Geçici iş göremezlik ödeneği, sigortalının hastalık, iş kazası, meslek hastalığı ya da analık nedeniyle çalışamadığı günler için SGK’nın verdiği günlük ödemedir. Halk arasında “rapor parası” denir. Ödenek için Kurumca yetkilendirilen hekim veya sağlık kurulundan alınmış bir istirahat raporu gerekir.[1]
Geçici iş göremezlik ödeneği maaş değildir. Raporlu günlerde ödemeyi SGK yapar, işveren kural olarak ücret ödemez. Bu yazıda ödeneğin hangi hallerde verildiğini, şartlarını, oranını ve işçinin raporlu dönemdeki durumunu anlatıyoruz.
Raporun iş sözleşmesine etkisi için raporlu işçi işten çıkarılır mı yazısına bakabilirsiniz. Sürekli rapor ve oran konusu ise iş göremezlik raporu yazısında ayrıca ele alındı.
Geçici İş Göremezlik Ödeneği Hangi Hallerde Verilir?
Kanun dört hali sayar. Geçici iş göremezlik ödeneği iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinde sigortalıya her gün için bağlanır. Her halin başlangıç günü ve prim şartı farklı olduğu için aşağıdaki tabloya bakın.
| Hal | Ödeneğin başladığı gün | Prim şartı |
|---|---|---|
| İş kazası | İş göremezliğin her günü | Madde metninde aranmaz |
| Meslek hastalığı | İş göremezliğin her günü | Madde metninde aranmaz |
| Hastalık | İş göremezliğin üçüncü günü | Önceki bir yılda en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi |
| Analık | Doğumdan önceki 8 ve sonraki 16 haftalık süre | Doğumdan önceki bir yılda en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi |
Hastalık ve analık için yazılan prim şartı hizmet akdiyle çalışan sigortalılar içindir. Çoğul gebelikte doğum öncesi sekiz haftalık süreye iki hafta eklenir. Erken doğumda kullanılamayan doğum öncesi süreler doğum sonrasına eklenir.[2]
Geçici İş Göremezlik Ödeneği Şartları
Geçici iş göremezlik ödeneği şartlarının ilki raporun yetkili yerden alınmasıdır. Rapor, Kurumca yetkilendirilen hekim veya sağlık kurulu tarafından düzenlenmelidir. Yetkisiz bir yerden alınan istirahat belgesi ödenek hakkı doğurmaz.
İkinci şart hastalık ve analıkta prim günüdür. İş göremezliğin başladığı tarihten önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olmalıdır. Prim gün sayınızı SGK hizmet dökümünüzden kontrol edebilirsiniz.
Hastalıkta ödenek ilk iki gün için verilmez. Ödeme geçici iş göremezliğin üçüncü gününden başlar. İş kazası ve meslek hastalığında böyle bir bekleme günü yoktur.
Kendi adına bağımsız çalışan sigortalılarda ek şart aranır. Bu sigortalılara iş kazası, meslek hastalığı ve analıkta ödenek, prim borçları ödenmişse verilir.
Ödenek yatarak tedavi süresince ya da bu tedavinin gereği olarak alınan istirahat raporu süresince ödenir. Doğum öncesi ve sonrası çalışılmayan sürelerde yatarak tedavi şartı aranmaz.[3]
Ödenek Ne Kadar Verilir?
Ödenek günlük kazanç üzerinden belirlenir. Yatarak tedavilerde günlük kazancın yarısı, ayaktan tedavilerde üçte ikisi ödenir. Kanun bu oranı iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık için aynı şekilde koyar.[4]
Günlük kazanç, önceki on iki aydaki prime esas kazançların toplamının prim ödeme gün sayısına bölünmesiyle bulunur. Başlangıç noktası iş kazasında kazanın, doğumda doğumun, hastalıkta ise iş göremezliğin başladığı tarihtir. Önceki on iki ayda 180 günden az prim bildirilmişse günlük kazanç, günlük prime esas kazanç alt sınırının iki katını geçemez.[5]
Bir sigortalıda birden fazla hal birleşirse en yüksek ödenek verilir. Ödemenin zamanı ve usulü Kurumun çıkardığı yönetmelikle belirlenir. Kesin tutar kişiye göre değiştiği için burada rakam vermiyoruz, genel araçlar için hesaplama araçları sayfasına bakabilirsiniz.
Rapor Parasını İşveren mi SGK mı Öder?
Raporlu günlerde iş sözleşmesi sona ermez, işçinin çalışma borcu askıya girer. Kanun, hastalık gibi hallerde işine gidemeyen işçiye bu süreler için ücret işlemeyeceğini açıkça söyler.[6] Bu nedenle ödemeyi SGK yapar.
İşyerinde toplu iş sözleşmesi ya da iş sözleşmesi raporlu günler için ayrıca ödeme öngörüyorsa işçi bunu isteyebilir. Toplu iş sözleşmesi bulunan işyerlerinde ve kamu işverenlerinde işveren ödeneği Kurum adına ödeyip sonra mahsuplaşabilir. Böyle bir düzenleme yoksa işverenin ödeme borcu olmaz.
Raporu işverene zamanında bildirmek önemlidir. Bildirilmeyen rapor, işverenin işçiyi devamsız saymasına yol açabilir. Devamsızlığın sonuçlarını devamsızlık nedeniyle işten çıkarma yazısında okuyabilirsiniz.
İş Kazası ve Meslek Hastalığında Rapor Parası
İş kazası geçiren işçi ilk günden itibaren ödenek alır. Burada prim gün sayısı aranmaz ve bekleme günü yoktur. Olayın iş kazası sayılıp sayılmadığı iş kazası sayılan haller yazısında anlatıldı.
Kazanın SGK’ya bildirilmesi işverenin görevidir. Bildirim yapılmazsa ödeneğin bağlanması gecikebilir. Bildirimin süresi ve usulü için iş kazası bildirimi yazısına bakın.
Meslek hastalığında da aynı ödenek verilir. Hastalığın mesleki olup olmadığı Kurum tarafından belirlenir. Ayrıntılar meslek hastalığı nedir yazısındadır.
Rapor süresi bitmesine rağmen çalışma gücü kaybı sürüyorsa sürekli iş göremezlik geliri gündeme gelir. Bu gelir geçici iş göremezlik ödeneğinin sona erdiği tarihi izleyen ay başından başlar.[7]
Oran tespiti ve itiraz yolu için iş göremezlik raporu yazısına bakın. Genel çerçeve iş kazası halinde işçi hakları yazısındadır.
Analık Halinde Geçici İş Göremezlik Ödeneği
Analıkta geçici iş göremezlik ödeneği, doğumdan önceki sekiz ve sonraki on altı hafta için doğum yapan sigortalı kadına verilir. Kadın sigortalı hekim onayıyla doğuma iki hafta kalıncaya kadar çalışırsa çalıştığı süreler doğum sonrası izne eklenir. Bu süreler için de ödenek hakkı devam eder.
Doğum izninin süresi ve işverenle ilişkisi iş hukukunda ayrı bir konudur. İzin süreleri 4857 sayılı Kanun’un 74 üncü maddesinde düzenlenmiştir. Doğum izni hesabı için doğum izni hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Yargıtay Kararında Raporlu Dönem Ücreti
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi önüne gelen davada işçi, raporlu olduğu dönem için ücret alacağı istemiştir. Yerel mahkeme, SGK’dan ödenek alındığını gösteren belge dosyada olmadığı için ücret alacağını hesaplamıştır.
Daire bu yaklaşımı yanlış bulmuştur. Gerekçesini şöyle açıklamıştır.
“Hastalık sebebiyle iş göremez durumunda olan işçi geçici iş göremezlik ödeneğine hak etmiş olup, bu ödeneğin de Sosyal Sigortalar Kurumu tarafından verileceği açıktır.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2011/32126 K.2013/27673, 31.10.2013[8]
Daire, raporlu dönemin ödeneğini ödemekle yükümlü olmayan işverenin ödemeyi ispat yükü altına sokulamayacağını belirtmiştir. Kararı oybirliğiyle bozmuştur.
Karar verildiğinde kurumun adı Sosyal Sigortalar Kurumuydu. Bugün aynı görev SGK’ya aittir. Karar, rapor parası ile işveren ücreti arasındaki ayrımı gösterir.
Yargıtay kararlarına Yargıtay karar arama sayfasından ulaşabilirsiniz. Kanun metnini mevzuat.gov.tr adresinde bulabilirsiniz.
Geçici İş Göremezlik Ödeneği Hakkında Sık Sorulan Sorular
Rapor parası konusunda en çok sorulanlar aşağıda yanıtlandı.
Rapor parası kaçıncı günden itibaren ödenir?
Hastalıkta ödenek iş göremezliğin üçüncü gününden başlar. İş kazası ve meslek hastalığında ise her gün için verilir. Analıkta doğum öncesi ve sonrası çalışılmayan günler esas alınır.
Hastalık raporu için kaç gün prim gerekir?
Hizmet akdiyle çalışan sigortalıda iş göremezliğin başladığı tarihten önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olmalıdır. İş kazası ve meslek hastalığında kanun metni bu şartı aramaz.
Raporlu günlerde işveren maaş öder mi?
Kural olarak ödemez. Bu günler için ödeneği SGK verir. İş sözleşmesi ya da toplu iş sözleşmesi aksini öngörüyorsa işçi o hükme dayanarak ödeme isteyebilir.
Ödenek yatarak ve ayaktan tedavide aynı mıdır?
Hayır. Yatarak tedavide günlük kazancın yarısı, ayaktan tedavide üçte ikisi ödenir. Oran iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analıkta aynıdır.
Raporluyken işten çıkarılabilir miyim?
Her rapor çıkarma sebebi sayılmaz. Raporun süresi bildirim süresine altı hafta eklenerek bulunan süreyi aşarsa işveren haklı fesih yoluna gidebilir. Ayrıntılar için raporlu işçi işten çıkarılır mı yazısına bakın.
Kaynaklar