İş kazası tazminatı hesaplama, kazada sürekli iş göremezlik (maluliyet) oranına uğrayan işçinin, çalışma hayatı boyunca kaybedeceği gelirin işverenin kusuru oranında bulunmasıdır. Kabaca formül şöyledir: aylık net ücret × 12 × kalan çalışma yılı × maluliyet oranı × işverenin kusur oranı. Bu tutardan SGK’nın bağladığı gelirin peşin sermaye değeri düşülür.[1]
Aşağıdaki araç maddi tazminatın kaba bir tahminini verir. Davada tutar, bilirkişi raporuyla ve dosyadaki belgelerle kesinleşir.
Dayanak: 6098 s. TBK m.54–55, 5510 s.K. m.21; Yargıtay progresif rant yöntemi. Sonuç bilgilendirme amaçlıdır; dosyanızın ayrıntıları tutarı değiştirebilir.
İş Kazası Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
Yargıtay uygulamasında maddi tazminat iki dönem için ayrı hesaplanır:
- Aktif dönem: Kaza tarihinden 60 yaşına kadar olan çalışma dönemidir. İşçinin kaza tarihindeki net ücreti esas alınır.
- Pasif dönem: 60 yaşından ömrün sonuna kadar olan dönemdir. Bu dönemde işçinin çalışmasa da efor kaybına uğradığı kabul edilir ve asgari ücret esas alınır; bugün net asgari ücret 28.075,50 TL’dir.
Her dönemin yıllık kaybı, maluliyet oranı ve işverenin kusur oranıyla çarpılarak toplanır. Ömrün ne kadar süreceği, mahkemelerde TRH 2010 yaşam tablosuna göre belirlenir. Ücret artışları ile paranın bugünkü değere indirgenmesi birbirini dengeleyecek şekilde eşit oranlarla uygulandığından, sonuç bu basit çarpıma yakın çıkar.
İş Kazası Tazminatı Hesaplama Örneği
35 yaşında, aylık net ücreti 35.000 TL olan, kazada yüzde 30 sürekli iş göremezlik oranına uğrayan ve kazada işverenin kusurunun yüzde 70 olduğu bir işçi için:
- Aktif dönem (60 yaşına kadar 25 yıl): 35.000 × 12 × 25 × %30 × %70 = 2.205.000,00 TL
- Pasif dönem (60–78 yaş arası 18 yıl, net asgari ücretle): 1.273.504,68 TL
- Toplam maddi kayıp: 3.478.504,68 TL
SGK işçiye sürekli iş göremezlik geliri bağladıysa, bu gelirin peşin sermaye değeri toplamdan düşülür ve kalan tutar işverenden istenir. Peşin sermaye değeri SGK’dan yazıyla öğrenilebilir; biliyorsanız araçtaki ilgili alana yazın.
Maluliyet ve Kusur Oranı Nasıl Belirlenir?
Sürekli iş göremezlik oranı SGK sağlık kurulu ya da mahkemenin görevlendirdiği Adli Tıp Kurumu tarafından belirlenir. Kusur oranları ise iş güvenliği alanında bilirkişi heyetince tespit edilir. İşçinin kendi kusuru (müterafik kusur) varsa, işverenin sorumluluğu o oranda azalır. İşverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almaması, kusur oranını artıran en önemli etkendir.[2]
Maddi Tazminat Dışında Neler İstenebilir?
- Manevi tazminat: Kazanın yol açtığı acı ve üzüntü için istenir; tutarı hâkim belirler, bu araçla hesaplanmaz.
- Geçici iş göremezlik kaybı: Tedavi süresince çalışılamayan günlerin SGK ödeneğiyle karşılanmayan kısmı.
- Tedavi ve bakıcı giderleri: SGK’nın karşılamadığı masraflar ve gerekirse sürekli bakıcı gideri.
- Destekten yoksun kalma tazminatı: Ölümlü iş kazalarında, ölen işçinin desteğinden yoksun kalan eş, çocuk ve anne-babaya ödenir. Hesabı farklıdır ve bu araçta yer almaz.
İş Kazası Davasında Süre ve Arabuluculuk
İş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat davaları zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır; doğrudan iş mahkemesinde dava açılabilir.[3] Zamanaşımı süresi on yıldır ve uygulamada maluliyet oranının kesinleştiği tarihten itibaren başlatılır. Kazayı işverenin üç iş günü içinde SGK’ya bildirmesi gerekir; bildirilmemişse kazanın tespiti için ayrıca dava açılabilir.
İş Kazası Tazminatı Hakkında Sık Sorulan Sorular
İş kazası tazminatı kaç yılda ödenir?
Dava süresi bilirkişi ve Adli Tıp raporlarına bağlı olarak genellikle birkaç yıl sürer. Taraflar dava sırasında veya öncesinde sulh olabilir. Hükmedilen tazminata kaza tarihinden itibaren faiz işletilir.
İşçinin kusuru varsa tazminat alabilir mi?
Alabilir. İşçinin kusur oranı kadar tazminattan indirim yapılır; işverenin kusuru bulunduğu sürece işçi kalan oran üzerinden tazminat isteyebilir. Kaza tamamen işçinin kusurundan kaynaklanmışsa işverenden tazminat istenemez.
Maluliyet oranı düşükse tazminat istenebilir mi?
Evet. Düşük oranlı sürekli iş göremezlik de maddi tazminat doğurur; SGK gelir bağlamasa bile işverenden tazminat istenebilir. Ayrıca manevi tazminat maluliyet oranından bağımsız olarak istenebilir.
Kaynaklar