Mobbing haklı fesih, işyerinde psikolojik tacize uğrayan işçinin iş sözleşmesini bildirim süresini beklemeden sona erdirmesidir. İşçi feshi mobbing nedeniyle yapar, ama mahkeme bunu İş Kanunu’nun haklı fesih bentlerine uyup uymadığına göre inceler. Fesih haklı bulunursa işçi kıdem tazminatına hak kazanır.[1]
Bu yazıda mobbing haklı fesih için hangi bentlere dayanılacağı, süre, bildirim ve tazminat sonuçları anlatılıyor. Mobbingin tanımı için mobbing nedir, dava süreci için mobbing davası yazısına bakabilirsiniz. Genel çerçeve haklı fesih sebepleri rehberinde yer alıyor.
Mobbing Haklı Fesih Sebebi Midir?
Kanunda mobbing adıyla ayrı bir haklı fesih sebebi yoktur. İşçinin haklı fesih hakkı, ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hallerle ilgili bentlerden doğar. Mobbing, bu bentlere giren davranışların süreç halinde tekrarlanmasıdır.
Mobbing haklı fesih davasında mahkeme iki soruyu birlikte inceler. Davranışlar mobbing sayılacak sistemli bir nitelikte midir ve işçinin feshi süresinde yapılmış mıdır. İkisinden biri eksikse kıdem tazminatı reddedilebilir.
Mobbing Haklı Fesih Hangi Bende Dayanır?
Olaylara göre farklı bentler gündeme gelir. Aynı mobbing sürecinde birden fazla bent birlikte ileri sürülebilir. Aşağıdaki tablo olası dayanakları gösteriyor.
| Mobbing davranışı | Olası dayanak |
|---|---|
| Hakaret, aşağılayıcı söz, küçük düşürme | m.24/II-b (şeref ve namusa dokunan söz ve davranış) |
| Sataşma, gözdağı, asılsız ağır suçlama | m.24/II-c |
| Prim ya da ücret kesintisi, ödemelerin geciktirilmesi | m.24/II-e |
| Görev tanımının fiilen uygulanmaması | m.24/II-f (çalışma şartlarının uygulanmaması) |
Tablodaki eşleşmeler yol göstericidir. Hangi bendin uygulanacağına mahkeme olayın ayrıntısına bakarak karar verir. Bu yüzden fesih bildiriminde olayları somut anlatmak, bent numarasını tek başına yazmaktan daha önemlidir.
Ücret kesintisi ayrı bir yazının konusudur. maaşın geç ödenmesi nedeniyle haklı fesih ve işverenin işçiye hakaret etmesi yazıları ilgili bentleri ayrıntılı işler.
Mobbing Haklı Fesih İçin Altı İş Günü Kuralı
Ahlak ve iyiniyet kurallarına dayanan fesih hakkı, işçinin davranışı öğrendiği günden başlayarak altı iş günü içinde kullanılır. Her halde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl geçtikten sonra fesih yapılamaz. İşçinin olayda maddi çıkar sağlaması halinde bir yıllık süre uygulanmaz.[2]
Mobbing tek bir olay değil, bir süreçtir. Sürenin hangi olaydan itibaren başlayacağı bu yüzden tartışma doğurur. En güvenli yol, işçiyi feshe götüren son olaydan itibaren altı iş günü içinde yazılı bildirim yapmaktır.
Süre dolduktan sonra yapılan fesih haklı sayılmayabilir. Sayma yöntemi ve istisnaları için altı iş günü kuralı yazısına bakılabilir.
Fesih Bildirimi Nasıl Hazırlanır?
Haklı nedene dayanan fesihte nedenin açıkça yazılması önemlidir. Yazılı bildirim, noter ya da iadeli taahhütlü posta yoluyla gönderildiğinde tebliğ tarihi ispatlanır. Bildirim biçimi için fesih bildirimi yazısı ayrıntı verir.
Mobbing haklı fesih bildirimi şu bilgileri içermelidir.
- İşçinin ve işverenin kimlik ve işyeri bilgileri
- Mobbing olaylarının tarihi, yeri ve kişileri
- Fesih hakkının dayandığı kanun maddesi
- Daha önce yapılan şikayetler ve işverenin cevabı
- Kıdem tazminatı ve diğer alacakların istendiği
Bildirimde “psikolojik baskı nedeniyle istifa ediyorum” gibi genel bir ifade yerine olayları anlatmak gerekir. Sebep yazılmadan yapılan ayrılış, haklı fesih iddiasını zayıflatır. Gerekçesiz ayrılış, işveren tarafından düz istifa olarak sunulabilir.
Feshetmeden Önce Yapılacaklar
Fesih bildirimi gönderilmeden önce delillerin toplanması gerekir. İşyerindeki sistemlere erişim fesihle birlikte kapanabilir. Kendi hakkınızdaki yazışmaların ve belgelerin kopyalarını, işverene ait gizli bilgileri taşımayacak biçimde ayırın.
Sağlık raporlarının ve tedavi kayıtlarının tarihleri olaylarla örtüşmelidir. Daha önce yazılı şikayet yapılmamışsa bunu fesihten önce yapmak ispatı güçlendirir. Delil klasörünün nasıl kurulacağı mobbing davası yazısında anlatıldı.
Fesih bildirimi ulaşmadan işi bırakmak risklidir. İşveren devamsızlık gerekçesiyle sözleşmeyi kendisi feshedebilir. Bu risk devamsızlık nedeniyle işten çıkarma yazısında açıklanıyor.
Mobbing Haklı Fesih ve Kıdem Tazminatı
Haklı nedenle feshe dayanan işçi kıdem tazminatına hak kazanır. Kıdem tazminatı, halen yürürlükte olan 1475 sayılı Kanunun 14. maddesine dayanır ve işçinin haklı fesih halini de kapsar.[3]
Hesabın esasları için kıdem tazminatı yazısına, rakam için kıdem tazminatı hesaplama aracına bakabilirsiniz.
İşçi sözleşmeyi kendisi feshettiği için ihbar tazminatı kural olarak ödenmez. Haklı fesihte bildirim süresi beklenmez ve bu süre karşılığı tazminat doğmaz. Yıllık izin ücreti ve ödenmemiş maaş gibi diğer alacaklar ise ayrıca istenir.
Kanun, haklı sebeple süresinde fesheden işçinin diğer taraftan tazminat haklarını saklı tutar. Mobbing nedeniyle kişilik hakkı ihlal edilmişse manevi tazminat bu kapsamda ayrıca talep edilebilir. İşsizlik ödeneği şartları için istifa edenin işsizlik maaşı yazısına göz atılmalıdır.
Yargıtay Kararında Mobbing Haklı Fesih
İşçinin mobbing iddiasını ispatlayamaması halinde kıdem tazminatı da kaybedilir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bu sonucu, yedi yıl çalışmış bir işçinin davasında açıkça ortaya koymuştur.
Yerel mahkeme tanık beyanlarına dayanarak feshi haklı bulup kıdem tazminatını kabul etmişti.
Daire dosyayı yeniden değerlendirdi. Davacı ve davalı tanıkları işçiye karşı özel bir baskı bulunmadığını anlatmıştı. İşçinin işi bıraktığı gün yaşanan olay ise bir defaya özgü yükleme işiyle ilgiliydi.
“…dosya kapsamına göre davacıya mobbing uygulandığına yönelik ispata yarar tanık beyanı da dahil hiçbir delil bulunmamaktadır. Bu itibarla davacının mobbing iddiasına dayalı iş akdini haklı nedenle feshettiği iddiasını kanıtlayamadığından kıdem tazminat talebinin reddi gerekirken kabulü hatalı olup, kararın bozulması gerekmiştir.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2017/17931 K.2020/14104, 02.11.2020[4]
Karar oybirliğiyle verildi. Dairenin gerekçesinde mobbingi işyeri kabalığından ayıran ölçüt, hedef alınan kişinin belli olması ve haksızlığın sürekli, sistematik ve sık olmasıdır. Kararda olayın başka bir haklı fesih bendine girip girmediği tartışılmamıştır.
Bu karar bir uyarı niteliğindedir. Mobbing iddiasına dayanan fesih, delil olmadan açıldığında kıdem tazminatını riske atar.
Tek bir ağır olay varsa onu doğrudan ilgili bende dayandırmak gerekir. Mobbingin unsurları için mobbing nedir yazısında ayrı bir bölüm var.
Fesihten Sonra Dava ve Arabuluculuk
Kıdem tazminatı ödenmezse işçi dava açmadan önce arabulucuya başvurur. Arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır ve son tutanak dilekçeye eklenir.[5] Arabuluculuk büro başvurusundan son tutanağa kadar zamanaşımını durdurur.
Başvurunun nasıl yapılacağı arabuluculuk başvurusu yazısında anlatılıyor. Resmi metinlere 4857 sayılı İş Kanunu sayfasından ulaşılabilir.
Davada olayların nasıl anlatılacağı için mobbing dava dilekçesi örneği incelenebilir.
İlgili yazılar: mobbing tazminatı.
Mobbing Haklı Fesih Hakkında Sık Sorulan Sorular
Mobbing haklı fesih konusunda en çok sorulanlar aşağıda yanıtlandı.
Mobbing nedeniyle istifa edersem kıdem tazminatı alabilir miyim?
Düz istifa kıdem tazminatı vermez. Sözleşme haklı nedenle feshedilmeli ve fesih bildiriminde mobbing olayları yazılmalıdır. Fesih haklı bulunursa kıdem tazminatı ödenir.
Mobbing haklı fesih için kaç gün içinde bildirim yapmalıyım?
Davranışı öğrendiğiniz günden başlayarak altı iş günü içinde feshetmelisiniz. Mobbing süreç olduğu için en güvenli yol, sizi feshe götüren son olaydan itibaren bu süre içinde bildirim göndermektir.
Mobbing haklı fesihte ihbar tazminatı alınır mı?
Kural olarak alınmaz. Sözleşmeyi işçi feshettiği için ihbar tazminatı ödenmez. Kıdem tazminatı, ödenmemiş ücret ve yıllık izin ücreti gibi alacaklar ayrıca istenir.
Mobbing haklı fesih bildirimini noterden mi yapmalıyım?
Kanun noter şartı aramaz. Ancak noter, bildirimin ulaştığı tarihi ispatladığı için en güvenli yoldur. İadeli taahhütlü posta da kullanılabilir.
Mobbing ispatlanamazsa ne olur?
Fesih haklı sayılmazsa kıdem tazminatı reddedilir. Yargıtay, mobbing iddiasına dayalı fesihte ispat yapılamayınca tazminatın kabulünü bozmuştur. Bu yüzden fesihten önce delilleri toplamak gerekir.
Mobbing nedeniyle işten ayrılan işsizlik maaşı alabilir mi?
Haklı nedenle fesheden işçi, diğer şartları taşıyorsa işsizlik ödeneği alabilir. Fesih bildirimindeki sebep ve ayrılış kodu bu açıdan önemlidir. Ayrıntıları istifa ve işsizlik maaşı yazısında bulabilirsiniz.
Mobbing haklı fesih sonrası manevi tazminat istenebilir mi?
Evet. Kanun haklı fesih halinde tazminat haklarını saklı tutar. Kişilik hakkı ihlali için manevi tazminat ayrıca dava konusu olabilir ve dava öncesi arabuluculuk zorunludur.
Kaynaklar