Sendikal tazminat, işçinin sendikaya üye olduğu, olmadığı ya da sendikal faaliyette bulunduğu için işten çıkarılması veya farklı işleme tabi tutulması halinde işverenin ödediği tazminattır. Kanun bu tazminatın alt sınırını işçinin bir yıllık ücreti olarak belirlemiştir.[1]
Bu yazıda sendikal tazminatın şartları, ispat yükü ve dava yolu anlatılıyor. İşçinin diğer haklarına işçi hakları yazısından ulaşabilirsiniz.
Sendikal Tazminat Nedir?
Sendika özgürlüğü Anayasa güvencesindedir ve kanun bu güvenceyi tazminat yaptırımıyla destekler. İşveren, işçiyi bir sendikaya girmesi ya da girmemesi şartına bağlayarak işe alamaz.
Üye olan ve olmayan işçiler arasında çalışma şartları ya da işe son verilmesi bakımından ayrım yapılamaz. Sendikaya üye olmak, üyelikten çekilmek ya da sendikal faaliyete katılmak işten çıkarma nedeni de olamaz.
Bu kurallara aykırı davranan işveren, işçiye bir yıllık ücretinden az olmamak üzere sendikal tazminat öder. Ücret, ikramiye, prim ve paraya ilişkin sosyal yardımlarda ise toplu iş sözleşmesi hükümleri saklı tutulmuştur.
Sendikal Tazminat Hangi Durumlarda Doğar?
Tazminat yalnızca işten çıkarmada doğmaz. İşverenin sendikal nedenle yaptığı her ayrımcı işlem bu yaptırımı gündeme getirir.
- İşe alınırken sendikaya girmeme ya da belli bir sendikaya girme şartı koşulması
- Sendika üyeliği nedeniyle iş sözleşmesinin feshedilmesi
- Üyelikten çekilmemesi nedeniyle işten çıkarılma
- İş saatleri dışında ya da izinle yapılan sendikal faaliyete katıldığı için işten çıkarılma
- Sendika üyesi işçilere ücret, terfi, nakil ya da vardiyada farklı işlem uygulanması
Sendikasız kalmayı tercih eden işçi de korunur. Sendikaya üye olmadığı için farklı işleme tabi tutulan işçi de aynı tazminatı isteyebilir.
Sendikal Tazminatın Tutarı Nasıl Belirlenir?
Kanun alt sınır koymuş ancak üst sınır belirtmemiştir. Tazminat işçinin bir yıllık ücretinden az olamaz. Güncel TL tutarı işçinin ücretine göre değişir ve davada mahkeme tarafından belirlenir.
Fesih sendikal nedene dayanıyorsa işçinin işe başlatma başvurusu yapıp yapmaması ve işverenin işe başlatıp başlatmaması sendikal tazminatı etkilemez. Mahkeme bu durumda sendikal tazminata her halde karar verir.
İşçi işe başlatılmazsa sendikal tazminatın yanında ayrıca işe başlatmama tazminatına hükmedilmez. İşçi işe başlatılsa bile sendikal tazminat hakkını korur. Ayrıntı için işe başlatmama tazminatı yazısına bakabilirsiniz.
Diğer işçilik alacaklarınızı genel olarak görmek için hesaplama araçları sayfasından yararlanabilirsiniz.
Sendikal Nedenin İspatı Kimde?
İspat kuralı feshin ve diğer işlemlerin türüne göre değişir. Fesihte işverenin feshin nedenini ispat etmesi gerekir.
İşveren performans, devamsızlık ya da işyerinin gerekleri gibi bir neden göstermişse durum farklılaşır. Feshin bu nedene dayanmadığını söyleyen işçi, gerçek nedenin sendikal olduğunu ispatlamak zorundadır.
Fesih dışındaki işlemlerde ispat yükü işçidedir. Terfi verilmemesi, nakil ya da ücret farkı gibi işlemlerde sendikal ayrımcılığı işçi göstermelidir. İşçi ayrımcılığı güçlü biçimde gösteren bir durumu ortaya koyarsa işveren davranışının nedenini ispat etmekle yükümlü olur.
Sendikal Tazminat Davasında Hangi Deliller İşe Yarar?
Sendikal neden çoğu zaman dolaylı delillerle kanıtlanır. İşveren fesih gerekçesinde sendikayı hiçbir zaman anmaz.
- Sendikanın işyerindeki üyelik ve yetki durumunu gösteren yazılar
- Fesih tarihlerinin örgütlenme sürecine denk gelmesi
- Sendikadan istifa eden işçilerin sayıları ve istifa tarihleri
- İşveren yetkililerinin sendikaya ilişkin sözlü ya da yazılı baskıları
- Tanık anlatımları, e-posta ve mesaj kayıtları
Bu delillerin tek tek değil birlikte değerlendirilmesi önemlidir. Yargıtay’ın incelediği bir dosyada da olayların bütünü esas alınmıştır.
Kamera ve elektronik yazışma kayıtlarının delil olabilmesi için hukuka uygun elde edilmiş olması gerekir. Bu konu için işçiyi kamerayla izleme yazısına bakabilirsiniz.
Sendikal Fesihte Dava Yolu ve Süreler
Sendikal nedenle fesih iddiasında işçi, 4857 sayılı İş Kanunu m.20 ve m.21 hükümlerine göre dava açma hakkına sahiptir.[2] Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması gerekir.
İşe iade yolunun ayrıntıları işe iade davası yazısında anlatılıyor. Dava öncesi arabuluculuk aşamasını iş davalarında arabuluculuk yazısından izleyebilirsiniz.
Kanun işçiye ayrı bir güvence daha tanımıştır. İşçi işe iade davası açmamış olsa bile bu durum sendikal tazminat talebini engellemez. Yine de belgeleri ve tanıkları erken toplamak önemlidir.
İşyeri Sendika Temsilcisinin Güvencesi
İşyeri sendika temsilcisi daha güçlü korunur. İşveren onun iş sözleşmesini haklı bir neden olmadan ve nedenini yazılı olarak açık ve kesin biçimde belirtmeden feshedemez.[3]
Temsilci veya üyesi olduğu sendika, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde dava açabilir. Temsilcinin işe iadesine karar verilirse temsilcilik süresini aşmamak kaydıyla fesih tarihi ile kararın kesinleşme tarihi arasındaki ücreti ve diğer hakları ödenir.
İşveren, yazılı rızası olmadan temsilcinin işyerini değiştiremez ya da işinde esaslı değişiklik yapamaz. Aksi halde değişiklik geçersiz sayılır. Genel kural için çalışma koşullarında esaslı değişiklik yazısına bakabilirsiniz.
Sendikal Tazminatta Yargıtay Kararı
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, sendikal nedenle yapılan fesihlerde tazminatın hangi koşullara bağlı olduğunu şu sözlerle açıklamıştır.
“Bu kanun yürürlüğe girdikten sonra sendikal nedenle yapılan fesihlerde tazminat; işçinin başvurusu, işe başlatma ve başlatılmama şartına bağlı olmaksızın işçinin en az bir yıllık ücreti tutarında belirlenecektir.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2015/31969 K.2016/12911, 01.06.2016[4]
Olayda işçi, iş sözleşmesinin asıl işverenin isteği üzerine ve sendikal nedenle feshedildiğini ileri sürmüştür. İşveren fesih gerekçesi olarak işçinin yeni görev yerine gitmemesini göstermiştir.
Daire, işverenin gösterdiği haklı ve geçerli nedeni kanıtlayamadığını belirterek feshi geçersiz bulmuş ve işe iadeye karar vermiştir. Davacı feshin sendikal nedene dayandığını kanıtlayamadığı için sendikal tazminat verilmemiş, beş aylık işe başlatmama tazminatı belirlenmiştir. Karar oybirliğiyle verilmiştir.
Bu karar iki sonuç gösterir. Sendikal neden kanıtlanırsa tazminat işe başlatma şartına bağlı değildir. Kanıtlanamazsa işçi yine de fesih geçersizse işe iade haklarına sahip olur.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi başka bir dosyada çok sayıda işçinin çıkarıldığı bir olayı incelemiştir. Daire, tanık beyanları ile sendikaya üye olan ve istifa eden işçi sayılarını birlikte değerlendirmiştir.
“davacının iş sözleşmesinin sendikal nedenle feshedildiği anlaşılmakla mahkemenin sendikal nedenle fesih kabulü yerindedir.”
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2017/4632 K.2017/6880, 30.03.2017[5]
Daire sendikal neden kabulünü yerinde bulmuş, kararı yalnızca mahkemenin talep edilen tutarı aşması yönünden bozmuştur. Karar oybirliğiyle verilmiştir.
Dosyada işçiler, toplu işçi çıkarmanın örgütlenmeyi kırmak için kullanıldığını ileri sürmüştür. Toplu çıkarmanın kuralları için toplu işçi çıkarma yazısına bakabilirsiniz.
Güncel kararlara Yargıtay karar arama sayfasından ulaşılabilir. Kanunun güncel metni için 6356 sayılı Kanun sayfasına bakılabilir.
Haklı fesih ve geçerli fesih arasındaki farkı öğrenmek isterseniz haklı fesih sebepleri yazısı yardımcı olur. Sendika dışındaki ayrımcılık halleri için ayrımcılık tazminatı yazısına göz atabilirsiniz.
İlgili yazılar: sendikaya üye olma hakkı.
Sendikal Tazminat Hakkında Sık Sorulan Sorular
Sendikal tazminat konusunda en çok merak edilenler aşağıda yanıtlandı.
Sendikal tazminat için sendika üyesi olmak şart mı?
Hayır. Kanun hem üye olan hem de olmayan işçiyi korur. Sendikaya üye olmadığı için farklı işleme tabi tutulan işçi de sendikal tazminat isteyebilir.
Sendikal tazminatın alt sınırı nedir?
Alt sınır işçinin bir yıllık ücretidir. Kanun bir üst sınır belirtmemiştir. Tutar, davada mahkeme tarafından belirlenir.
İşe iade davası ile sendikal tazminat birlikte istenebilir mi?
Evet. Sendikal nedenle fesih iddiası işe iade davasında ileri sürülür. Fesih sendikal nedene dayanıyorsa mahkeme, işe başlatma şartına bakmadan sendikal tazminata da karar verir.
İşveren başka bir neden gösterirse sendikal tazminat alınamaz mı?
Alınabilir. Ancak bu durumda feshin gerçek nedeninin sendikal olduğunu işçi ispatlamak zorundadır. Sendika yazıları, istifa kayıtları ve tanıklar bu iddiayı destekler.
İşyeri sendika temsilcisi nasıl korunur?
İşveren temsilcinin iş sözleşmesini haklı bir neden olmadan ve nedenini yazılı belirtmeden feshedemez. Temsilcinin yazılı rızası olmadan işyeri değiştirilemez. Fesih halinde bir ay içinde dava açılabilir.
Kaynaklar