Stajyer maaşı, her staj için aynı kurala bağlı değildir. Mesleki Eğitim Kanunu bazı öğrenci grupları için asgari ücretin net tutarı üzerinden alt sınır oranları koymuştur. Okul programı dışındaki staj ve fiilen işçi gibi çalışma hallerinde ise başka kurallar devreye girer.[1]
Bu yazıda staj türlerini, stajyer maaşı için kanundaki asgari oranları ve sigorta durumunu anlatıyoruz. Staj ile iş sözleşmesi farkını, stajyer adı altında işçi gibi çalıştırılmayı ve fesih sonuçlarını da ele alıyoruz. Sözleşme türlerine genel bakış için iş sözleşmesi nedir yazısına göz atabilirsiniz.
Staj Türleri Nelerdir?
Staj tek bir kavram değildir. Kanun, işletmelerde yapılan mesleki eğitimi farklı adlarla ayırır. Hangi türde olduğunuz, ücret ve sigorta haklarınızı doğrudan etkiler.
Mesleki Eğitim Kanunu’na göre staj, yükseköğretim kurumlarında öğretim programlarıyla kazandırılması öngörülen bilgi ve becerileri geliştirmek amacıyla öğrencilerin işletmede yaptığı mesleki çalışmadır. Kanunda ayrıca mesleki ve teknik ortaöğretim öğrencilerinin beceri eğitimi, staj ve tamamlayıcı eğitimi de düzenlenir.[2]
- Beceri eğitimi: Mesleki ve teknik ortaöğretim öğrencilerinin işletmedeki eğitimi
- Staj: Ortaöğretim veya yükseköğretim öğrencisinin öğretim programı gereği yaptığı çalışma
- Zorunlu staj: Öğretim programı gereği tamamlanması şart olan staj
- Gönüllü staj: Program zorunluluğu olmadan isteğe bağlı yapılan çalışma
Zorunlu staj, öğrencinin mezuniyeti için gereken stajdır. Gönüllü ya da isteğe bağlı staj ise program dışında yapılır. Bu ikinci tür için 3308 sayılı Kanun’da özel bir ücret hükmü bulunmadığından ilişkiyi sözleşme ve fiili durum belirler.
Stajyer Maaşı En Az Ne Kadar Olmalıdır?
Kanun, işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler ile mesleki ve teknik ortaöğretim okul ve kurumlarında staj veya tamamlayıcı eğitim gören öğrenciler için alt sınır koymuştur. Ödenecek ücret, asgari ücretin net tutarının yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde yüzde otuzundan, yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde yüzde onbeşinden aşağı olamaz.
Aday çırak ve çıraklar için oran yaşa uygun asgari ücretin yüzde otuzudur. Kalfalık yeterliğini kazanan mesleki eğitim merkezi on ikinci sınıf öğrencilerine ise asgari ücretin yüzde ellisinden az ödeme yapılamaz.
Bu oranlar her yıl asgari ücret değiştiğinde yeni tutarlara dönüşür. Güncel stajyer maaşı tutarı için resmi duyuruları takip edin.
Bu alt sınırlar kanunda ortaöğretim ve mesleki eğitim öğrencileri için açıkça yazılmıştır. Yükseköğretim öğrencisinin stajında kanun metni oranı açıkça belirtmez. Staj yapacak işletme bulunamadığı için stajını okulda yapan ortaöğretim öğrencileri ile yükseköğretim kurumunda staj yapan yükseköğretim öğrencileri alt sınır hükmünün dışındadır.
Taraflar ücreti ve ücretteki artışları düzenleyecekleri sözleşme ile belirler. Yükseköğretim stajında ücret sözleşmeye bağlıdır. Sözleşme yoksa veya ücret yazılmamışsa ödeme beklentiniz belirsiz kalır.
Stajyere ödenen ücret her türlü vergiden müstesnadır. Yani bu ücretten gelir vergisi kesilmez.
Stajyerin SGK ve İş Kazası Sigortası
Staja tabi tutulan öğrenci sigortasız bırakılmamalıdır. Sosyal Sigortalar Kanunu, mesleki ve teknik ortaöğretim ile yükseköğrenim sırasında staja tabi tutulan öğrenciler hakkında iş kazası ve meslek hastalığı sigortasını uygular. Bunlar, hizmet akdiyle çalışanlarla aynı bentte sigortalı sayılır.[3]
Çırak ve işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler için ayrıca hastalık sigortası da uygulanır. Bakmakla yükümlü olunan kişi durumunda olmayanlar için genel sağlık sigortası hükümleri ayrıca işler.
Prim konusunda kanun özel bir yol seçmiştir. Aday çırak, çırak, işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenci ve ortaöğretimde staja tabi tutulan öğrencilerin sigorta primleri asgari ücretin yüzde ellisi üzerinden devlet bütçesinden karşılanır. Eğitim sırasında işyerinin kusuruyla oluşan iş kazası ve meslek hastalığından ise işveren sorumludur.
Bildirilmeden çalıştırılan kişiler için ayrı bir yol vardır. Ayrıntı için sigortasız çalışma yazısına bakabilirsiniz.
Staj Sözleşmesi ile İş Sözleşmesi Arasındaki Fark
Staj bir eğitim ilişkisidir. İş sözleşmesi ise işçinin işverene bağımlı olarak iş görmeyi, işverenin de ona ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.[4]
İki ilişki amaç bakımından ayrılır. Stajda amaç öğrencinin mesleği öğrenmesidir, iş sözleşmesinde ise amaç iş görmedir.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi bu farkı açık biçimde belirtmiştir.
“3308 Sayılı Meslek Eğitimi Kanunu’na göre, işletmelerde meslek eğitimi gören öğrenciler ile eğitim gördüğü yerin işyeri sahibi arasındaki sözleşme, 4857 sayılı İş Kanunu anlamında bir iş sözleşmesi niteliğinde değildir.”
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2013/6970 K.2014/4726, 04.03.2014[5]
Olayda öğrenci, asgari ücretin yüzde otuzundan az olmamak üzere ücret ödenmediğini ileri sürmüştü. Daire, görevli mahkemenin iş mahkemesi değil asliye hukuk mahkemesi olduğunu belirterek hükmü bozmuştur. Karar oybirliğiyle verilmiştir.
Kanundaki ücret düzenlemesi 2016 yılında yeniden yazılmıştır. Bu yüzden karardaki orana değil, güncel kanun metnine bakmak gerekir.
Sonuç olarak gerçek staj ilişkisinde stajyer, İş Kanunu anlamında işçi sayılmaz. Çıraklar ise İş Kanunu kapsamı dışındadır.[6] Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve işe iade gibi haklar bu ilişkide doğmaz.
Stajyer Adı Altında İşçi Gibi Çalıştırılma
Uygulamada sorun, staj sözleşmesinin adının gerçek ilişkiyi yansıtmadığı hallerde çıkar. Kişi öğrenme amacı olmadan, işverenin emir ve talimatıyla tam zamanlı iş görüyorsa tablo değişir. Sözleşmenin adı değil, fiili çalışma gerçeği belirleyicidir.
- Eğitim programı ve usta öğretici olmadan işçi gibi görev verilmesi
- Öğrenci olmayan kişiye “stajyer” denilerek sürekli ve düzenli çalıştırılması
- Staj bittikten sonra aynı işyerinde çalışmaya devam edilmesi
- İş yoğunluğu nedeniyle fazla mesai yaptırılması
Bu hallerde ilişki hizmet sözleşmesi sayılabilir. O zaman kişi işçi gibi ücret, sigorta, fazla mesai ve yıllık izin haklarını ileri sürebilir. Bildirilmeyen sürelerin tespiti için hizmet tespit davası açılabilir.
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, stajyer olarak gelen ve staj sonrası da üç ay çalıştığı kabul edilen kişinin hizmet tespit davasını incelemiştir. Mahkeme çalışma süresini doksan gün kabul etmesine rağmen yetmiş beş gün için tespit kararı vermişti.
Daire bu çelişki nedeniyle hükmü bozmuştur. Karar oybirliğiyle verilmiştir.
“Bu nedenle fiili çalışma olgusunun somut şekilde ispatlanabilmesi için sadece taraf delilleriyle yetinilmeyip mahkemece resen araştırma yapılmalıdır.”
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2023/9204 K.2023/11187, 13.11.2023[7]
Bu karar, stajyer adıyla çalışan kişinin haklarının ancak çalışma olgusunun ispatıyla korunabileceğini gösterir. Çalışma kayıtlarını, mesaj yazışmalarını ve tanık bilgilerini saklamak önemlidir. Stajyer maaşı ve diğer alacaklar için işçilik alacakları yazısı yol gösterir.
Stajın Sona Ermesi ve Stajyerin Hakları
Staj süresi dolunca ilişki kendiliğinden biter. Süre dolmadan işletme sözleşmeyi tek taraflı ve haksız olarak feshederse idari para cezasıyla karşılaşabilir.[8]
Gerçek staj ilişkisinde ihbar süresi ve kıdem tazminatı beklenmez. Buna karşılık aday çırak, çırak ve işletmelerde mesleki eğitim gören öğrencilere tatil aylarında bir ay ücretli izin verilir. Bu izin hakkı kanunda ayrıca düzenlenmiştir.[9]
Staj bittikten sonra işe başlayan kişi artık işçidir. Deneme süresi ve diğer hükümler için deneme süreli iş sözleşmesi yazısına bakabilirsiniz. Fiilen işçi gibi çalıştırılan kişinin fesih sonrası talepleri ise genel iş hukuku kurallarına göre değerlendirilir.
Stajyer Ne Yapmalı?
Staja başlamadan önce staj sözleşmesinin yazılı olmasını isteyin. Stajyer maaşının ne kadar olacağı sözleşmede yer almalıdır.
Sözleşmede süre, çalışma saatleri ve eğitimden sorumlu kişi de yazmalıdır. Okulunuzun ve işletmenin staj formlarını saklayın.
- Stajyer maaşı konusunu sözleşmede açıkça yazdırın
- İş kazası ve meslek hastalığı sigortanızın yapıldığını sorun
- Günlük görevlerinizi ve çalışma saatlerinizi not edin
- Program dışında işçi gibi çalıştırılırsanız yazışmaları saklayın
- Ödeme yapılmazsa önce yazılı itiraz edin, sonra yasal yolları değerlendirin
Resmi mevzuata mevzuat.gov.tr adresinden, Yargıtay kararlarına Yargıtay karar arama sayfasından ulaşabilirsiniz.
Stajyer Maaşı ve Hakları Hakkında Sık Sorulan Sorular
Stajyer maaşı ve stajyer hakları konusunda en çok merak edilenler aşağıda yanıtlandı.
Stajyer maaşı en az ne kadar olmalıdır?
İşletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler ile mesleki ve teknik ortaöğretimde staj veya tamamlayıcı eğitim gören öğrencilere asgari ücretin net tutarının yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde yüzde otuzundan, yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde yüzde onbeşinden az ödenemez.
Üniversite öğrencisi stajyere maaş ödenmesi zorunlu mu?
Kanundaki asgari oran ortaöğretim ve mesleki eğitim öğrencileri için yazılıdır. Yükseköğretim stajında ücret sözleşmeyle belirlenir. Sözleşmede ücret öngörülmüşse ödenmesi gerekir.
Stajyerin SGK sigortası yapılır mı?
Evet. Staja tabi tutulan öğrenciler hakkında iş kazası ve meslek hastalığı sigortası uygulanır. Ortaöğretim stajında prim asgari ücretin yüzde ellisi üzerinden devlet bütçesinden karşılanır.
Stajyer işçi sayılır mı?
Gerçek bir staj ilişkisinde öğrenci, İş Kanunu anlamında işçi sayılmaz. Ancak staj adı altında işçi gibi çalıştırılan kişi için fiili çalışma gerçeği esas alınır ve ilişki hizmet sözleşmesi sayılabilir.
Stajyer kıdem tazminatı alabilir mi?
Gerçek staj ilişkisinde kıdem ve ihbar tazminatı doğmaz. Staj adı altında işçi gibi çalıştırılan kişi, ilişkinin hizmet sözleşmesi olduğunu kanıtlarsa işçilik haklarını isteyebilir.
Stajyerin iş kazası geçirmesi halinde kim sorumludur?
Eğitim sırasında işyerinin kusuru halinde meydana gelen iş kazası ve meslek hastalığından işveren sorumludur. Stajyer ayrıca iş kazası ve meslek hastalığı sigortası kapsamındadır.
Kaynaklar
- 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu m.25 ↩
- 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu m.3 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.5 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.393 ↩
- Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2013/6970 K.2014/4726, 04.03.2014 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.4 ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2023/9204 K.2023/11187, 13.11.2023 ↩
- 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu m.41 ↩
- 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu m.26 ↩