Meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı ya da yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici ya da sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik halidir.[1] İş kazası ani bir olayla ortaya çıkarken meslek hastalığı zamanla gelişir.
Bu yazıda hastalığın nasıl tespit edildiği, bildirimin kimin tarafından yapıldığı ve hangi hakların doğduğu anlatılıyor. Konunun bütünü için iş kazası halinde işçi hakları yazısına bakabilirsiniz.
Meslek Hastalığı Nedir ve İş Kazasından Farkı Nedir?
Kanun iki kavramı ayrı maddelerde düzenler. İş kazası belirli bir anda yaşanan olaydır, hastalık ise işin yapısından kaynaklanan tekrarlayan bir etkiyle gelişir. Maden ocağında toz solumaktan gelişen akciğer hastalığı tipik örnektir.
Her hastalık meslek hastalığı sayılmaz. Hastalıkla işyerindeki çalışma şartları arasında tıbbi ve teknik incelemeyle kurulan bir bağ bulunması gerekir. Hangi hastalıkların meslek hastalığı sayılacağı Kurumun çıkardığı yönetmelikte belirlenir.
İş kazasının hangi hallerde söz konusu olduğunu iş kazası sayılan haller yazısında anlattık.
Meslek Hastalığı Nasıl Tespit Edilir?
Tespit süreci kanunda ayrıntılı düzenlenmiştir. Sigortalının çalıştığı işten dolayı meslek hastalığına tutulduğunun Kurum Sağlık Kurulu tarafından tespit edilmesi zorunludur. Kurul bu kararı iki kaynağa dayanarak verir.
- Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmet sunucularının usulüne uygun düzenlediği sağlık kurulu raporu ve dayanağı tıbbi belgeler
- Gerekli görülürse işyerindeki çalışma şartlarını ve tıbbi sonuçlarını gösteren denetim raporları
Yetkili sağlık hizmeti sunucuları arasında Sağlık Bakanlığı meslek hastalıkları hastaneleri, eğitim ve araştırma hastaneleri ve devlet üniversite hastaneleri vardır. İşyeri hekimi ya da sağlık hizmeti sunucusu ön tanı koyarsa vakayı bu yetkili sunuculara sevk eder.[2]
Kurum Sağlık Kurulunun kararına sigortalı da işveren de itiraz edebilir. İtiraz Yüksek Sağlık Kuruluna gider. Yönetmelikte sayılmayan bir hastalığın mesleki olup olmadığı konusundaki uyuşmazlıklar da bu Kurulda çözülür.
Yükümlülük Süresi Nedir?
Meslek hastalığı bazen çalışma bittikten sonra ortaya çıkar. Bu durumda sigortalının haklardan yararlanabilmesi için eski işinden ayrılmasıyla hastalığın ortaya çıkması arasında yönetmelikte belirtilen süreden daha uzun zaman geçmemiş olması gerekir.
Kanun bir istisna da getirmiştir. Hastalık klinik ve laboratuvar bulgularıyla belirlenmişse ve hastalığa yol açan etken işyerinde yapılan incelemeyle tespit edilmişse, yükümlülük süresi aşılmış olsa bile Yüksek Sağlık Kurulunun onayıyla hastalık meslek hastalığı sayılabilir.
Meslek hastalığı son işten ayrıldıktan bir yıl geçtikten sonra ortaya çıkmışsa günlük kazanç son işten ayrıldığı tarihe göre hesaplanır.[3] Bu nedenle uzun süre önce ayrılan işçinin başvurusunda son işyerinin kayıtları belirleyicidir.
Meslek Hastalığı Bildirimi Kim Tarafından Yapılır?
Bildirim yükümlüsü yine işverendir. İşveren sigortalının meslek hastalığına tutulduğunu öğrendiği günden başlayarak üç iş günü içinde iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesiyle Kuruma bildirimde bulunur. Kendi adına ve hesabına çalışan sigortalı bildirimini kendisi yapar.
Bu yükümlülüğü yerine getirmeyen ya da bildirimi kasten eksik veya yanlış yapan işverene Kurumca yapılmış masraflar ve ödenmişse geçici iş göremezlik ödenekleri rücu edilir. İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ayrıca işverene bütün meslek hastalıklarının kaydını tutma ve gerekli incelemeleri yapma görevi verir.
Yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucuları tanı koydukları vakaları en geç on gün içinde Kuruma bildirir. Bildirim süreçlerinin ayrıntıları iş kazası bildirimi yazısında da anlatıldı.
Meslek Hastalığı Kabul Edilirse Hangi Haklar Sağlanır?
Meslek hastalığı kabul edildiğinde iş kazası ile aynı sigorta kolu devreye girer. Kanun hakları şöyle sıralar.[4]
- Geçici iş göremezlik süresince günlük ödenek
- Meslekte kazanma gücü en az yüzde 10 azalmışsa sürekli iş göremezlik geliri
- Hastalık sonucu ölen sigortalının hak sahiplerine gelir
- Gelir bağlanan kız çocuklarına evlenme ödeneği ve cenaze ödeneği
Sürekli iş göremezlik oranı Kurum Sağlık Kurulunca belirlenir. Tam iş göremezlikte gelir, aylık kazancın yüzde 70’idir. Kısmi iş göremezlikte gelir bu tutarın iş göremezlik derecesi oranında ödenir.
İşverenden Tazminat İstenebilir mi?
Meslek hastalığı işverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almamasından kaynaklanmışsa işçi tazminat isteyebilir. İşverenin sorumluluğu iş kazasında olduğu gibi sözleşmeye aykırılığa dayanır. Ölçüt, işverenin ölçüm, kontrol ve risk değerlendirmesi yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğidir.
Meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davalarında zamanaşımı on yıldır ve Yargıtay iş kazasındaki ilkeleri burada da uygular. Hastalık zamanla geliştiğinden sürenin başlangıcı hastalığın ve zararın belirginleştiği tarihe göre değerlendirilir. Ayrıntıları iş kazası zamanaşımı yazısında bulabilirsiniz.
Meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında arabulucuya başvurmak dava şartı değildir.[5] İşverenin sorumluluğunun dayanağı için iş kazasında işverenin sorumluluğu yazısı yol gösterir. Tazminat tutarını iş kazası tazminatı hesaplama aracıyla görebilirsiniz.
Hastalıktan Şüphelenen İşçi Ne Yapmalı?
İşçi işyerindeki bir etkiden dolayı hastalandığını düşünüyorsa önce işyeri hekimine ya da bir sağlık kuruluşuna başvurmalıdır. Hekimin tanısı ve sevki sürecin ilk halkasıdır. Başvurunun tarihi ve sonucu yazılı olarak saklanmalıdır.
Kayıtlar dava aşamasında belirleyici olur. İşçi çalıştığı bölümü, maruz kaldığı madde ya da ortamı ve çalışma sürelerini gösteren belgeleri toplamalıdır. İşyerinde yapılmış ölçüm raporları ve eğitim kayıtları işverenin kusurunu gösterebilir.
İşten ayrılmış olmak hakkı ortadan kaldırmaz. Yükümlülük süresi dolmamışsa Kuruma başvurulabilir. Bu yüzden eski işyerinin kayıtlarını, bordroları ve sigorta hizmet dökümünü hazır tutmak gerekir.
Yargıtay Kararında Meslek Hastalığı
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, bir işverenin açtığı meslek hastalığı olmadığının tespiti davasını inceledi. Olayda araç bakım ve onarım işyerinde 2007 ile 2015 arasında çalışan işçi için Kurum Sağlık Kurulu hastalığı mesleki saymış, işverenin itirazı Yüksek Sağlık Kurulunca reddedilince dava açılmıştı.
“Kurum Sağlık Kurulu da söz konusu belgeleri inceleyerek ruhen veya bedenen uğranan zararın meslek hastalığı olup olmadığına karar vermektedir.”
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2025/201 K.2025/11010, 01.07.2025[6]
İlk derece mahkemesi Adli Tıp Kurumunun raporlarına dayanarak hastalığın mesleki olmadığına karar vermişti. Daire iki konunun ayrılması gerektiğini belirtti. Bir hastalığın genel olarak mesleki sayılıp sayılmayacağı ile hastalık ve işyeri koşulları arasındaki illiyet bağı farklı sorulardır.
Daire, illiyet bağı için Adli Tıp Kurumundan bilirkişi raporu alınabileceğini ama hastalığın genel olarak mesleki sayılıp sayılmayacağının Adli Tıp Kurumunun görev alanına girmediğini belirtti. Bu konuda oluşturulacak bilirkişi heyetinin değerlendirmesi gerekirdi. Karar oy birliğiyle bozuldu.
Kararın anlamı pratiktir. Meslek hastalığı davasında hem hastalığın niteliği hem de işyeriyle bağ ayrı ayrı araştırılır. Güncel kararlara Yargıtay karar arama sayfasından ulaşabilirsiniz.
İlgili yazılar: iş sağlığı ve güvenliği kapsamında işçi hakları.
Meslek Hastalığı Hakkında Sık Sorulan Sorular
Meslek hastalığıyla ilgili en çok sorulan sorular aşağıda yanıtlandı.
Meslek hastalığına kim karar verir?
Hastalığın çalışılan işten kaynaklandığını Kurum Sağlık Kurulu tespit eder. Karar yetkili hastanelerin sağlık kurulu raporlarına dayanır. Kurul kararına itiraz Yüksek Sağlık Kuruluna yapılır.
İşten ayrıldıktan sonra meslek hastalığı ortaya çıkarsa hak doğar mı?
Doğabilir. Eski işten ayrılma ile hastalığın ortaya çıkması arasında yönetmelikteki yükümlülük süresinden uzun bir zaman geçmemesi gerekir. Etken işyerinde tespit edilmişse Yüksek Sağlık Kurulu onayıyla süre aşılsa da hastalık mesleki sayılabilir.
Meslek hastalığı bildirimi kaç gün içinde yapılır?
İşveren hastalığı öğrendiği günden başlayarak üç iş günü içinde Kuruma bildirim yapar. Bildirimi yapmayan işverene Kurumun masrafları ve ödediği geçici iş göremezlik ödenekleri rücu edilir.
Meslek hastalığı için tazminat davasında arabulucuya gidilir mi?
Hayır. Meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarında arabulucuya başvurmak dava şartı değildir. İşçi doğrudan iş mahkemesinde dava açabilir.
Meslek hastalığı tazminat davasında zamanaşımı kaç yıldır?
Yargıtay iş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat taleplerine on yıllık zamanaşımını uygular. Hastalık zamanla geliştiğinden başlangıç tarihi dosyanın özelliğine göre belirlenir. Dava açılmadan önce sürelerin kontrol edilmesi gerekir.
Kaynaklar