 | Lokavt |
| 10 | Genel hayatı etkileyen olaylar |
| 11 | Doğal afet |
| 13 | Diğer nedenler |
| 15 | Devamsızlık |
| 16 | Fesih tarihinde çalışmamış |
| 17 | Ev hizmetlerinde 30 günden az çalışma |
| 18 | Kısa çalışma ödeneği |
| 19 | Ücretsiz doğum izni |
| 20 | Ücretsiz yol izni |
| 21 | Diğer ücretsiz izin |
Bu tablo ikincil kaynaktan derlenmiştir. Kodlar zaman içinde eklenmiş, değişmiş ya da kaldırılmış olabilir, bu yüzden hizmet dökümünüzde gördüğünüz kodun güncel anlamını SGK’dan teyit edin.
Eksik Gün Hangi Belgelerle Gösterilir?
Yönetmelik, ay içinde otuz günden az çalışılmasını gösteren belgeleri tek tek sayar. Her eksik gün nedeni için aranan belge farklıdır. Örnekler şöyledir.
- Rapor için sağlık hizmeti sunucusundan veya işyeri hekiminden alınmış istirahat belgesi
- Ücretsiz izin için işçi ve işverenin imzasını taşıyan izin belgesi
- Disiplin cezası için işçiye tebliğ edilen ceza belgesi
- Kısmi süreli çalışma için imzalı yazılı iş sözleşmesi
- Puantaj nedeni için sigortalının imzasını taşıyan puantaj kayıtları
- Devamsızlık için işe devamsızlığa ilişkin belgeler
Bu liste işçi açısından önemli bir ipucu verir. Ücretsiz izin ya da puantaj kodu görüyorsanız işverenin elinde imzanızı taşıyan bir belge olması gerekir. Böyle bir belgeyi hiç imzalamadıysanız bu kodun doğru olup olmadığını sorgulayabilirsiniz.
SGK Eksik Gün Nedenleri Neleri Etkiler?
Eksik gün, prim ödeme gün sayınızı azaltır. Prim gün sayısı emeklilik ve diğer sigorta haklarının temelidir. Eksik günlerin çok olması bu hakların doğuşunu geciktirebilir.
İşsizlik ödeneğinde de gün sayısı belirleyicidir. Hizmet akdinin sona ermesinden önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olanlardan, son üç yıl içinde en az 600 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olanlara ödenek verilir.[4] Bu yüzden haksız eksik gün, ödenek hakkını da etkileyebilir.
İşsizlik ödeneğinin diğer şartları için işsizlik maaşı şartları yazısına bakabilirsiniz. Ayrılış kodunuzun da doğru olup olmadığını SGK işten çıkış kodları yazısından kontrol edebilirsiniz.
Hizmet Dökümünde Eksik Gün Görürseniz Ne Yapılır?
Önce eksik günün doğru olup olmadığını anlamak gerekir. Gerçekten çalışmadığınız, rapor aldığınız ya da ücretsiz izin kullandığınız günler olabilir. Eksik gün nedeni doğruysa yapılacak bir şey yoktur.
Eksik gün hatalıysa şu sıra izlenebilir.
- Hizmet dökümünü ve ilgili ayların ücret bordrolarını yan yana koyun
- Banka hesabınıza yatan ücretin hangi günleri kapsadığına bakın
- İşverenden eksik gün nedeninin ve dayanak belgenin yazılı olarak açıklanmasını isteyin
- Sonuç alamazsanız SGK müdürlüğüne yazılı başvuru yapıp denetim isteyin
- Çalıştığınız günler hala eksik görünüyorsa hizmet tespit davasını değerlendirin
Aylık prim ve hizmet belgesi verilmeyen ya da çalışması Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine başvurabilir. Süre kaçırılırsa dava hakkı kaybedilebilir, bu yüzden beklememek gerekir.
Dava açma şartları, deliller ve süreler hizmet tespit davası nedir rehberinde anlatılıyor. Hizmet dökümünde ücretin düşük gösterilmesi de hizmet tespiti konusu olabilir.
Yargıtay Kararında Eksik Gün Bildirimi
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, sekiz yıllık dönemde aralıklı gün sayılarıyla bildirilen bir işçinin hizmet tespiti davasını incelemiştir. Hizmet döküm cetvelinde eksik gün nedeni bildirilen çalışmalar vardır ve ilk derece mahkemesi yeterli araştırma yapmadan tam gün çalışmayı kabul etmiştir.
“Mahkemece yapılacak iş Kuruma eksik bildirimler hakkında davalı işveren tarafından verilen belge olup olmadığı hususu araştırılmalı, davacının davalı işyerinde yaptığı işin ne olduğu ve tam zamanlı çalışmayı gerektirir nitelikte olup olmadığı ortaya konulmalı”
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2022/12095 K.2023/19, 09.01.2023[5]
Daire, eksik araştırma nedeniyle ilk derece mahkemesi kararını oybirliğiyle bozmuştur. Bozmada eksik günlere ilişkin işveren belgelerinin araştırılması, işin niteliği ve bordro tanıklarının ayrıntılı dinlenmesi istenmiştir.
Kararın pratik sonucu açıktır. Dökümde SGK eksik gün nedenleri yazılı olsa bile mahkeme arkasındaki belgeye ve işin gerçek niteliğine bakar. Güncel kararlara Yargıtay karar arama sayfasından ulaşılabilir.
Kanun ve yönetmelik metinlerine mevzuat.gov.tr adresinden ulaşılabilir.
SGK Eksik Gün Nedenleri Hakkında Sık Sorulan Sorular
Eksik gün ve hizmet dökümü hakkında en çok sorulanlar aşağıda yanıtlandı.
SGK hizmet dökümü e-Devlet'ten nasıl alınır?
e-Devlet Kapısı’na giriş yapıp Sosyal Güvenlik Kurumu hizmetleri altındaki tescil ve hizmet dökümü sorgulama hizmetini kullanırsınız. Menü adları değişebilir. Erişemiyorsanız SGK müdürlüğüne kimlik belgenizle başvurabilirsiniz.
Hizmet dökümünde eksik gün görürsem işverenim usulsüzlük yapmış mı olur?
Her zaman değil. Rapor, ücretsiz izin ya da devamsızlık gibi gerçek nedenler eksik gün doğurabilir. Çalıştığınız halde eksik gün gösterilmişse hatalı bildirim söz konusu olur.
Eksik gün kodlarını nereden doğrulayabilirim?
Kod listesini ve değişikliklerini SGK belirler. Bu yazıdaki tablo ikincil kaynaktan derlendiği için güncel anlamı SGK müdürlüğünden veya SGK’nın resmi duyurularından teyit etmeniz gerekir.
Eksik gün bildirimi için işverenin belge sunması gerekir mi?
İşveren belgeleri Kuruma göndermez, işyerinde saklar. SGK isterse on beş gün içinde ibraz etmek zorundadır. İbraz edilmezse Kurum belgeyi kendisi düzenleyebilir.
Hatalı eksik gün için dava açabilir miyim?
Evet. Çalıştığınız günlerin bildirilmediğini kanıtlayabiliyorsanız hizmet tespit davası açılabilir. Dava, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde açılmalıdır.
Eksik gün işsizlik ödeneğini etkiler mi?
Etkileyebilir. İşsizlik ödeneği için son üç yılda belirli bir gün sayısının sigortalı olarak çalışılmış olması gerekir. Haksız eksik gün bu sayıyı düşürürse ödenek hakkı zarar görebilir.
Kaynaklar