İşçinin mola hakkı, kanunda ara dinlenmesi adıyla düzenlenmiştir. Çalışma süresine göre işçiye en az 15 dakika, yarım saat ya da bir saat dinlenme verilir. Bu süreler çalışma süresinden sayılmaz.[1]
Bu yazıda işçinin mola hakkının süreleri, nasıl kullanıldığı ve fazla mesai hesabına etkisi anlatılıyor. Fazla mesainin genel çerçevesi için fazla mesai nedir yazısına bakabilirsiniz.
İşçinin Mola Hakkı Kaç Dakikadır?
Ara dinlenme süresi, günlük çalışma süresine bağlıdır. Kanun üç kademe belirlemiştir.
| Günlük çalışma süresi | En az ara dinlenmesi |
|---|---|
| 4 saat veya daha kısa | 15 dakika |
| 4 saatten fazla, 7,5 saate kadar (7,5 dahil) | 30 dakika |
| 7,5 saatten fazla | 1 saat |
Bu süreler en az süreleridir. İş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi ya da işyeri uygulaması daha uzun mola öngörebilir. Daha kısa mola ise geçerli olmaz.
Örneğin sabah sekiz, akşam altı arasında çalışan işçi günde 10 saat işyerindedir. Günlük çalışması 7,5 saati geçtiği için en az bir saat dinlenme hakkı vardır. Bu bir saat çalışma süresinden düşülür.
Mola Nasıl ve Ne Zaman Kullandırılır?
Kanun molanın günlük çalışma süresinin ortalama bir zamanında verilmesini ister. Zamanı işin gereğine ve o yerin geleneklerine göre ayarlanır. Dinlenme aralıksız verilir.
Ancak iklim koşulları ya da işin niteliği gerektiriyorsa mola aralı olarak da kullandırılabilir. Örneğin bir saatlik dinlenme iki parça halinde verilebilir. Bu halde parçaların toplamı yine kanundaki süreden az olamaz.
İşyerinde herkese aynı saatte mola verilmesi şart değildir. Dinlenmeler işçilere aynı ya da değişik saatlerde kullandırılabilir. Önemli olan her işçinin hakkını eksiksiz kullanabilmesidir.
Çalışma Süreleri Yönetmeliği, ara dinlenmelerinin yirmi dört saat içinde kesintisiz on iki saatlik dinlenme süresi dikkate alınarak düzenlenmesini ister.[2] Günlük çalışma ise her halde on bir saati aşamaz.
Mola Süresi Çalışma Süresine Sayılır mı?
Hayır. Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz. Mola süresi çalışma süresine eklenmez ve fazla mesai hesabına girmez.
Bu kural fazla mesai hesabını doğrudan etkiler. İşçinin işyerinde geçirdiği süreden ara dinlenmesi düşülerek fiili çalışma süresi bulunur. Haftalık 45 saati aşan kısım fazla mesaidir.
Bir örnek verelim. Haftada altı gün, her gün 08.00-18.00 arasında işyerinde bulunan ve günde bir saat mola kullanan işçinin fiili çalışması günde 9 saattir.
Haftalık toplam 9 × 6 = 54 saat eder. Haftalık 45 saati aşan 9 saat fazla mesaidir.
Mola düşülmeseydi haftalık 60 saat çıkacaktı ve işçi fazladan 15 saat alacak hesabı yapacaktı. Bu yüzden hesapta mola süresinin doğru belirlenmesi önemlidir. Tutarı kendi bilgilerinizle görmek için fazla mesai ücreti hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Bekleme Süreleri Mola Sayılmaz
İşçi işinde ve her an iş görmeye hazır halde bekliyorsa bu süre mola sayılmaz. Kanun, işçinin çalıştırılmadan çıkacak işi beklediği süreleri çalışma süresine dahil eder.[3]
Güvenlik görevlisi, şoför ya da vardiyalı sağlık çalışanı gibi işçilerde bu ayrım önem taşır. İşinin başında hazır bekleyen işçi dinlenmiş sayılmaz. Gerçek ara dinlenmesinde işçi işten tamamen ayrılır ve kendi zamanını kullanır.
İşverenin molayı fiilen kullandırmadığı iddia edilirse ispat meselesi doğar. İşçi mola kullanmadığını belirtir, işveren ise kullandırdığını savunur. Bu tür uyuşmazlıklarda işyeri kayıtları, vardiya çizelgeleri ve tanık anlatımları belirleyicidir.
Çay, Yemek ve Sigara Molaları
Kanun yalnızca ara dinlenmesini düzenler. Ayrıca çay molası ya da sigara molası hakkı tanımaz. Bu tür kısa molalar iş sözleşmesine, toplu iş sözleşmesine ya da işyeri uygulamasına göre belirlenir.
İşyerinde yerleşik bir uygulama olarak verilen kısa molalar zamanla işçi lehine bir hak doğurabilir. İşveren bunları tek taraflı kaldırmak isterse çalışma koşullarında esaslı değişiklik gündeme gelebilir. Her olayın koşullarına göre değerlendirme yapmak gerekir.
Çocuk emziren kadın işçilerin çocuklarına süt vermeleri için belirtilen süre ise ayrıdır. Bu süre günlük çalışma süresinden sayılır.
Postalar Halinde ve Gece Çalışanların Molası
Vardiyalı çalışan işçiler de aynı süreler üzerinden mola kullanır.
Postalar halinde çalıştırılan işlerde ara dinlenmesi İş Kanunu’nun 68 inci maddesindeki esaslara göre verilir. İşin niteliği aynı anda mola vermeye elvermiyorsa gruplar halinde ve çalışma süresinin ortalarından başlayarak kullandırılır.[4]
Gece çalışması ve ona bağlı sınırlar için gece çalışması yazısına bakabilirsiniz. Günlük 11 saatlik üst sınır ve yıllık 270 saatlik fazla çalışma sınırı için fazla mesai yasal sınır yazısı yararlıdır.
İşçinin Mola Hakkı İhlal Edilirse
İşçinin mola hakkı işverenin yerine getirmesi gereken bir yükümlülüktür. Mola kullandırılmıyorsa işçi önce durumu yazılı olarak işverene bildirebilir. Yazışma ileride ispat sağlar.
Molasını kullanamayan işçinin çalışma süresi uzamış olur. Bu süre haftalık 45 saati aşıyorsa fazla mesai alacağı doğar. Alacağın nasıl isteneceği fazla mesai ödenmemesi yazısında anlatılıyor.
İşçinin mola hakkı toplu iş sözleşmeleriyle genişletilmiş olabilir. Sendikalı işyerlerinde sözleşme metnine bakmak gerekir. İşçinin mola hakkı kanundaki asgari sürelerin altına hiçbir sözleşmeyle indirilemez.
Yargıtay Kararında Ara Dinlenme
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, fazla mesai hesabında ara dinlenmenin düşülmesi gerektiğine ilişkin kararında şu değerlendirmeyi yapmıştır.
“Değinilen maddenin birinci fıkrasında ise, ara dinlenme süresinin çalışma süresinden sayılmayacağı açıklanmıştır. Somut olayda, davacının günlük 10 saat çalışmasından 1 saat ara dinlenme düşülerek çalışma süresinin ve buna bağlı olarak fazla çalışmanın hesaplanması gerekirken fazla çalışmanın ara dinlenme düşülmeden yazılı şekilde hesaplanması hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2013/12624 K.2013/33194, 12.12.2013[5]
Olayda işçi günde 10 saat işyerinde kalmıştı. Mahkeme fazla çalışmayı ara dinlenmesini düşmeden hesaplamıştı. Daire, bir saatlik ara dinlenmenin düşülmesi gerektiğini belirterek kararı bozmuştur.
Karar, hesabın iki yönlü olduğunu gösterir. İşçi açısından molanın kullanıldığı kanıtlanırsa fazla mesai azalır. İşveren açısından ise molayı kullandırdığını ispat etmek gerekir.
Yargıtay’ın güncel kararlarına Yargıtay karar arama sayfasından ulaşılabilir.
İlgili yazılar: market çalışanının hakları ve çağrı merkezi çalışanının hakları.
İşçinin Mola Hakkı Hakkında Sık Sorulan Sorular
İşçinin mola hakkı konusunda en çok merak edilenler aşağıda yanıtlandı.
Günde 8 saat çalışan işçinin mola hakkı kaç dakikadır?
Günlük çalışma 7,5 saati aştığı için en az bir saat ara dinlenmesi verilir. Bu süre çalışma süresinden sayılmaz.
Mola süresi ücretli midir?
Mola çalışma süresinden sayılmaz. Aylık ücret haftalık 45 saatlik çalışmanın karşılığıdır ve molalar bu sürenin dışında kalır. Molada iş görmeye devam etmeniz istenirse dinlenme verilmemiş olur.
İşveren molayı kısa tutabilir mi?
Kanundaki süreler en az sürelerdir. İşveren bunların altına inemez. Sözleşmeyle ya da işyeri uygulamasıyla daha uzun mola verilebilir.
Molayı parça parça kullanmak mümkün mü?
Evet. İşin niteliği ya da iklim koşulları gerektiriyorsa ara dinlenmesi aralı olarak kullandırılabilir. Parçaların toplamı kanundaki süreden az olmamalıdır.
Mola verilmezse işçi ne yapabilir?
Mola kullandırılmadığı hallerde işçi fazla mesai alacağı doğduğunu ileri sürebilir. Bunun için molanın kullandırılmadığını işyeri kayıtları ve tanıklarla göstermek gerekir.
Gece vardiyasında çalışan işçinin mola hakkı farklı mıdır?
Hayır. Gece ve posta usulüyle çalışanlar da aynı ara dinlenme sürelerinden yararlanır. İşin niteliği herkese aynı saatte mola vermeye elvermiyorsa gruplar halinde kullandırılır.
Çocuk emziren işçinin süt izni mola yerine geçer mi?
Hayır. Süt izni ayrı bir haktır ve günlük çalışma süresinden sayılır. Ara dinlenmesi ise çalışma süresinden sayılmaz.
Kaynaklar