İş davalarında arabuluculuk, işçi ile işveren arasındaki alacak ve tazminat ile işe iade uyuşmazlıklarında dava açılmadan önce tarafsız bir arabulucuyla uzlaşma aramaktır. Bu yol 1 Ocak 2018 tarihinden beri dava şartıdır. Arabulucuya başvurmadan açılan dava mahkemece usulden reddedilir.[1]
Bu yazıda arabuluculuğun ne olduğu, hangi davalarda zorunlu olduğu ve sürecin nasıl işlediği anlatılıyor. Alacağınızın tutarını görmek için tüm işçi alacakları hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Arabuluculuk Nedir?
Arabuluculuk bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Yöntemde tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişi görev alır. Arabulucu tarafları bir araya getirir ve iletişim kurmalarını sağlar.
Çözümü hakim değil taraflar üretir.[2] Taraflar çözüm bulamazsa arabulucu bir çözüm önerisi de getirebilir. Öneri bağlayıcı değildir ve arabulucu hakem gibi karar vermez.
Arabulucular Adalet Bakanlığınca tutulan sicile kayıtlıdır. Sicile girmek için hukuk fakültesi mezunu olmak ve mesleğinde en az beş yıllık kıdeme sahip olmak gerekir. Ayrıca arabuluculuk eğitimini tamamlamak ve sınavı geçmek şarttır.[3]
Görüşmelerde söylenenler gizlidir. Taraflar sonradan açılan davada bu görüşmeleri delil olarak kullanamaz. Arabuluculuğa sunulan teklifler ve kabul beyanları da davada ileri sürülemez.[4]
İş Davalarında Arabuluculuk Neden Zorunlu?
Kanun koyucu, iş davalarının mahkemelerde uzun sürmesini önlemek için arabuluculuğu dava şartı yapmıştır. Kanuna, bireysel ya da toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı için dava açılacaksa önce arabulucuya başvurulur. İşe iade talebi de aynı kapsamdadır.
Bu alacak ve tazminatlarla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da kapsama girer.
Kıdem tazminatı ile ihbar tazminatı örnek olarak verilebilir. Yıllık izin ücreti ile ücret ve fazla mesai alacakları da kapsamdadır. İşveren işçiden alacağı için dava açacaksa o da önce arabulucuya başvurur.
Bir istisna vardır. İş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davalarında arabuluculuk dava şartı değildir.
Bu davalarda isteyen taraflar ihtiyari yola gidebilir. İki yolun farkı zorunlu ihtiyari arabuluculuk yazısında anlatılıyor.
İş Davalarında Arabuluculuk Süreci Nasıl İşler?
Süreç altı basamağa ayrılır. Her basamağın ayrıntısı ilgili yazıda anlatılıyor.
- Başvuru arabuluculuk bürosuna yapılır
- Büro listeden bir arabulucu görevlendirir
- Arabulucu tarafları ilk toplantıya davet eder
- Taraflar görevlendirmeden itibaren üç hafta içinde müzakere eder
- Görüşme anlaşmayla ya da anlaşamamayla bitince son tutanak düzenlenir
- Anlaşma olmazsa iş mahkemesinde dava açılır
Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır. Zorunlu hallerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir. Başvurunun nasıl yapılacağını arabuluculuk başvurusu yazısında bulabilirsiniz.
Başvuru karşı tarafın yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki büroya yapılır. İşe iadede fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde başvurmak gerekir.[5] Alacak taleplerinde zamanaşımı süresi belirleyicidir.
Büroya başvurulduğu andan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Bu nedenle başvuru yapmak hakkı korur. Süre dolmadan başvurmak yine de en güvenli yoldur.
Başvuru metnini yazarken arabuluculuk başvuru dilekçesi örneği işe yarar.
Arabuluculuk Görüşmesinde Neler Olur?
Arabulucu, tarafları ilk toplantıda arabuluculuğun esasları ve sonuçları konusunda aydınlatır. Tarafların her biriyle ayrı ayrı ya da birlikte görüşebilir. Taraflar görüşmelere bizzat, avukatları aracılığıyla ya da yazılı yetkilendirilen işveren çalışanı aracılığıyla katılabilir.
Anlaşma olursa arabuluculuk ücreti aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit karşılanır. Anlaşma olmazsa iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir.
Görüşmede hangi alacak kalemlerinin konuşulduğu son tutanağa yazılır. Tutanak imzadan önce dikkatle okunmalıdır. Görüşmeye hazırlık ve tutanak konusu arabuluculuk görüşmesi yazısında ayrıntılı anlatılıyor.
İş Davalarında Arabuluculuk Taraflara Ne Sağlar?
Arabuluculuk süreyi kısaltır. Kanun süreci görevlendirmeden itibaren üç hafta ile sınırlar, zorunlu hallerde bir hafta ekler. Mahkeme yargılaması ise bilirkişi incelemesi ve duruşmalarla daha uzun sürebilir.
Taraflar sonucu kendileri belirler. Anlaşma belgesi ilam niteliğinde sayıldığı için icra yoluna gidilebilir. Gizlilik kuralları da görüşmelerde rahat konuşmaya imkan verir.
Ancak anlaşma imzalandığında dava hakkı sona erer. Bu nedenle imzadan önce alacağın tutarı ve kapsamı iyi bilinmelidir.
Arabuluculuk Toplantısına Katılmamanın Sonucu Nedir?
İlk toplantıya geçerli mazeret göstermeden katılmayan taraf son tutanakta belirtilir. Bu taraf davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur. Lehine hükmedilecek vekalet ücreti de yarıya iner.
Bu kural 14 Kasım 2024 tarihinden itibaren yarı oranla uygulanıyor. Daha önce yaptırım çok daha ağırdı. Ayrıntıları arabuluculuğa katılmama yazısında bulabilirsiniz.
Arabuluculuk Sonunda Anlaşma Olursa Ne Olur?
Anlaşmaya varılırsa üzerinde anlaşılan hususlar hakkında taraflarca dava açılamaz. Taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi aranmadan ilam niteliğinde belge sayılır.[6]
Yani imzalanan belge mahkeme kararı gibi icraya konulabilir. İşveren ödemeyi yapmazsa işçi icra takibi yoluna gidebilir. Bu yüzden belgede alacak kalemleri ile tutarlar ve ödeme tarihleri açıkça yazılmalıdır.
İrade sakatlığı gibi bir neden varsa anlaşma belgesinin geçersizliği ileri sürülebilir. Ancak bu iddianın somut delille kanıtlanması gerekir.
Arabuluculuk Sonunda Anlaşma Olmazsa Dava Ne Zaman Açılır?
Görüşme anlaşmayla bitmezse arabulucu bir son tutanak düzenler. Dava açabilmek için bu tutanağın aslı ya da onaylı örneği dilekçeye eklenir. Eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir.
İşe iade davasında son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde dava açılmalıdır. Alacak ve tazminat davalarında ise ayrı bir iki haftalık süre yoktur. Burada zamanaşımı kuralları devam eder.
Son tutanak tarihinin nasıl belirlendiği süre açısından önemlidir. Yargıtay, telekonferansla yürütülen süreçlerde imzaların tamamlandığı tarihi esas almıştır. Konunun tamamı arabuluculuk sonrası dava süresi yazısında işleniyor.
İş Davalarında Arabuluculuk Sonrası Dava Hangi Mahkemede Açılır?
Dava iş mahkemesinde açılır. Yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri mahkemesi ile işin yapıldığı yer mahkemesidir. İş mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar.[7]
Yanlış mahkemede dava açmak zaman kaybettirir. Üstelik görevsizlik kararından sonra iki haftalık başvuru süresi vardır. Görev ve yetki kuralları iş mahkemesi görev yetki yazısında anlatılıyor.
İş Davası Nasıl Açılır ve Ne Kadar Sürer?
İş davalarında arabuluculuktan sonra iş davası, son tutanakla birlikte iş mahkemesine verilen dilekçeyle açılır. İş mahkemelerinde basit yargılama usulü uygulanır.[8]
| Aşama | Ne olur? | Süre ve not |
|---|---|---|
| Arabuluculuk | Başvuru, görüşme ve son tutanak | Görevlendirmeden itibaren üç hafta, zorunlu halde en çok bir hafta uzar |
| Dava dilekçesi | Son tutanak eklenir, dilekçe davalıya tebliğ edilir | Tutanak eksikse bir haftalık kesin süre verilir |
| Cevap | Davalı savunmasını sunar | Tebliğden itibaren iki hafta, cevaba cevap yoktur |
| Duruşmalar | Uyuşmazlık konuları belirlenir, deliller incelenir | Duruşmalar arası kural olarak en çok bir ay |
| Bilirkişi | Hesap gibi teknik konularda rapor alınır | Rapora itiraz için tebliğden itibaren iki hafta |
| Kanun yolu | İstinaf ve temyiz | Başvuru süresi iki hafta |
Kanun yargılamayı hızlandıran kurallar koymuştur. Duruşmalar arasındaki süre kural olarak bir ayı aşamaz ve kanun yoluna başvurulan kararlar ivedilikle karara bağlanır.[9]
Toplam süre yine de mahkemenin iş yüküne, delillere ve bilirkişi incelemesine göre değişir. Bu nedenle kesin bir bitiş tarihi söylenemez.
Taraflar bilirkişi raporuna tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edebilir.[10] Bunun için bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi örneği yol gösterir.
Karara karşı istinaf süresi, kararın tebliğinden itibaren iki haftadır.[11] Temyiz edilebilen kararlarda süre yine iki haftadır.
Fesih bildirimine itiraz davalarında, yani işe iade davalarında verilen kararlar temyiz edilemez.[12]
Dava dilekçesini hazırlarken işçilik alacakları dava dilekçesi örneği ve işe iade için işe iade dava dilekçesi örneği kullanılabilir. Alacakların süresi için işçilik alacakları zamanaşımı yazısına bakılmalıdır.
Yargıtay Kararında İş Davalarında Arabuluculuk
Yargıtay, dava şartı arabuluculuğun hiç işletilmediği durumda davanın usulden reddedileceğini kabul etmektedir. Konuya ilişkin 9. Hukuk Dairesi kararı şöyledir.
“Bu durumda, dava şartı arabuluculuk sürecinin hiç işletilmediği tartışmasız olup davanın dava şartı yokluğundan usulden reddine karar verilmesi yerindedir.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2024/762 K.2024/4684, 12.03.2024[13]
Olayda davacı işveren, çalışanına yanlış hesapla fazla ödeme yapıldığını ileri sürerek tahsil davası açmıştır. Dava önce asliye hukuk mahkemesinde açılmış, mahkeme iş mahkemesinin görevli olduğuna karar vermiştir. Davacı ne dava açmadan önce ne de dosya iş mahkemesine kaydedilmeden önce arabulucuya başvurmuştur.
İş mahkemesi davayı usulden reddetmiş, bölge adliye mahkemesi de bu kararı yerinde görmüştür. Yargıtay kararı oy birliğiyle onamıştır. Karardan çıkan ders iki yönlüdür.
İşveren alacağı için açılan dava da dava şartı kapsamındadır. Dava yanlış mahkemede açılsa bile arabuluculuk eksikliği kendiliğinden giderilmez. Bu yüzden önce arabulucuya başvurmak, sonra doğru mahkemede dava açmak gerekir.
İş Davalarında Arabuluculuk Konularında Yazılarımız
Arabuluculuğun her aşaması için ayrı bir yazı hazırladık. Aşağıdaki başlıklardan ihtiyacınız olana ulaşabilirsiniz.
- Arabuluculuk başvurusu nasıl yapılır yazısında başvuru bürosu ile süre kuralları anlatılıyor
- Arabuluculuk görüşmesinde dikkat edilecekler yazısında tutanak ve imza konuları işleniyor
- Arabuluculuğa katılmamanın sonucu yazısında gider ve vekalet ücreti yaptırımı anlatılıyor
- Arabuluculuk sonrası dava süresi yazısında iki haftalık süre açıklanıyor
- Zorunlu ve ihtiyari arabuluculuk farkı yazısında iki yolun karşılaştırması yer alıyor
- İş mahkemesinin görev ve yetkisi yazısında dava açılacak mahkeme anlatılıyor
Arabuluculuğa konu olan alacaklar için kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve yıllık ücretli izin yazılarına bakabilirsiniz. İşe iade talebi için işe iade davası yazısı gereklidir.
Kanun metinlerine 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ve 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu sayfalarından ulaşabilirsiniz.
İş Davalarında Arabuluculuk Hakkında Sık Sorulan Sorular
Arabuluculukla ilgili en sık sorulan sorular aşağıda yanıtlandı.
İş davalarında arabuluculuk zorunlu mu?
Evet. İşçi veya işveren alacağı ile tazminat ve işe iade davalarında arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Başvurmadan açılan dava usulden reddedilir. İş kazası ve meslek hastalığı tazminatı bu kuralın dışındadır.
Arabulucuyu kim seçer?
Zorunlu arabuluculukta arabuluculuk bürosu, kendisine bildirilen listeden arabulucuyu belirler. Taraflar listede yer alan bir arabulucuda anlaşırsa o kişi görevlendirilir.
Arabuluculuk ne kadar sürer?
Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır. Zorunlu hallerde süre en fazla bir hafta uzar. Tek toplantıda da sonuç alınabilir.
Arabuluculukta anlaşırsam dava açabilir miyim?
Anlaşılan hususlar hakkında dava açılamaz. Anlaşma belgesi ilam niteliğindedir. İrade sakatlığı gibi bir neden varsa belgenin geçersizliği ileri sürülebilir.
İşe iade için arabuluculuk süresi nedir?
Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur. Anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır.
Arabuluculuğa gitmezsem ne olur?
Dava şartı olan hallerde başvurmadan dava açarsanız dava usulden reddedilir. Başvuru yapıp ilk toplantıya mazeretsiz gitmezseniz yargılama giderlerinin yarısından ve vekalet ücretinin yarısından sorumlu tutulursunuz.
Kaynaklar
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 ↩
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.2 ↩
- 6325 sayılı Kanun m.20 ↩
- 6325 sayılı Kanun m.4 ve m.5 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.20 ↩
- 6325 sayılı Kanun m.18 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.2 ve m.6 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.7 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.320 ve 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.7 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.281 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.345 ve 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.7 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.8 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2024/762 K.2024/4684, 12.03.2024 ↩