Fazla mesai zorunlu mu sorusunun kısa cevabı şudur. İşveren işçiye onayı olmadan fazla mesai yaptıramaz. Kanun, fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayının alınmasını şart koşar.[1]
Fazla mesai zorunlu mu sorusunun cevabı her işçi için aynı değildir. Kuralın bazı istisnaları vardır.
Yazının devamında onayın nasıl alındığı, nasıl geri alınacağı ve fazla mesaiyi reddeden işçinin durumu anlatılıyor. Genel çerçeve için fazla mesai nedir yazısına bakabilirsiniz. Önce kendi sözleşmenizdeki onay maddesine bakmanız gerekir.
Fazla Mesai Zorunlu mu? Yazılı Onay Şartı
Fazla çalışma yaptırmak için işçinin yazılı onayının alınması gerekir. Bu şart Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği’nde açıkça yer alır.[2]
Onay iş sözleşmesi yapılırken ya da fazla çalışma ihtiyacı ortaya çıktığında alınabilir. İşveren onay belgesini işçinin özlük dosyasında saklamak zorundadır. Sözlü onay yeterli değildir.
Eski düzenlemede onayın her yıl başında yenilenmesi gerekiyordu. Ağustos 2017’de yapılan değişiklikle bu şart kalktı.[3]
Bugün iş sözleşmesindeki onay maddesi, geri alınmadıkça geçerlidir. Eski tarihli Yargıtay kararlarını okurken bu farkı bilmek gerekir.
Fazla Mesai Zorunlu mu? Onay Verdikten Sonra Reddedilebilir mi?
Fazla mesaiye onay veren işçi, onayı geri alabilir. Bunun için otuz gün önceden işverene yazılı bildirimde bulunması gerekir. Bildirim süresi dolana kadar işçi fazla çalışmadan kaçınamaz.
Yargıtay da aynı yönde karar vermiştir. Fazla çalışmaya muvafakat eden işçi fazla çalışmadan kaçınamaz.[4]
Yani sözleşmedeki onay maddesi, işçiyi geri alana kadar bağlar. Onay vermeyen işçi ise fazla mesai yapmak zorunda değildir. İşverenin “bu işyerinde fazla mesai herkes için mecburidir” demesi, kanunun aradığı onayın yerine geçmez.
Onayı Geri Alırken Nelere Dikkat Edilir?
Geri alma bildirimi yazılı yapılmalıdır. Bildirimde tarih, işçinin adı ve onayı geri aldığı açıkça yazılmalıdır. Bildirimin işverene ulaştığını gösteren bir kanıt saklamak gerekir.
Elden teslimde karşı tarafa imzalatılan bir nüsha işe yarar. Noter ya da iadeli taahhütlü posta yolu daha güvenlidir. Otuz günlük süre bildirimin işverene ulaştığı günden işlemeye başlar.
Bu süre içinde fazla çalışma yaptırılmaya devam edilebilir. Süre bittikten sonra ise işçinin onayı bulunmaz. Yeniden fazla çalışma yaptırmak isteyen işveren yeni bir onay almak zorundadır.
Onay Aranmayan Haller
Yönetmelik iki durumda onay aramaz. Bunlar zorunlu nedenlerle ve olağanüstü hallerde yapılan fazla çalışmalardır.
Zorunlu nedenler arasında makinelerde arıza çıkması ya da çıkma ihtimali, hemen yapılması gereken acele işler ve zorlayıcı sebepler vardır.[5] Fazla çalışma işyerinin normal çalışmasını sağlayacak dereceyi aşmamalıdır. Çalışan işçilere uygun bir dinlenme süresi verilmesi de zorunludur.
Sipariş yoğunluğu ya da sezon baskısı tek başına bu kapsamda değerlendirilmez. İşveren bu gerekçeyle onay şartını aşamaz.
Olağanüstü haller ise seferberlik ve yurt savunmasıyla ilgilidir.[6] Günlük işyeri uygulamalarında bu hale çok nadir rastlanır.
Onay Verilse Bile Fazla Mesai Yaptırılamayacaklar
Bazı işçiler onay verse bile fazla çalışma yapamaz. Yönetmelik bu grupları sayar.[7]
- On sekiz yaşını doldurmamış işçiler
- Sağlığının elvermediği hekim raporuyla belgelenen işçiler
- Gebe, yeni doğum yapmış ve çocuk emziren işçiler
- Kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışanlar
- Zorunlu nedenler dışında yer altı maden işlerinde çalışanlar
Gece döneminde yürütülen işlerde de fazla çalışma yapılamaz. Ayrıntılar için gece çalışması yazısına bakılabilir. Yıllık 270 saatlik üst sınır ise fazla mesai yasal sınır yazısında anlatılıyor.
Fazla Mesaiyi Reddeden İşçi İşten Çıkarılabilir mi?
Onay şartının amacı, işçiyi fazla çalışmaya zorlanmaktan korumaktır. Yargıtay’a göre düzenleme işçiyi işverenin olası haksız feshine karşı korur. Bu nedenle onay vermemiş bir işçinin fazla mesaiyi reddetmesi kolayca geçerli fesih sebebi sayılmaz.
İşçi otuz ve üzeri işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdeme sahipse işe iade davası açabilir. Şartlarını işe iade davası yazısında anlattık.
Durum, işçinin geçerli bir onay vermiş olmasına göre değişir. Onay belgesi dosyada varsa ve işçi onayı usulüne uygun geri almamışsa işverenin feshi tartışmalı hale gelir. Bu yüzden onay belgesinin içeriği ve tarihi önemlidir.
Onay Alınmamışsa Fazla Mesai Ücreti Ödenir mi?
İşveren onay almadan fazla çalışma yaptırmışsa yine de ücret öder. Onay eksikliği işçinin yaptığı çalışmanın karşılığını istemesine engel olmaz. İşverene ise ayrıca idari para cezası verilir.[8]
Fazla çalışma yapan işçi isterse zamlı ücret yerine serbest zaman da kullanabilir. Seçenekleri fazla mesai izin olarak kullanma yazısında bulabilirsiniz. Ücretin ödenmemesi halinde izlenecek yol için fazla mesai ödenmemesi yazısına bakılabilir.
Yargıtay Kararında Fazla Mesai Onayı
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, onay düzenlemesinin amacını ve ücret kaydından farkını şu sözlerle açıklamıştır.
“Fazla çalışma onayı alınmasına ilişkin düzenleme, işçinin fazla çalışma yapmaya zorlanamaması bakımından önemlidir. Düzenlemenin amacı, işçiyi işverenin olası haksız feshine karşı korumaktır.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2025/8279 K.2025/9607, 08.12.2025[9]
Olayda iş sözleşmesinde fazla çalışmanın aylık ücrete dahil olduğu yazılıydı. Daire, fazla çalışma onayı ile ücret içinde ödeme kuralı arasında bağlantı bulunmadığını belirtmiştir. Sözleşme hükmü gözetilmeden verilen kararı bozmuştur.
Karardan çıkan sonuç iki parçalıdır. Onay şartı işçinin özgürlüğünü korur. Ücret kaydı ise yapılan çalışmanın nasıl ödeneceğini belirler.
İkisi birbirinin yerine geçmez. Yani fazla mesai zorunlu mu sorusu onay şartıyla, ücretin nasıl ödeneceği sorusu ise sözleşme kaydıyla cevap bulur. Ücrete dahil kaydının sınırlarını fazla mesai ücrete dahil yazısında ele aldık.
Yargıtay’ın güncel kararlarına Yargıtay karar arama sayfasından ulaşılabilir.
Fazla Mesai Zorunlu mu Hakkında Sık Sorulan Sorular
Fazla mesai zorunlu mu sorusuyla birlikte en çok sorulan sorular aşağıda yanıtlandı.
Fazla mesai zorunlu mu, iş sözleşmemde yazıyorsa yapmak zorunda mıyım?
Sözleşmedeki onay maddesi geçerli bir yazılı onaydır. Onayı geri almadıkça fazla çalışmadan kaçınamazsınız. Onayı otuz gün önce yazılı bildirimle geri alabilirsiniz.
Fazla mesaiyi sözlü olarak kabul ettim, bu yeterli mi?
Hayır. Yönetmelik yazılı onay arar. Sözlü kabul işverenin onay yükümlülüğünü yerine getirdiği anlamına gelmez. Yine de fiilen çalıştıysanız ücretini istersiniz.
Fazla mesaiyi reddedersem maaşımdan kesinti yapılır mı?
Onay vermemişseniz fazla mesai yapmamanız sözleşmeye aykırılık sayılmaz. Bu nedenle normal ücretinizden kesinti yapılması hukuka uygun olmaz.
Hamile işçi fazla mesai yapmak zorunda mı?
Hayır. Gebe, yeni doğum yapmış ve çocuk emziren işçilere fazla çalışma yaptırılamaz. Bu yasak işçi onay verse bile geçerlidir.
Arıza durumunda fazla mesai yapmak zorunda mıyım?
Arıza, acele iş ve zorlayıcı sebep hallerinde onay aranmaz. Bu durumda işyerinin normal çalışmasını sağlayacak ölçüde çalışmanız beklenir. Size uygun bir dinlenme süresi verilmelidir.
Fazla mesai zorunlu mu diye soran işçi hangi belgeyi saklamalı?
İmzaladığınız onay belgesinin ve varsa geri alma bildiriminin bir örneğini saklayın. Çalışma saatlerini gösteren belgelerin de imzalı nüshası işverende bulunur. Bu belgeler ileride uyuşmazlık çıkarsa ispat sağlar.
Onay almadan fazla mesai yaptıran işverene ne olur?
İşverene idari para cezası verilir. Aynı ceza, fazla çalışma ücretini ödemeyen ya da hak edilen serbest zamanı altı ay içinde kullandırmayan işveren için de öngörülmüştür. İşçi ayrıca çalışmasının ücretini isteyebilir.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41 ↩
- İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği m.9 ↩
- Resmi Gazete, 25.08.2017, sayı 30165 ↩
- Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2016/9895 K.2019/8222, 10.04.2019 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.42 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.43 ↩
- İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği m.8 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.102 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2025/8279 K.2025/9607, 08.12.2025 ↩