Fazla mesai ispat yükü kural olarak işçidedir. Fazla çalışma yaptığını söyleyen işçi bunu kanıtlamak zorundadır. İşçi bunu bordro, işyeri kayıtları, yazışmalar ve tanık beyanıyla yapabilir.[1]
Bu yazıda fazla mesainin hangi delillerle ispatlandığı, imzalı bordronun ve ihtirazi kaydın etkisi, tanığın nasıl değerlendirildiği ve işyeri kayıtlarının nasıl istenebileceği anlatılıyor. Konunun genel çerçevesi için fazla mesai nedir yazısına bakabilirsiniz.
Fazla Mesai İspat Yükü Kimde?
İspat yükü, iddia edilen vakıadan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir. Fazla mesai alacağında bu taraf işçidir. Yargıtay da fazla çalışma yaptığını iddia eden işçinin bu iddiasını ispatla yükümlü olduğunu belirtir.
Mahkeme ispatı belli bir sırayla değerlendirir. Önce işyeri kayıtları ve yazılı belgelere bakılır. Yazılı belge yoksa tanık beyanlarına gidilir.
Fazla mesai ispat sırasında işin niteliği ve işyerinin düzeni de önemlidir. Herkesçe bilinen bazı vakıalar ve işçinin fiilen yaptığı işin yoğunluğu da dikkate alınır. İşveren fazla çalışmanın karşılığını ödediğini söylüyorsa bu ödemeyi de belgelemelidir.
Fazla Mesai İspatında Hangi Deliller Kullanılır?
Her işyerinde aynı belgeler bulunmaz. Elinizdeki kayıtları ve işverende bulunan kayıtları ayrı ayrı düşünmek gerekir. Aşağıdaki deliller en sık başvurulanlardır.
- İşyerine giriş ve çıkışı gösteren turnike, kart ve parmak izi kayıtları
- Puantaj kayıtları, vardiya ve çalışma çizelgeleri
- İşyeri iç yazışmaları, e-postalar ve mesaj kayıtları
- Bordrolar ve ücret hesap pusulaları
- İş müfettişinin düzenlediği tutanak ve raporlar
- Aynı döneme ilişkin kesinleşmiş mahkeme kararları
- Tanık beyanları
Yargıtay işyeri kayıtlarını, özellikle giriş çıkışı gösteren belgeleri delil sayar ve yazılı belge yoksa tanık beyanlarına gidilmesini ister.[2]
Elinizdeki belgelerin kaynağına da dikkat edin. İşyerine ait kayıtları izinsiz almak yerine, bunların mahkemeden istenmesi daha güvenlidir. Kendi tuttuğunuz günlük notlar ve mesajlar ise yardımcı delil olabilir.
Bordro, İmza ve İhtirazi Kayıt Fazla Mesai İspatını Nasıl Etkiler?
Bordroda fazla mesai tahakkuku varsa ispat işçi aleyhine zorlaşabilir. İşçinin imzasını taşıyan bordro, sahteliği ispat edilinceye kadar kesin delildir ve imzalı bordroda görünen fazla çalışma alacağının ödendiği kabul edilir.
İhtirazi kayıt bu noktada belirleyicidir. İhtirazi kayıt, imza atarken alacağın eksik olduğunu ve haklarının saklı kaldığını yazmaktır. Yargıtay’ın bir kararı farkı şöyle ortaya koyar.
“Ancak, işçinin fazla çalışma alacağının daha fazla olduğu yönündeki ihtirazi kaydının bulunması halinde, bordroda görünenden daha fazla çalışmanın ispatı her türlü delille yapılabilir. Bordroların imzalı ve ihtirazi kayıtsız olması durumunda, işçinin bordroda belirtilenden daha fazla çalışmayı yazılı belge ile kanıtlaması gerekir.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2015/26955 K.2018/22664, 10.12.2018[3]
Daire aynı kararda imzasız bordro konusunu da ele almıştır. İşçiye bordro imzalatılmamış ama fazla mesai tahakkuklarına uygun ödemeler bankadan yapılmışsa, ödenenin üzerindeki fazla çalışmanın yazılı delille ispatı gerekir. Mahkeme bu ödemeleri hesaplamada mahsup etmelidir.
Uygulamada işçiler bordroyu çoğu zaman okumadan imzalar. Fazla mesai satırı yoksa ya da çalıştığınızdan az yazıyorsa imza atarken kısa bir itiraz notu eklemek önemlidir. Not, “bordrodaki tutarları aldım, fazla mesai alacaklarım saklıdır” biçiminde olabilir.
Tanıkla Fazla Mesai İspat Nasıl Yapılır?
Yazılı belge yoksa fazla mesai ispat çoğu kez tanıklara kalır. Tanık, işçinin çalışma düzenini bilen kişi olmalıdır. İşyerinde çalışan, işçiyle aynı dönemde görev yapmış ve mesai saatlerini görmüş birinin anlatımı güçlüdür.
Yargıtay, işyerinde çalışma düzenini bilmeyen ve bilmesi mümkün olmayan tanıkların beyanlarına değer verilemeyeceğini belirtir. Tanığın işyerini ve sizinle birlikte çalıştığı dönemi bizzat görmüş olması gerekir.
İşveren aleyhine dava açmış kişiler tanık olarak dinlenirse bu tanıklara ihtiyatla yaklaşılır. Tek başına bu tür tanıkların beyanıyla sonuca gidilemez. Anlatımın başka delillerle desteklenmesi gerekir.
Destekleyici olgular arasında işin ve işyerinin özellikleri, işveren tanıklarının beyanları, iş müfettişi raporları ve aynı dönem için kesinleşmiş mahkeme kararları sayılır. Tanık beyanı ancak ortak çalışılan döneme ait iddiayı ispatlar. Tanığın görmediği dönem için fazla mesai kabul edilmez.
Fazla Mesai Kayıtları İşverenden Nasıl İstenir?
Fazla mesai kayıtları çoğu zaman işverendedir. İşveren, fazla çalışma yaptırdığı işçilerin çalışma saatlerini gösteren bir belge düzenlemek ve imzalı nüshasını özlük dosyasında saklamak zorundadır.[4] Fazla çalışma için işçinin yazılı onayı da alınmalı ve özlük dosyasında saklanmalıdır.[5]
Dava açıldığında işçi bu belgelerin işverenden istenmesini talep eder. Taraflar, delil olarak dayandıkları ve ellerinde bulunan belgeleri mahkemeye sunmak zorundadır.[6] Mahkeme ibrazı gereken belge için kesin süre verebilir.
İşveren belgeyi vermezse sonuç işçi lehine dönebilir. Kanuna göre belgeyi ibraz etmesine karar verilen taraf süre içinde sunmaz ve kabul edilebilir bir mazeret göstermezse mahkeme belgenin içeriği konusunda diğer tarafın beyanını kabul edebilir.[7] Bu yüzden işçinin hangi belgeyi istediğini açık yazması gerekir.
İşverenin bordrolarını, giriş çıkış kayıtlarını ve puantaj çizelgelerini isteyen dilekçe örneği için fazla mesai alacağı dava dilekçesi örneği yazısına bakabilirsiniz.
Tanıkla İspat Edilen Fazla Mesaide Hakkaniyet İndirimi
Fazla mesai tanıkla ispat edilmişse mahkeme hesaplanan tutardan makul bir indirim yapabilir. Fazla çalışma yazılı belgelere ve işveren kayıtlarına dayanıyorsa böyle bir indirime gidilmemektedir.[8]
Yargıtay, fazla çalışmaların uzun süre için hesaplanması ve tutarın yüksek çıkması halinde bu indirimi istikrarlı uygulama olarak kabul etmiştir. Aynı karar, indirimin hakkın özünü ortadan kaldıracak oranda yapılamayacağını da belirtir. Oran, işçinin çalışma şekline, işin düzenlenmesine ve hesaplanan fazla çalışma miktarına göre belirlenir.
Ayrıntılar için işçilik alacaklarında hakkaniyet indirimi yazısına bakılabilir. Yazılı kayıt toplamak hem ispatı kolaylaştırır hem alacak miktarını korur. Elde belge varsa tanıkla yetinmemek gerekir.
Yargıtay Kararında Fazla Mesai İspat
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, bir inşaat teknikerinin fazla çalışma iddiasını incelemiştir. İşçi iddiasını tanıkla ispatlamış, tanık husumetli olmakla birlikte anlatımını destekleyen kesinleşmiş mahkeme kararları bulunmuştur.
“Ancak, işveren aleyhine dava açan kişiler davacı tanığı olarak dinlenmiş ise, bu tanıkların beyanlarına ihtiyatla yaklaşılması gerekir. Fazla çalışma iddiasının ispatında salt husumetli tanıkların beyanları ile sonuca gidilemez. Husumetli tanık beyanları, ancak diğer destekleyici delil veya olgularla desteklendiği takdirde dikkate alınabilir.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2021/590 K.2021/4659, 23.02.2021
Daire, tanığın anlatımına ancak davacı ile birlikte çalıştığı dönem için itibar edilebileceğini vurgulamıştır. Tanığın birlikte çalışmadığı dönemde davacının çalışma düzenini bilmesi mümkün değildir. Bu dönem için iddia ispatlanmamış sayılmış ve karar oybirliğiyle bozulmuştur.
Kararın pratik sonucu açıktır. Tanık seçerken sizinle aynı dönemde çalışmış kişileri belirleyin. Güncel kararlara Yargıtay karar arama sayfasından ulaşılabilir.
Fazla Mesai Alacağını Kendi Verilerinizle Görün
Elinizdeki kayıtlardan haftalık çalışma saatlerini çıkardıysanız alacağın yaklaşık tutarını görmek için fazla mesai ücreti hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Ödenmeyen alacak için izlenecek yolları fazla mesai ödenmemesi halinde ne yapılır yazısında anlattık. Kanun metinlerine mevzuat.gov.tr adresinden ulaşılabilir.
Fazla Mesai İspat Hakkında Sık Sorulan Sorular
Fazla mesai ispatı ile ilgili en çok sorulanlar aşağıda yanıtlandı.
Fazla mesaiyi hiç belgem yoksa ispat edebilir miyim?
Evet. Yazılı belge bulunamıyorsa tanık beyanlarıyla sonuca gidilebilir. Tanığın sizinle aynı dönemde çalışma düzenini bilen kişi olması gerekir. İşverenden işyeri kayıtlarının istenmesi de mümkündür.
Bordroyu imzaladım, fazla mesai alacağım yok mu sayılır?
Hayır, ama ispat yükünüz ağırlaşır. İhtirazi kayıt koymadan imzaladığınız bordroda fazla mesai tahakkuku varsa, bordrodan fazla çalıştığınızı yazılı belgeyle kanıtlamanız gerekir. İhtirazi kayıt varsa her türlü delille ispat yapılabilir.
İhtirazi kayıt nasıl yazılır?
Bordroyu imzalarken altına alacaklarınızın saklı olduğunu belirten kısa bir not yazılır. Fazla mesai alacağınızın eksik olduğunu belirtmek yeterlidir. Notun tarihli ve imzalı olması ispat açısından önemlidir.
Eski çalışma arkadaşım tanıklık yapabilir mi?
Yapabilir. Eski çalışma arkadaşının sizinle aynı dönemde çalışmış olması ve çalışma düzenini bilmesi şarttır. İşveren aleyhine dava açmış biriyse beyanı ihtiyatla karşılanır ve başka delillerle desteklenmesi gerekir.
Fazla mesai kayıtlarını işveren vermezse ne olur?
Mahkemeden bu belgelerin ibrazı istenir. İşveren belgeyi vermez ve geçerli bir mazeret göstermezse mahkeme belgenin içeriği konusunda diğer tarafın beyanını kabul edebilir. Bu yüzden talep edilen belgelerin açık yazılması gerekir.
Tanıkla ispat edilen fazla mesaide indirim yapılır mı?
Genellikle yapılır. Yargıtay uygulamasına göre uzun süreli ve yüksek tutarlı alacaklarda tanık anlatımına dayanan hesaplarda makul bir hakkaniyet indirimi uygulanır. Alacak yazılı belgelere dayanıyorsa indirim yapılmaz.
Kaynaklar
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.190 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2021/590 K.2021/4659, 23.02.2021 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2015/26955 K.2018/22664, 10.12.2018 ↩
- İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği m.10 ↩
- İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği m.9 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.219 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.220 ↩
- Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2017/9136 K.2017/23499, 30.10.2017 ↩