İş kazası bildirimi, kaza yaşandıktan sonra işverenin yerine getirmesi gereken kanuni bir yükümlülüktür. İşveren kazayı yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, SGK’ya ise en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmek zorundadır.[1]
Bu yazıda iş kazası bildiriminin kim tarafından, nereye ve hangi sürede yapılacağı anlatılıyor. Bildirim yapılmazsa ortaya çıkan sonuçlar ve işçinin yapabilecekleri de yer alıyor. Konunun bütünü için iş kazası halinde işçi hakları yazısına bakabilirsiniz.
İş Kazası Bildirimi Kim Tarafından Yapılır?
Bildirim yükümlüsü sigortalının statüsüne göre değişir. İş sözleşmesiyle çalışan işçiler için bildirimi işveren yapar. Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlarda ise sigortalının kendisi bildirimde bulunur.
İşveren vekili de işveren sayılır. Bu nedenle işyerinin yönetimini yürüten kişi bildirim yükümlülüğünden sorumlu tutulabilir. Alt işveren işçisinin kazasında asıl işveren de sosyal sigorta yükümlülüklerinden alt işverenle birlikte sorumludur.[2]
İş Kazası Bildirimi Kaç Günde Yapılır?
Kanun iki ayrı muhatap ve iki ayrı süre öngörür. Yetkili kolluk kuvvetlerine derhal haber verilir. SGK’ya bildirim ise en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde yapılır.
Kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde meydana gelmişse süre kazanın öğrenildiği tarihten başlar. İşçinin görevle başka bir şehirde kaza geçirmesi buna örnektir. İşveren kazayı öğrendiği günden itibaren üç iş günü içinde bildirimi tamamlamalıdır.
Bağımsız çalışan sigortalı için süre biraz farklıdır. Sigortalı, rahatsızlığının bildirim yapmaya engel olmadığı günden sonra üç iş günü içinde kendisi bildirir. Ancak bu süre bir ayı geçemez.
İş Kazası Bildirimi Nereye ve Nasıl Yapılır?
Bildirim, iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesiyle yapılır. Bildirge doğrudan ya da taahhütlü posta ile Kuruma ulaştırılır. Bildirgenin şekli, içeriği ve verilme usulü Kurumun çıkardığı yönetmelikle belirlenir.
Kolluğa yapılan bildirim ise genellikle olay yerine çağrılan polis ya da jandarma ekibiyle gerçekleşir. Kolluğun düzenlediği tutanak daha sonra tazminat davasında önemli bir delil olur. İşçi ya da yakınları bu tutanağın bir örneğini almalıdır.
Sağlık kuruluşlarının da bir bildirim görevi vardır. Kendilerine intikal eden iş kazalarını en geç on gün içinde Kuruma bildirirler.[3] Hastane bildirimi işverenin yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
İşverenin Bildirimden Önce ve Sonra Yapması Gerekenler
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu işverene ayrıca kayıt ve inceleme yükümlülüğü yükler. İşveren bütün iş kazalarının kaydını tutar, gerekli incelemeleri yapar ve raporları düzenler. Yaralanma ya da ölüme yol açmamış ama işyerine ya da ekipmana zarar vermiş olayları da inceler.
Bu kayıtlar yalnızca bürokratik değildir. Kazanın nasıl olduğunu ve hangi önlemlerin eksik kaldığını gösterir. Dava açılırsa bilirkişi heyeti bu belgelere bakarak işverenin kusurunu değerlendirir.
İş Kazası Tutanağı Nedir ve Kim Düzenler?
İş kazası tutanağı, kazanın işyerinde kayda geçirildiği yazılı belgedir. Bu kaydı tutmak, kazayı incelemek ve rapor düzenlemek işverenin görevidir.
Kanun bu belgenin biçimini madde madde saymaz. Uygulamada tutanağı genellikle işyeri yetkilileri ile iş sağlığı ve güvenliği görevlileri hazırlar. Tutanak kolluğun düzenlediği olay yeri tutanağından ve SGK’ya verilen bildirgeden ayrı bir belgedir.
Delil değeri taşıması için tutanakta şu bilgilerin bulunması yerinde olur.
- Kazalı işçinin adı, görevi ve çalıştığı birim
- Kazanın tarihi, saati ve yeri
- Olayın nasıl geliştiğinin açık anlatımı
- Kazayı gören kişilerin adı ve iletişim bilgisi
- İlk müdahale ve işçinin sevk edildiği sağlık kuruluşu
- Tutanağı düzenleyenlerin imzası ve tarihi
İşçi tutanağı imzalamadan önce metni dikkatle okumalıdır. Olayı kendi anlatımına aykırı gösteren ya da kazanın işle ilgisini reddeden bir ifade varsa itiraz kaydı düşmelidir. Tutanağın bir örneğini almak da yerinde olur.
Tutanak SGK bildiriminin yerine geçmez. İşverenin kazayı Kuruma üç iş günü içinde ayrıca bildirmesi gerekir.
Tutanak, tazminat davasında kazanın nasıl olduğunu gösteren belgelerden biridir. Kusurun belirlenmesinde bilirkişi bu kayıtlara da bakar. İşletmenin aldığı önlemler de bu kayıtlardan anlaşılabilir.
Dava hazırlığı için iş kazası tazminat dava dilekçesi örneği yardımcı olur.
İş Kazası Bildirimi Yapılmazsa Ne Olur?
Kanun işvereni bildirim süresine uymaya zorlar. Kaza süresinde bildirilmezse, bildirim tarihine kadar geçen süre için sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği Kurumca işverenden tahsil edilir.[4] İşveren bu parayı kendi cebinden karşılamak zorunda kalır.
Bildirimde gerçeğe aykırı bilgi verilirse yaptırım daha ağırdır. Soruşturma sonunda olayın iş kazası olmadığı ya da bildirilen hususların gerçeğe uymadığı anlaşılırsa, yersiz yapılan ödemeler gerçeğe aykırı bildirimde bulunanlardan tahsil edilir.
Bildirimin yapılmaması işçinin haklarını ortadan kaldırmaz. İşçi sigortalı olarak çalışıyorsa ve olay iş kazası niteliği taşıyorsa, işveren bildirmemiş olsa bile haklarını talep edebilir. Kaza tek başına bildirim eksikliği yüzünden kaybolmaz.
İşveren Bildirmezse İşçi Ne Yapabilir?
İşçi ya da kaza sonucu ölmüşse hak sahipleri olayı doğrudan SGK’ya bildirebilir. Yazılı başvuruya kaza tutanağı, sağlık raporları ve tanık bilgileri eklenmelidir. Bu belgeler Kurumun soruşturmasını kolaylaştırır.
Kurum olayı iş kazası olarak kabul etmezse sıradaki adım iş kazasının tespiti davasıdır. Dava Kuruma ve işverene karşı açılır. Sonuç lehe çıkarsa iş kazası sigorta kolundan haklar bağlanır.
İş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat davalarında ve bunlarla ilgili tespit davalarında arabulucuya başvurmak dava şartı değildir.[5] İşçi doğrudan iş mahkemesinde dava açabilir. Olayın hangi hallerde iş kazası sayıldığını iş kazası sayılan haller yazısında anlattık.
Meslek Hastalığı Bildirimi Ne Zaman Yapılır?
Meslek hastalığında bildirim süresi kazadan farklı başlar. İşveren, sigortalının meslek hastalığına tutulduğunu öğrendiği ya da kendisine bildirildiği günden başlayarak üç iş günü içinde Kuruma bildirimde bulunur.[6] Bu yükümlülüğü yerine getirmeyen işverene Kurumca yapılan masraflar ve ödenmişse geçici iş göremezlik ödenekleri rücu edilir.
Hastalığın nasıl tespit edildiği ayrı bir konudur. Kurum Sağlık Kurulu kararı gerekir. Ayrıntılar için meslek hastalığı nedir yazısına bakabilirsiniz.
Kaza Sonrasında İşçinin Dikkat Etmesi Gerekenler
Bildirim yükümlülüğü işverene ait olsa da işçinin kendi dosyasını hazırlaması gerekir. Kaza günü ve sonraki günlerde toplanan belgeler dava sürecinde belirleyici olur. Aşağıdaki belgeleri saklamak yeterlidir.
- Hastane kayıtları ve istirahat raporları
- Kolluk tutanağı ve işyerinde tutulan kaza tutanağı
- Kazayı gören iş arkadaşlarının ad ve iletişim bilgileri
- Kaza yerinin ve makinenin fotoğrafları
- SGK’ya yapılan başvurunun evrak kaydı
İşverenin baskısıyla imzalanan ve kazanın işle ilgisi olmadığını yazan belgelere dikkat edilmelidir. Bu tür beyanlar sonradan işçinin aleyhine kullanılabilir. İmzalamadan önce metni okuyup bir örnek almak doğru yoldur.
Tazminat davası için de süre işler. Süreler iş kazası zamanaşımı yazısında anlatıldı. Tutarın nasıl belirlendiğini iş kazası tazminatı hesaplama aracında görebilirsiniz.
Kayıt Dışı Çalışan İşçinin Kazası Nasıl Bildirilir?
İşçi sigortasız çalışıyorsa işveren zaten işe giriş bildirgesi vermemiştir. Kaza sırasında işçinin çalıştığını gösteren her belge önem kazanır. Mesaj kayıtları, tanıklar ve maaş ödemelerini gösteren dekontlar bu belgelerdendir.
Bu durumda bildirimin yanı sıra çalışmanın tespiti de gündeme gelir. Kayıt dışı çalıştırılan işçinin hakları ayrı bir sorumluluk rejimine bağlıdır. Konunun ayrıntıları sigortasız işçi iş kazası yazısındadır.
Yargıtay Kararında İş Kazası Bildirimi
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, ölümlü bir iş kazası davasında Kuruma bildirimin eksikliğini bozma nedeni yaptı. Olayda işçi 2009 yılında hayatını kaybetmiş, eşi ve çocuğu maddi ve manevi tazminat davası açmıştı.
“Somut olayda iş kazası olduğu iddia olunan olayın Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmediği ve iş kazası yönünden bağlanan bir gelirin de bulunamadığı anlaşılmış olup, söz konusu hüküm, bu yönleri ile usul ve yasaya aykırıdır.”
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2020/7591 K.2020/4753, 22.09.2020[7]
Daire, mahkemenin olayın Kurumca iş kazası olarak kabul edilip edilmediğini araştırmadan karar verdiğini belirtti. Davacılar kazayı Kuruma ihbar edecek, Kurum kabul etmezse işveren aleyhine iş kazasının tespiti davası açacaktı. Karar oy birliğiyle bozuldu.
Kararın pratik anlamı açıktır. Kazanın Kurum nezdinde iş kazası olarak kayda geçmesi gerekir. Kaza tutanakları ve Kurum kayıtları baştan eksiksiz toplanmalıdır.
Güncel kararlara Yargıtay karar arama sayfasından ulaşabilirsiniz.
İş Kazası Bildirimi Hakkında Sık Sorulan Sorular
İş kazası bildirimiyle ilgili en çok sorulan sorular aşağıda yanıtlandı.
İş kazası bildirimi en geç kaç gün içinde yapılmalıdır?
İşveren kazayı SGK’ya en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmelidir. Kolluk kuvvetlerine ise derhal haber verilir. Kaza işverenin kontrolü dışında olmuşsa süre öğrenme tarihinden başlar.
Hafif bir yaralanmada da bildirim yapılması gerekir mi?
Evet. İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu işverene bütün iş kazalarının kaydını tutma ve SGK’ya bildirme yükümlülüğü getirir. Hafif görünen bir yaralanma sonradan ağırlaşabilir. Bildirimin yapılmış olması işçinin sonraki haklarını korur.
İş kazası bildirimini işçi yapabilir mi?
İş sözleşmesiyle çalışan işçi için yükümlü işverendir. İşveren bildirmezse işçi ya da hak sahipleri olayı SGK’ya kendileri ihbar edebilir. Bu başvuru işçinin haklarını korumak için önemlidir.
İş kazası geç bildirilirse hak kaybı olur mu?
İşçi açısından bildirimin gecikmesi tek başına hak kaybına yol açmaz. Gecikme işverene yaptırım getirir. Bildirim tarihine kadar geçen süre için ödenen geçici iş göremezlik ödeneğini Kurum işverenden tahsil eder. İşçi kazayı ispat edebildiği sürece haklarını isteyebilir.
İş kazası tazminat davası açmadan önce arabulucuya gidilmesi şart mı?
Hayır. İş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarında arabulucuya başvurmak dava şartı değildir. İşçi doğrudan iş mahkemesine başvurabilir. İsterse taraflar ihtiyari olarak arabulucuya gidebilir.
Kaynaklar