Mazeret izni, işçiye evlenme, evlat edinme, yakınının ölümü ya da eşinin doğum yapması gibi hallerde verilen ücretli izindir. Düzenleme 4857 sayılı İş Kanunu Ek m.2’de yer alır. Kanuna göre evlenme, evlat edinme ve yakın ölümünde üç gün, eşin doğum yapmasında on gün ücretli izin verilir.[1]
Bu yazıda mazeret izninin süreleri, yıllık izinle ilişkisi ve ücrete dönüşüp dönüşmediği anlatılıyor. Yıllık izin için yıllık ücretli izin yazısına bakabilirsiniz.
Mazeret İzni Nedir?
Mazeret izni, işçinin hayatındaki önemli olaylar nedeniyle çalışamayacağı günler için verilen kısa süreli izindir. Yıllık izinden farklı olarak kanun belirli bir çalışma süresi aramaz.
İzin ücretlidir. İşveren izin günleri için ücret kesemez.
Bu yazı 4857 sayılı Kanun kapsamındaki işçiler içindir. Memurlar ve diğer kamu görevlileri için ayrı mevzuat uygulanır. Toplu iş sözleşmesi ve iş sözleşmesi daha uzun süre öngörebilir.
Mazeret İzni Hangi Hallerde ve Kaç Gün Verilir?
Kanun mazeret izninin hallerini ve sürelerini sayar. Aşağıdaki tablo bu düzenlemeyi gösterir.
| Durum | Ücretli izin süresi |
|---|---|
| İşçinin evlenmesi | 3 gün |
| Evlat edinme | 3 gün |
| Ana, baba, eş, kardeş veya çocuğun ölümü | 3 gün |
| Eşin doğum yapması | 10 gün |
| En az yüzde 70 engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğun tedavisi | Bir yılda 10 güne kadar |
Kanun gün sayısını verir ancak iş günü mü takvim günü mü olduğunu yazmaz. Bu nedenle sözleşmeye ve işyerindeki uygulamaya bakmak gerekir. Uyuşmazlık çıkarsa kayıtlar ve yazışmalar önem kazanır.
Evlilik Nedeniyle Mazeret İzni
Evlenen işçi üç gün ücretli izin kullanır. Bu izne uygulamada nikah izni de denir. İzin hem kadın hem erkek işçi için geçerlidir.
İşveren izin için evlilik belgesi isteyebilir. İşçi belgeyi izin dönüşünde de sunabilir. İzni evlilik tarihine yakın günlerde kullanmak gerekir.
Evlenen kadın işçinin kıdem tazminatı konusu bu izinden ayrıdır. O hak, evlilik tarihinden itibaren bir yıl içinde işten ayrılma şartına bağlıdır. Ayrıntılar için evlenen kadın işçinin kıdem tazminatı yazısına bakabilirsiniz.
Ölüm Nedeniyle Mazeret İzni
İşçinin ana, baba, eş, kardeş ya da çocuğu vefat ederse üç gün ücretli izin verilir. Kanun yakınlık derecesini bu kişilerle sınırlar. Büyükanne, dede ya da kayınpeder gibi yakınlar kanunda yer almaz.
İş sözleşmesi ya da toplu iş sözleşmesi bu listeyi genişletebilir. İşyerinde böyle bir uygulama varsa işçi bundan yararlanır. Kanundaki süre alt sınırdır.
Bu izin işçinin yakınının ölümüne bağlıdır. İşçinin kendi ölümünde ödenecek tazminat ayrı bir konudur. Mirasçılara ödemeler için ölen işçinin kıdem tazminatı yazısına bakabilirsiniz.
Doğum ve Evlat Edinme Nedeniyle Mazeret İzni
Eşi doğum yapan işçiye on gün ücretli izin verilir. Bu izin baba olan işçi içindir. Evlat edinen işçiye ise üç gün mazeret izni tanınır.
Kadın işçinin doğum izni ayrıca düzenlenmiştir. 4857 sayılı İş Kanunu m.74 doğumdan önce sekiz, doğumdan sonra on altı hafta olmak üzere toplam 24 haftalık süre öngörür.[2] Çoğul gebelikte sekiz haftalık süreye iki hafta eklenir.
Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine ya da evlat edinene sekiz hafta analık izni verilir. Doğumda ya da doğum sonrasında annenin ölümü halinde kullanılamayan süreler babaya kullandırılır. Doğum izninin süresini görmek için doğum izni aracına bakabilirsiniz.
Engelli veya Süreğen Hastalığı Olan Çocuk İçin İzin
Kanun ayrıca bir ebeveyn izni tanır. Çocuğu en az yüzde 70 oranında engelli ya da süreğen hastalığı olan işçi, çocuğun tedavisi için bir yıl içinde on güne kadar ücretli izin kullanabilir.
İzin hastalık raporuna dayanır. Çalışan ebeveynlerden yalnızca biri bu izni kullanabilir. İzin toptan ya da bölümler halinde kullanılabilir.
Mazeret İzni Ücrete Dönüşür mü?
Hayır, mazeret izni yıllık izin gibi sonradan paraya çevrilemez. Yargıtay nikah izni ücreti talebini ele alırken bu ilkeyi belirtmiştir.[3]
Olayda işçi ücret alacaklarının ödenmediğini ileri sürerek haklı fesih yapmış, kıdem tazminatı ile birlikte nikah izni ücretini de istemişti. İşçinin dosyada bu izni kullanmayacağına dair açık beyanı vardı. Mahkeme nikah izni ücretini kısmen kabul etmişti.
“Kullanılmadığı taktirde yıllık ücretli izin gibi ücrete dönüşmez. Kaldı ki dosyada davacının açıkça bu izni kullanmayacağına dair beyanı mevcut olup nikah izin ücreti talebinin reddi yerine kabulü hatalıdır.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2014/30441 K.2016/5377, 09.03.2016
Daire kararı oybirliğiyle bozdu. Aynı gerekçede mazeret izninin kural olarak hak doğduğu anda kullanılması gerektiği de belirtilmiştir. İzni sonraya bırakan işçi, sonradan karşılığını para olarak isteyemez.
Bu nedenle mazeret izninin planlanması önemlidir. Evlilik, doğum ya da cenaze gibi olayın hemen ardından işverene yazılı bildirim yapılmalıdır. Bildirim yazılı olursa izin verilmediği iddiası ispatlanabilir.
Mazeret İzni ile Yıllık İzin Arasındaki İlişki
İki izin birbirinden bağımsızdır. İşveren verdiği mazeret iznini yıllık izinden düşemez. 4857 sayılı İş Kanunu m.56 diğer ücretli ve ücretsiz izinlerin yıllık izne mahsup edilemeyeceğini yazar.[4]
Mazeret izni süreleri yıllık izin hakkının hesabında çalışılmış gibi sayılır. Bu nedenle mazeret izni yıllık izne hak kazanma tarihini ileri kaydırmaz. 4857 sayılı İş Kanunu m.55 bunu açıkça düzenler.[5]
Hak kazandığınız yıllık izin gününü yıllık izin süresi aracıyla görebilirsiniz. Yıllık izin kullanılırken başka bir işte çalışmanın sınırları ise yıllık izinde başka işte çalışmak yazısında ele alınıyor.
Ücretsiz izin ayrı bir konudur ve ayrıntıları ücretsiz izin yazısında bulunur.
İşveren Mazeret İznini Vermezse Ne Yapılır?
İşveren kanunun açıkça tanıdığı mazeret iznini vermeyi reddedemez. İşçi izin talebini yazılı yapmalı ve işverenin cevabını saklamalıdır. İzin verilmezse işçi iş müfettişliğine şikayet edebilir.
İzin verilmeyip çalıştırılan günler için ücret talebi olayın ayrıntısına göre değerlendirilir. İşçi talebini işe devam ederken yazılı belirtirse delil sağlam olur. Dava yolu için iş davalarında arabuluculuk yazısına bakabilirsiniz.
Güncel Yargıtay kararlarına Yargıtay karar arama sayfasından ulaşılabilir. Kanun metnine 4857 sayılı İş Kanunu sayfasından erişebilirsiniz.
Mazeret İzni Hakkında Sık Sorulan Sorular
Mazeret izni konusunda en çok sorulanlar aşağıda yanıtlandı.
Mazeret izni için işverenin onayı gerekir mi?
Kanunda sayılan hallerde izin işçinin hakkıdır. İşverenin onayı aranmaz. İşçi olayı bildirir ve gerekirse belgeler.
Mazeret izni yıllık izinden düşülür mü?
Düşülmez. İşveren yıl içinde verdiği diğer ücretli ya da ücretsiz izinleri yıllık izne mahsup edemez. İki izin ayrı ayrı kullanılır.
Mazeret izni iş günü mü takvim günü mü sayılır?
Kanun bunu açıkça yazmaz. İş sözleşmesine, toplu iş sözleşmesine ve işyeri uygulamasına bakılır. Tereddüt varsa yazılı olarak işverenden açıklama istenebilir.
Eşi doğum yapan çalışana kaç gün izin verilir?
Kanuna göre eşinin doğum yapması halinde on gün ücretli izin verilir. Kadın işçinin doğum izni ise ayrıca 24 haftalık süre olarak düzenlenmiştir. Çoğul gebelikte süre uzar.
Kayınpeder ya da büyükanne ölürse mazeret izni verilir mi?
Kanun yalnızca ana, baba, eş, kardeş ya da çocuğun ölümünü sayar. Büyükanne ya da kayınpeder için kanuni bir hak yoktur. İş sözleşmesi ya da toplu iş sözleşmesi bu kişileri de kapsıyorsa o hükümden yararlanılır.
Kullanılmayan mazeret izni için ücret istenebilir mi?
İstenemez. Yargıtay mazeret izninin yıllık izin gibi ücrete dönüşmediğini belirtmiştir. İzin doğduğu anda kullanılmalıdır.
Çocuğu engelli işçiye ek izin verilir mi?
Evet. Çocuğu en az yüzde 70 oranında engelli ya da süreğen hastalığı olan işçiye hastalık raporuna dayalı olarak bir yıl içinde on güne kadar ücretli izin verilir. İzni ebeveynlerden yalnızca biri kullanır.
Kaynaklar