Özel güvenlik görevlisi hakları, hem 4857 sayılı İş Kanunu hem de 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun çerçevesinde belirlenir. Güvenlik görevlisi işçidir ve fazla mesai, hafta tatili, yıllık izin ve kıdem tazminatı haklarına sahiptir. Bu sektörde ek olarak çalışma izni, kimlik kartı ve nöbet düzeni gibi konular öne çıkar.[1]
Yazıda özel güvenlik görevlisi hakları arasında en çok uyuşmazlık çıkan 24 saat nöbet düzenini ve fazla mesai hesabını Yargıtay kararıyla anlatıyoruz. Genel çerçeve için işçi hakları rehberine bakabilirsiniz.
Özel Güvenlik Görevlisi Hakları Nelerdir?
Özel güvenlik görevlisi hakları, bir yandan her işçi gibi iş hukukundan doğar. Diğer yandan sektöre özgü bir idari rejim vardır. Görevlinin çalışabilmesi için valilikten çalışma izni ve kimlik kartı alınması gerekir.
| Konu | Özel güvenlikte durum |
|---|---|
| Çalışma izni | Valilikçe verilir, güvenlik soruşturması olumlu olmalıdır |
| Kimlik kartı | Silahlı veya silahsız görev kartta yazılır |
| Nöbet düzeni | 24 saat çalışma, 24 saat dinlenme yaygındır |
| Fazla mesai | Günlük 11 saati aşan çalışma fazla mesai sayılır |
| Gece çalışması | 7,5 saati aşması için yazılı onay gerekir |
| Silah ve teçhizat | Hizmeti alan kişi veya kuruluşça temin edilir |
Çalışma İzni ve Kimlik Kartı
Özel güvenlik görevlisi olarak istihdam edilecekler hakkında valilikçe güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılır. Soruşturma olumluysa ve temel eğitim başarıyla bitirilmişse valilik çalışma izni verir. Göreve başlayan görevliler işveren tarafından on beş gün içinde valiliğe bildirilir.
Görevliye valilikçe kimlik kartı verilir. Kartta adı, soyadı ve silahlı ya da silahsız olduğu yazılır. Kartı yakada görünür şekilde taşımayan görevli yasal yetkilerini kullanamaz.[2]
Özel güvenlik görevlisi olma şartlarını sonradan kaybettiği anlaşılanların kimliği iptal edilir. Çalışma izni verilmeyen kişiyi görevli olarak istihdam eden yetkililer ise hapis cezasıyla karşılaşır. Bu nedenle işveren izin işlemlerini takip etmek zorundadır ve görevliyi kayıtsız çalıştıramaz.
Nöbet Düzeni ve Fazla Mesai
Özel güvenlik görevlisi hakları içinde en çok dava konusu olan başlık fazla mesaidir. Birçok işyerinde görevli yirmi dört saat çalışıp yirmi dört saat dinlenir. İşverenler çoğu zaman haftalık kırk beş saatin aşılmadığını ve iki kişinin nöbeti paylaştığını savunur.
Kanuna göre genel çalışma süresi haftada kırk beş saattir. Süre günlere farklı dağıtılabilir, ancak günde on bir saati aşamaz.[3]
Haftalık kırk beş saati aşan çalışmalar fazla mesaidir ve normal saat ücretinin yüzde elli artırımıyla ödenir.[4] Fazla mesai ayrıntıları için fazla mesai yazısına bakabilirsiniz.
Yargıtay Kararında 24 Saat Nöbet
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi önüne gelen davada davacı, 2005 yılından 2010 yılına kadar güvenlik görevlisi olarak çalışmıştır. Ücret alacaklarının ödenmemesi ve sigorta primlerinin eksik yatırılması nedeniyle iş sözleşmesini feshetmiş, kıdem tazminatı ile fazla mesai ve diğer alacakları istemiştir.
Dosyadaki tanıklara göre davacı yirmi dört saat çalışıp yirmi dört saat dinlenmiştir. Bilirkişi raporu, nöbette iki güvenlikçinin on ikişer saat çalıştığı varsayımıyla haftalık kırk beş saatin aşılmadığını belirlemiş, mahkeme fazla mesai talebini reddetmiştir. Daire bu hesabı hatalı bulmuş ve hükmü bozmuştur.
“Yargıtay Hukuk Genel Kurulunca da benimsenen Dairemizin yerleşik uygulamasına göre, bir işçinin günde en fazla fiilen 14 saat çalışabileceğinin kabulü gerekir. Bu durumda, 24 saat çalışıp 24 saat dinlenme usulüyle yapılan çalışmalarda, bir hafta üç gün diğer hafta ise dört gün çalışma yapılacağından, haftalık normal çalışma süresi dolmamış olsa dahi günlük 11 saati aşan çalışmaların fazla çalışma sayılması nedeniyle, bu çalışma sisteminde işçi ilk bir hafta (3×3=) 9 saat, takip eden hafta (4×3=) 12 saat fazla çalışma yapmış sayılmalıdır.”
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2016/3049 K.2019/744, 14.01.2019[5]
Karar oybirliğiyle verilmiştir. Özel güvenlik görevlisi hakları bakımından Daire, nöbet sırasında iki görevlinin on ikişer saat çalıştığı gerekçesini kabul etmemiş ve haftalık sınırın aşılmamış olmasını yeterli görmemiştir. Önemli olan, görevlinin nöbet boyunca fiilen hangi sürede iş başında kaldığıdır.
Uygulama dairelere ve olaya göre değişebilir. Nöbet yerinde dinlenme odasının bulunup bulunmadığı, görevlinin yerinden ayrılıp ayrılamadığı ve gece devriyesinin niteliği her dosyada ayrıca incelenir. Alacağı hesaplatmak için fazla mesai hesaplama aracına bakılabilir.
Gece Çalışması ve Ara Dinlenme
Çalışma hayatında gece, en geç akşam sekizde başlayıp en erken sabah altıya kadar geçen dönemdir. Gece çalışmaları yedi buçuk saati geçemez. Ancak özel güvenlik işlerinde işçinin yazılı onayı alınmak şartıyla yedi buçuk saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir.[6]
Yazılı onay özel güvenlik görevlisi hakları bakımından önemli bir güvencedir. Onay yazılı olmalıdır ve işçinin kendi iradesiyle verilmelidir. Gece çalışması ayrıntıları gece çalışması yazısındadır.
Ara dinlenmesi de unutulmamalıdır. Günlük süreye göre on beş dakika, yarım saat veya bir saat ara dinlenmesi verilir ve bu süreler çalışma süresinden sayılmaz.[7]
Nöbet sırasında yemek veya dinlenme ile fiilen çalışılan süre ayrı değerlendirilir. Konu işçinin mola hakkı yazısında anlatılıyor.
Silah, Teçhizat ve Görev Dışı İş
Koruma ve güvenlik hizmetinde kullanılacak silah ve teçhizat, hizmeti alan kişi veya kuruluş tarafından temin edilir.[8] Bu gideri görevliye yüklemek Kanunun düzenlemesiyle bağdaşmaz. Silahlı görevlinin kimlik kartında bunun yazılı olması gerekir.
Özel güvenlik görevlisini koruma ve güvenlik hizmetleri dışında başka bir işte çalıştıran kişi, kurum ve kuruluşlara idari para cezası verilir. Üniforma giydirmeyen veya izin verilen dışında teçhizat giydirerek çalıştıran işyerleri de aynı yaptırıma tabidir.[9]
Özel güvenlik görevlisi hakları arasında görev tanımı da yer alır. Temizlik, yükleme veya kurye işi yaptırılması hem idari yaptırım doğurabilir hem de görev tanımının değiştirilmesi anlamına gelir. Ayrıntılar görev tanımı dışında çalıştırma yazısındadır.
İhale Değişikliği ve Kıdem Hakkı
Özel güvenlik hizmeti çoğunlukla ihale ile başka bir şirketten alınır. Asıl işveren ile alt işveren arasındaki ilişkide asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı Kanundan ve iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur.[10]
İhale yeni bir firmaya geçtiğinde görevliler çoğu zaman aynı işyerinde devam eder. Önceki firmadaki kıdem ve izin hakları bu süreçte tartışma konusu olur. Ayrıntılar asıl işveren alt işveren sorumluluğu ve taşeron işçi hakları yazılarında yer alır.
Kamu kurumunda hizmet alımı yoluyla çalışan görevli, bu çalışmaya dayanarak kuruma ait kadro veya pozisyona atanma hakkı kazanamaz. İş sözleşmesinden doğan kıdem tazminatı gibi haklar ise ayrıca değerlendirilir. Koşullar için kıdem tazminatı yazısına bakabilirsiniz.
İş Kazası ve Güvenlik
Özel güvenlik görevlisi saldırı, düşme veya trafik riskiyle karşılaşabilir. İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür ve risk değerlendirmesi yapar.[11] Görev sırasında yaşanan kaza için iş kazası halinde işçi hakları yazısı yol gösterir.
Güncel kararlara Yargıtay karar arama sayfasından ulaşılabilir. Dava öncesinde nöbet çizelgeleri, bordrolar ve tanık bilgileri toplanmalıdır.
Özel Güvenlik Görevlisi Hakları Hakkında Sık Sorulan Sorular
Güvenlik görevlilerinin en sık sorduğu sorular aşağıda yanıtlandı.
24 saat nöbet tutan güvenlik görevlisi fazla mesai alır mı?
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’ne göre bir işçi günde en fazla fiilen on dört saat çalışabilir ve günlük on bir saati aşan çalışma fazla mesaidir. Haftalık kırk beş saatin aşılmamış olması bunu değiştirmez. Her olayda nöbet düzeni ayrıca incelenir.
Özel güvenlik görevlisi çalışma izni olmadan çalışabilir mi?
Hayır. Çalışma izni valilikçe verilir ve kimlik kartı taşınması zorunludur. Çalışma izni verilmeyen kişiyi istihdam eden yetkililer hapis cezasıyla karşılaşır.
Silah ve üniforma masrafını işçi karşılar mı?
Koruma ve güvenlik hizmetinde kullanılacak silah ve teçhizat hizmeti alan kişi veya kuruluş tarafından temin edilir. Üniforma giydirilmemesi veya izin verilen dışında teçhizat giydirilmesi idari yaptırım doğurur. Bu giderin görevliye yüklenmesi Kanundaki düzenlemeyle bağdaşmaz.
Gece görevinde 7,5 saatten fazla çalıştırılabilir miyim?
Özel güvenlik işlerinde yazılı onayınız alınmak şartıyla yedi buçuk saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir. Onay yazılı olmalıdır. Yazılı onay yoksa gece çalışması yedi buçuk saati geçemez.
İhale değişince kıdem tazminatım kaybolur mu?
Hayır, iş sözleşmesinden doğan haklar kendiliğinden kaybolmaz. Asıl işveren alt işverenin işçilerine karşı birlikte sorumludur. Kıdemin yeni firmaya nasıl aktarıldığı olayın koşullarına göre belirlenir.
Kaynaklar
- 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun m.11 ↩
- 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun m.12 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.63 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41 ↩
- Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2016/3049 K.2019/744, 14.01.2019 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.69 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.68 ↩
- 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun m.8 ↩
- 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun m.20 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.2 ↩
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.4 ↩