Belirli süreli iş sözleşmesi, süresi baştan belli olan ya da belirli bir işin bitmesi gibi objektif bir koşula bağlanan yazılı iş sözleşmesidir. Kanunun ana kuralı belirsiz süreli sözleşmedir. Belirli süreli sözleşme esaslı bir neden olmadıkça üst üste yapılırsa baştan belirsiz süreli sayılır.[1]
Bu yazıda sözleşmenin hangi hallerde yapılabildiği, zincirleme yenilemenin sonucu ve süre dolunca işçinin hakları anlatılıyor. Sözleşme türlerine genel bakış için iş sözleşmesi nedir yazısına göz atabilirsiniz.
Belirli Süreli İş Sözleşmesi Nasıl Yapılır?
Kanun, belirli süreli iş sözleşmesinin işveren ile işçi arasında yazılı şekilde yapılmasını arar. Ayrıca sözleşmenin objektif koşullara dayanması gerekir. Belirli süreli işler, belli bir işin tamamlanması ve belirli bir olgunun ortaya çıkması bu koşullara örnektir.
İş ilişkisi bir süreye bağlı olarak yapılmamışsa sözleşme belirsiz süreli sayılır. Süresi bir yıl ve daha fazla olan iş sözleşmelerinin yazılı yapılması da ayrıca zorunludur.[2] Yazılı sözleşme yapılmayan hallerde işveren, süre belirliyse sözleşmenin süresini de gösteren yazılı bir belgeyi işçiye iki ay içinde vermelidir.
Yargıtay, belirli süreli sözleşmeden söz edilebilmesi için sözleşmenin açık ya da örtülü biçimde süreye bağlanmasını ve bunun için objektif nedenlerin bulunmasını arar. İşçinin niteliğine bakılarak sözleşmenin belirli ya da belirsiz sayılması mümkün değildir. Önemli olan yapılan işin niteliğidir.
Hangi İşlerde Belirli Süreli Sözleşme Yapılabilir?
Kanun örnek olarak üç durum sayar. İşin niteliği gereği belirli bir süre devam etmesi bunlardan biridir. Belli bir işin tamamlanması ve belirli bir olgunun ortaya çıkması diğer ikisidir.
Yargıtay bu sayımın sınırlayıcı olmadığını, benzer hallerde de belirli süreli sözleşme yapılabileceğini kabul eder. Ancak işveren işin sürekli bir iş olduğunu gizleyerek belirli süre koyamaz. Sürekli işte çalışan işçiyle yapılan belirli süreli sözleşme, baştan belirsiz süreli sayılma riski taşır.
Zincirleme (Üst Üste) Yenileme Sorunu
Belirli süreli iş sözleşmeleri esaslı bir neden olmadıkça birden fazla üst üste yapılamaz. Yapılırsa iş sözleşmesi başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir. Esaslı nedene dayanan zincirleme sözleşmeler ise belirli süreli olma özelliğini korur.
Türk Borçlar Kanunu da aynı yönde hüküm içerir. Belirli süreli sözleşme süresi bittikten sonra örtülü olarak sürdürülürse belirsiz süreli sözleşmeye dönüşür. Esaslı sebep varsa üst üste belirli süreli sözleşme kurulabilir.[3]
Zincirleme yenilemenin sonucu işçi için önemlidir. Sözleşme baştan belirsiz süreli sayıldığından ihbar süresi, ihbar ve kıdem tazminatı ile iş güvencesi hükümleri devreye girer. İş güvencesi şartları için işe iade davası yazısına bakılabilir.
Süre Dolunca Sözleşme Ne Olur?
Belirli süreli sözleşme, aksi kararlaştırılmadıkça fesih bildirimine gerek kalmadan sürenin bitiminde kendiliğinden sona erer. Bu yüzden sürenin dolmasıyla ayrılan işçiye ihbar süresi tanınması gerekmez. İhbar süreleri belirsiz süreli sözleşmeler içindir.
Kıdem tazminatı kanunda sayılan hallerde ödenir. Sürenin dolması bu hallerden biri değildir.[4] Kıdem tazminatının koşulları için kıdem tazminatı yazısına bakabilirsiniz.
İşsizlik ödeneği bakımından ise durum farklıdır. Belirli süreli hizmet akdinin bitimi nedeniyle işsiz kalmak, ödenek hakkı veren haller arasında sayılmıştır.[5] Şartlar için işsizlik maaşı şartları yazısı kullanılabilir.
| Konu | Belirli süreli sözleşmede |
|---|---|
| Süre bitince sona erme | Kendiliğinden, bildirim gerekmez |
| İhbar süresi | Süre bitiminde aranmaz |
| Kıdem tazminatı | Sürenin dolması tek başına hak doğurmaz |
| İşsizlik ödeneği | Sürenin bitimi ödenek hakkı veren haller arasında |
Süre Dolmadan Fesih Halinde İşçinin Hakları
Belirli süreli sözleşme, haklı sebep varsa süresinden önce derhal feshedilebilir. İşçinin haklı fesih sebepleri 4857 sayılı Kanun m.24, işverenin sebepleri m.25 ile sayılmıştır. Bunlar ayrıntılı olarak işçinin haklı fesih sebepleri yazısında anlatılıyor.
İşveren haklı bir sebep olmadan sözleşmeyi süresinden önce feshederse işçi kalan süreye ait ücreti isteyebilir. Yargıtay, taraflar belirli süreli sözleşmeyle fesih iradelerini sürenin sonuna kadar askıya almış sayılır diyerek bu sonuca ulaşmıştır. Geçerli sebep dahi bu durumda yeterli olmaz.
Süresi on yıldan uzun olan sözleşmede taraflar on yıl geçtikten sonra altı aylık fesih bildirim süresine uyarak sözleşmeyi feshedebilir. Fesih ancak bu süreyi izleyen ay başında hüküm ifade eder. Yazılı bildirimin nasıl yapılacağı için fesih bildirimi yazısına bakabilirsiniz.
Belirli Süreli Çalışana Eşit Davranma
Belirli süreli sözleşmeyle çalışan işçi, ayrımı haklı kılan bir neden olmadıkça salt sözleşmesinin süreli olmasından dolayı emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamaz. Belirli bir zaman ölçüt alınarak ödenecek ücret ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatler çalışılan süreye orantılı verilir.[6]
Bir çalışma şartından yararlanmak için kıdem aranıyorsa belirsiz süreli emsal işçi için esas alınan kıdem uygulanır. Farklı kıdem uygulamasını haklı gösteren bir neden bulunmalıdır. Emsal işçi, işyerinde aynı ya da benzer işte belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçidir.
Deneme süresi de belirli süreli sözleşmelere konabilir. Süresinin kuralları deneme süreli iş sözleşmesi yazısında anlatılıyor. Kısmi süreli çalışanın hakları için ise part time çalışan hakları yazısına bakılabilir.
Yargıtay Kararında Belirli Süreli İş Sözleşmesi
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, belirli süreli sözleşmenin yapılmasını ve yenilenmesini iş güvencesi açısından değerlendirmiştir.
“Belirli süreli iş sözleşmesinin yapılması ve yenilenmesi, işçinin iş güvencesi dışında kalması sonucunu doğurmamalıdır.”
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2017/30364 K.2020/7340, 22.06.2020[7]
Olayda bir belediyede inşaat mühendisi olarak çalışan işçi, yıllık sözleşmelerle istihdam edilmiş ve sözleşmesi süre bitmeden feshedilmişti. İşçi kıdem tazminatı ile kalan süre ücretini istemişti. Mahkeme kalan süre ücretini kabul etmişti.
Daire, işçinin yaptığı işin niteliği gereği belirli süreli sözleşmeye uygun olmadığını belirtti. Sözleşmenin baştan beri belirsiz süreli olduğunu kabul etmek gerektiğini ifade ederek kalan süre ücretinin kabulünü hatalı buldu. Karar bozulmuş ve oybirliğiyle verilmiştir.
Yargıtay’ın güncel kararlarına Yargıtay karar arama sayfasından ulaşılabilir.
Belirli Süreli Sözleşme İmzalayan İşçi Neye Dikkat Etmeli?
Sözleşmenin başlangıç ve bitiş tarihlerini, yenileme tarihlerini ve yaptığınız işin niteliğini not edin. İşiniz sürekli bir işse belirli süre kaydının geçerliliği tartışılabilir. Üst üste yapılan sözleşmeler arasında esaslı bir neden olup olmadığına bakın.
- Her yenilenen sözleşmenin bir örneğini saklayın
- Sözleşme bitiminde işten çıkış belgesini ve işten çıkış kodunu kontrol edin
- Süre dolmadan çıkarıldıysanız kalan süre ücretini yazılı isteyin
- İşsizlik ödeneği için İŞKUR’a süresinde başvurun
Sözleşmenin sona ermesi tartışmalıysa işten çıkarılan işçinin hakları yazısı da yol gösterir. Sözleşmenin karşılıklı anlaşmayla bitirilmesi ise ikale sözleşmesi yazısında ele alındı.
İlgili yazılar: mevsimlik işçi hakları ve çağrı üzerine çalışma.
Belirli Süreli İş Sözleşmesi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Belirli süreli iş sözleşmesi konusunda en çok merak edilenler aşağıda yanıtlandı.
Belirli süreli iş sözleşmesi kaç kez yenilenebilir?
Esaslı neden olmadıkça birden fazla üst üste yapılamaz. Yapılırsa sözleşme baştan belirsiz süreli sayılır. Esaslı nedene dayanan zincirleme sözleşmeler belirli süreli kalır.
Belirli süreli sözleşme süresi dolunca kıdem tazminatı alınır mı?
Kıdem tazminatı kanunda sayılan hallerde ödenir. Sürenin dolması bu hallerden biri değildir. Sözleşme baştan belirsiz süreli sayılıyorsa durum farklı olabilir.
Süre bitince işsizlik maaşı alınabilir mi?
Belirli süreli hizmet akdinin bitimi nedeniyle işsiz kalmak, ödenek hakkı veren hallerden biridir. Ayrıca prim ödeme gün sayısı gibi diğer şartların da sağlanması gerekir.
Belirli süreli sözleşme süresinden önce feshedilirse ne olur?
Haklı sebep varsa derhal fesih yapılabilir. Haklı sebep yoksa işçi kalan süreye ait ücreti isteyebilir. Sözleşme baştan belirsiz süreli sayılırsa belirsiz süreli sözleşmenin kuralları uygulanır.
Belirli süreli sözleşme yazılı olmak zorunda mı?
Kanun belirli süreli sözleşmenin yazılı şekilde yapılmasını arar. Süresi bir yıl ve daha fazla olan iş sözleşmeleri de yazılı yapılmalıdır. Yazılı yapılmayan sözleşme belirsiz süreli sayılabilir.
Kaynaklar