İş göremezlik raporu, sigortalının hastalık ya da iş kazası sonrası çalışma gücünü ne ölçüde yitirdiğini belgeleyen sağlık raporudur. İki türü vardır. Kısa süreli istirahati gösteren rapor geçici, kalıcı kaybı gösteren rapor ise sürekli iş göremezlik raporudur.[1]
Rapor türüne göre SGK’dan alınacak ödeme de değişir. Geçici raporda günlük ödenek, sürekli raporda aylık gelir söz konusudur. Bu yazıda raporun türlerini, maluliyet oranının nasıl belirlendiğini ve orana nasıl itiraz edileceğini anlatıyoruz.
Rapor parası için geçici iş göremezlik ödeneği yazısına bakabilirsiniz. Olayın iş kazası sayılması için iş kazası sayılan haller yazısı yardımcı olur.
İş Göremezlik Raporu Çeşitleri
Kanun iki ayrı rapor düzeni kurmuştur. Geçici rapor işçiyi birkaç gün ya da hafta çalışmaktan alıkoyar. Sürekli rapor ise iyileşme sonrası kalan kaybı tespit eder.
| Rapor türü | Kim düzenler | Sonucu |
|---|---|---|
| Geçici (istirahat raporu) | Kurumca yetkilendirilen hekim veya sağlık kurulu | Geçici iş göremezlik ödeneği |
| Sürekli (sağlık kurulu raporu) | Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurulu | Kurum Sağlık Kurulu oranı belirler, sürekli iş göremezlik geliri bağlanır |
Raporun usulüne uygun düzenlenmesini Kurum denetler. Usulüne uygun olmayan sağlık kurulu raporunu düzenleyen sağlık hizmet sunucusuna iade edip yeniden düzenlenmesini isteyebilir.[2]
Sürekli İş Göremezlik Raporu ve Maluliyet Oranı
Sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanmak için meslekte kazanma gücünün en az yüzde on azalması gerekir. Bu tespiti Kurum Sağlık Kurulu yapar. Kurul, sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurulu raporlarına dayanır.[3]
Halk arasında bu orana maluliyet oranı denir. İş kazası ve meslek hastalığında kanunun kullandığı terim meslekte kazanma gücü kaybı oranıdır. Hastalık nedeniyle bağlanan malullük aylığı ayrı bir sigorta koludur ve bu yazının konusu dışındadır.
Oranın nasıl belirleneceği ayrı bir yönetmelikte düzenlenmiştir.[4] Sigortalı yeniden tedavi görürse oran yeniden tespit edilir. Sigortalı, malullüğünün arttığını ya da sürekli bakıma muhtaç olduğunu ileri sürerek talepte bulunursa kontrol muayenesine tabi tutulabilir.[5]
Sürekli İş Göremezlik Geliri Nasıl Bağlanır?
Gelir, kayıp oranına göre hesaplanır. Sürekli tam iş göremezlikte aylık kazancın yüzde yetmişi oranında gelir bağlanır. Kısmi iş göremezlikte bu tutarın iş göremezlik derecesi kadarı ödenir.[6]
Sigortalı başka birinin sürekli bakımına muhtaçsa gelir bağlama oranı yüzde yüz uygulanır. Gelir, geçici iş göremezlik ödeneğinin sona erdiği tarihi izleyen ay başından başlar. Geçici iş göremezlik tespit edilemeden sürekli iş göremezlik durumuna girilmişse sağlık kurulu raporunun tarihini izleyen ay başı esas alınır.
Burada kesin tutar vermiyoruz çünkü kazanç kişiye göre değişir. Genel araçlar için hesaplama araçları sayfasına bakabilirsiniz.
İş Göremezlik Raporuna İtiraz Nasıl Yapılır?
Kurumun verdiği orana katılmayan sigortalı ya da hak sahibi itiraz edebilir. Kurum kararına itirazı Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu karara bağlar.[7] Bu kurul iş kazası ve meslek hastalığı sonucu sürekli iş göremezlik derecesine ilişkin itirazları inceler.
İtiraz sürecinde dikkat edilecek noktalar şunlardır.
- Kurul, sigortalının talebi üzerine görevlendirdiği hekimi dinlemek zorundadır.[8]
- Hekimin dinlenmesi yazılı talep edilir ve masrafları sigortalıya ya da hak sahibine aittir.
- Dinleme tarihi Tebligat Kanunu’na göre bildirilir.
- Kurulda incelenen dosyalar en geç 60 gün içinde sonuçlandırılır.[9]
Kanunun 58 ve 95 inci maddeleri itiraz için ayrı bir süre yazmaz. Süreyi kararın size tebliğ edildiği yazıdan kontrol etmelisiniz. Süreyi kaçırmamak için hemen bir avukata danışın.
Kurul kararından sonra da yol kapanmaz. İş mahkemesinde oranın tespiti ve gelir bağlanması davası açılabilir. Mahkeme genellikle Adli Tıp Kurumu’ndan rapor alır.
Maluliyet Oranı Mahkemede Nasıl Belirlenir?
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, itiraz halinde izlenecek yolu şöyle belirtmiştir.
“Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu’ndan rapor alınmalı, söz konusu kurul raporlarının Kurumu bağlayacağı, ancak, diğer ilgilileri bağlamayacağı dikkate alınarak”
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2016/9503 K.2018/8283, 18.10.2018[10]
Daire devamında, itiraz halinde Adli Tıp Kurumu’ndan alınacak rapora göre karar verilmesini istemiştir. İki rapor arasında çelişki varsa Adli Tıp Üst Kurulu’ndan rapor alınmalıdır.
Olayda işveren, Kurumun belirlediği yüzde 16,2 oranına itiraz etmiştir. Mahkeme bu itirazı gidermeden karar vermiş, Daire hükmü oybirliğiyle bozmuştur.
Aynı daire 2023 tarihli kararında benzer bir olayı onamıştır. Kurum sağlık kurulu oranı yüzde 8,2 olarak belirlemiş, Yüksek Sağlık Kurulu da itiraz üzerine aynı oranı korumuştur.
Mahkeme Adli Tıp Kurumu raporlarına dayanarak oranı yüzde 15,2 kabul etmiş, Daire de bu kararı onamıştır.[11]
Bu iki karar, Kurumun belirlediği oranın kesin olmadığını gösterir. Oranın yükselmesi hem gelir miktarını hem de ileride açılacak tazminat davasını etkiler.
İş Göremezlik Raporu Alırken Dikkat Edilecekler
Rapor hayatınızı uzun süre etkileyebilir. Bu yüzden belgeleri baştan düzenli tutmak gerekir. Aşağıdaki noktalar sonradan yaşanabilecek ispat sorunlarını azaltır.
- Her iş göremezlik raporunun bir örneğini saklayın.
- Olayın SGK’ya bildirildiğini hizmet dökümünüzden ve Kurumdan teyit edin.
- Kurum kararının size tebliğ edildiği tarihi gösteren zarfı ya da kaydı saklayın.
- İtirazınızı yazılı yapın ve başvuru evrakınızın bir örneğini alın.
- Tedavi evraklarınızı ve epikrizleri eksiksiz toplayın.
İş göremezlik raporu düzenlenirken kayıtlardaki tutarsızlıklar sonradan çelişkili raporlara yol açabilir. Bu yüzden şikayetlerinizi hekime eksiksiz anlatın. Raporda yazılan tanıların kazayla ilişkisi de değerlendirmenin temelidir.
Rapor ve Tazminat Davası
Maluliyet oranı yalnızca SGK gelirini değil, işverene karşı açılacak maddi tazminat davasını da belirler. Bu davalarda işverenin sorumluluğu ve kusur oranları ayrıca incelenir. Konuyu iş kazasında işverenin sorumluluğu yazısında anlattık.
İş kazası veya meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davalarında arabulucuya başvurmak dava şartı değildir.[12] Dava süreleri için iş kazası zamanaşımı yazısına bakın.
Rapor Alan İşçinin İş Sözleşmesine Etkisi
Rapor alan işçinin iş sözleşmesi hemen sona ermez. Kanun, hastalık, kaza, doğum ve gebelik hallerinde bildirimsiz fesih hakkının, bu hallerin bildirim sürelerini altı hafta aşmasından sonra doğduğunu söyler.[13] Bu konuyu raporlu işçi işten çıkarılır mı yazısında ayrıntılı işledik.
Genel haklar için iş kazası halinde işçi hakları yazısına bakın. Meslek hastalığı ihtimalinde meslek hastalığı nedir yazısı yol gösterir. Kanun metnine mevzuat.gov.tr adresinden ulaşabilirsiniz.
İş Göremezlik Raporu Hakkında Sık Sorulan Sorular
Rapor konusunda en çok sorulanlar aşağıda yanıtlandı.
Sürekli iş göremezlik geliri için en az yüzde kaç oran gerekir?
Meslekte kazanma gücünün en az yüzde on azalması gerekir. Bu oranın altında kalan kayıp için sürekli iş göremezlik geliri bağlanmaz.
Geçici rapor ile sürekli rapor arasındaki fark nedir?
Geçici rapor kısa süreli istirahati gösterir ve günlük ödenek doğurur. Sürekli rapor kalıcı çalışma gücü kaybını belirler ve aylık gelir doğurur.
Maluliyet oranını yüksek ya da düşük bulursam nereye itiraz ederim?
Kurum kararına itiraz Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu’na yapılır. Kararı yeterli bulmayan taraf iş mahkemesinde oranın tespiti için dava açabilir. İtiraz süresini kararın tebliğ yazısından kontrol edin.
İtirazda kendi hekimimi dinletebilir miyim?
Evet. Kurul, sigortalının talebi üzerine görevlendirdiği hekimi dinlemek zorundadır. Talep yazılı yapılır ve masraflar sigortalıya aittir.
SGK'nın belirlediği oran mahkemeyi bağlar mı?
Yargıtay, Yüksek Sağlık Kurulu raporlarının Kurumu bağladığını ancak diğer ilgilileri bağlamadığını belirtmiştir. Mahkeme itiraz halinde Adli Tıp Kurumu’ndan rapor alır.
Kaynaklar
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.18 ve m.19 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.95/1 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.19/1 ↩
- Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği ↩
- Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği m.11 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.19/3 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.95/2 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.58 ↩
- Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun Görev, Yetki, Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik m.14 ve m.16 ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2016/9503 K.2018/8283, 18.10.2018 ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2023/3971 K.2023/5057, 09.05.2023 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/3 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.25/I ↩