Yıllık izinde çalışma, yıllık ücretli iznini kullanan işçinin izin süresi içinde ücret karşılığı başka bir işte çalışmasıdır. 4857 sayılı İş Kanunu m.58 bunu “izinde çalışma yasağı” başlığıyla düzenler. İşçinin böyle çalıştığı anlaşılırsa işveren izin süresi için ödediği ücreti geri alabilir.[1]
Bu yazıda yasağın kapsamı, ücretin geri alınması ve fesih ihtimali anlatılıyor. İznin süresi ve genel şartları için yıllık ücretli izin yazısına bakabilirsiniz.
Yıllık İzinde Çalışma Yasağı Nedir?
Yıllık izin bir dinlenme hakkıdır. Anayasa m.50 dinlenmeyi çalışanların hakkı olarak sayar ve ücretli yıllık izin haklarının kanunla düzenleneceğini söyler. İş Kanunu da bu hakkı korumak için iki araç kullanır.
İlk araç vazgeçme yasağıdır. İşçi yıllık izin hakkından vazgeçemez.[2]
İkinci araç izinde çalışma yasağıdır. İzin süresinde ücretli iş yapan işçi, dinlenme amacını bozmuş sayılır.
Yasak, izin ücretinin peşin ödenmesi kuralıyla birlikte düşünülmelidir. İşveren izne çıkan işçiye izin dönemi ücretini önceden verir.[3] İşçi bu parayı alıp başka yerde de kazanırsa aynı dönem için iki ücret almış olur.
Yıllık İzinde Çalışma Yasağının Kapsamı
Madde yalnızca yıllık ücretli iznini kullanmakta olan işçiyi kapsar. Mazeret izni, ücretsiz izin ya da rapor süresi için aynı hüküm doğrudan geçerli olmaz. Bu dönemlerde iş sözleşmesindeki kayıtlara ve işçinin sadakat borcuna bakılır.
Kanun “ücret karşılığı bir işte” çalışmayı anar. Ücret almadan ve dinlenmeyi bozmadan yapılan küçük yardımların yasak kapsamına girip girmediği olaya göre değerlendirilir. Kendi hesabına iş yapan işçinin durumu da aynı şekilde tartışmalıdır.
Belirleyici ölçüt, çalışmanın izin amacını ortadan kaldırıp kaldırmadığıdır. Haftanın büyük bölümünde başka bir işyerinde mesai yapan işçi dinlenmiş sayılmaz. Birkaç saatlik ve karşılıksız yardım ise farklı değerlendirilebilir.
Yıllık izinde çalışma, izin süresinin ücretli bir işe dönüşmesi demektir. Yıllık izinde çalışma olup olmadığına bakılırken çalışmanın süresine ve karşılığına ayrıca işyeriyle ilişkisine bakılır. İznin tamamında mesai yapmak ile birkaç gün çalışmak arasında fark vardır.
İşveren İzin Ücretini Geri Alabilir mi?
Alabilir. 4857 sayılı İş Kanunu m.58 bu yaptırımı açıkça öngörür. Geri alınabilecek tutar, izin süresi içinde işçiye ödenen ücrettir.
Kanun yaptırım olarak yalnızca ücretin geri alınmasını sayar. İşveren bu amaçla işçiye yazılı bir talepte bulunur. İşçi ödemezse işveren alacağını dava ya da icra yoluyla ister.
İşveren alacağını mahkemede isterken önce arabulucuya başvurmak zorundadır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, işçi alacağının yanında işveren alacağını da dava şartı kapsamına alır.[4] Süreç ayrıntıları için iş davalarında arabuluculuk yazısına bakılabilir.
İzinde Çalışmayı İşveren Nasıl İspatlar?
Kanun “anlaşılırsa” ifadesini kullanır. İspat yükü, ücret iadesini isteyen işverendedir. İşverenin elindeki deliller çoğu zaman şunlardır.
- İzin tarihlerine denk gelen SGK işe giriş bildirgesi
- Diğer işyerinin kayıtları ve bordroları
- Tanık beyanları
- İşçinin kendi paylaşımları ve yazışmaları
İşçi için ise en önemli kayıt SGK hizmet dökümüdür. İzin döneminde başka bir işyerinden giriş bildirimi yapılmışsa bu kayıt işverenin eline geçebilir. Kendi hizmet dökümünüzü e-Devlet’ten kontrol edebilirsiniz.
Yıllık İzinde Çalışma Haklı Fesih Sebebi mi?
İzinde çalışma yasağının kanundaki yaptırımı ücret iadesidir. Fesih ise ayrı bir sonuçtur. Yargıtay iki konuyu birbirinden ayırır.
Yargıtay, izinliyken yurt dışında başka bir firmanın şantiyesinde çalışan işçinin davasını 24.01.2011 tarihinde karara bağladı. Mahkeme feshi haklı bulup işe iade davasını reddetmişti.[5]
“İş Kanunu’nda yıllık ücretli izinde iken bir işte ücretli karşılığı çalışma yasağının ihlali izin süresi için ödenen ücretin geri alınabilmesi yaptırımına bağlanmışsa da ücret karşılığı çalışılan işyerinin rakip bir firma olması durumunda işverene iş sözleşmesini geçerli nedenle fesih hakkının tanınması gerekir.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2009/46353 K.2011/91, 24.01.2011
Daire kararı onadı. Gerekçede davranışın fesih için haklı neden ağırlığında olmadığı, ancak geçerli neden oluşturduğu belirtildi. İşçi mesai saatlerinde rakip firmada bulunma nedenini inandırıcı delillerle açıklayamamıştı.
Rakip olmayan bir işyerinde izin süresince çalışmak tek başına sözleşmeyi bitirmeyi haklı kılmayabilir. Rakip firmada çalışmak ise işverenin güvenini sarsan bir davranış olarak geçerli neden sayılabilir.
Geçerli nedenle yapılan fesihte işçi işe iade davası açabilir. Fesih sebebinin yeterliliği orada tartışılır. Davranış nedeniyle feshin geçerli sayılması için işverenin fesihten önce savunma alması gerekir.
Konuyu işçinin savunmasının alınması yazısında ele aldık.
Sözleşmedeki Başka İşte Çalışma Yasağı
Bazı iş sözleşmeleri ve işyeri yönetmelikleri işçinin çalışırken başka bir işyerinde çalışmasını yasaklar. Yargıtay böyle bir kaydı ve işçinin sadakat borcunu birlikte ele alarak başka işte çalışmayı doğruluk ve bağlılığa aykırı davranış saymıştır (Yargıtay 9. HD, E.2014/25759, K.2015/36853, 24.12.2015).
O olayda işçi maddi sıkıntı nedeniyle başka yerde çalıştığını kabul etmişti. Sözleşme ve yönetmelik açık bir yasak içeriyordu. Daire feshi haklı bularak yerel mahkemenin kararını bozmuştur.
Kayıt yoksa işçinin sadakat borcu yine de geçerlidir. Rakip firmada çalışma ya da işverenin müşterilerini yönlendirme gibi davranışlar bu borca aykırıdır. Fesih sebebi de bu davranışlara dayandırılır.
İzindeki İşçi İçin Pratik Uyarılar
İzin döneminde ücretli bir iş teklifi alan işçi birkaç noktayı bilmelidir.
- Teklifi kabul etmeden önce iznin bitmesini bekleyin
- Çalışacaksanız bunu işverene yazılı bildirmeyi ve onay almayı düşünün
- Rakip firmaya hiç gitmeyin
- İznin son gününde işe dönün, geç kalmayın
İşveren de izin sırasında işçiyi işe çağırırsa bunun hukuki sonuçlarını bilmelidir. Yıllık izin işveren tarafından bölünemez.[6] İzin süresinde işçiyi işe çağırmak izni bölmek anlamına gelir ve işçinin rızasını gerektirir.
İhbar süresi ile yıllık izin birbirine yedirilemez. İhbar süresi içinde yeni iş arayan işçinin hakları için ihbar süresi yazısına bakabilirsiniz.
İzin hakkının hiç kullandırılmadığı durumlar ayrı bir konudur. Bu halde işçinin hakları için yıllık izin kullandırılmaması yazısına bakabilirsiniz.
Kaç gün izin hakkınız olduğunu yıllık izin süresi aracıyla görebilirsiniz. Güncel Yargıtay kararlarına Yargıtay karar arama sayfasından ulaşılabilir.
Yıllık İzinde Çalışma Hakkında Sık Sorulan Sorular
Yıllık izinde çalışma konusunda en çok sorulanlar aşağıda yanıtlandı.
Yıllık izindeyken part-time ek iş yapılabilir mi?
Kanun ücret karşılığı bir işte çalışmayı yasaklar. Part-time de olsa ücretli çalışma bu kapsama girebilir. İşveren izin süresi için ödediği ücreti geri isteyebilir.
Yıllık izinde çalışma kıdem tazminatını etkiler mi?
Geçerli nedenle fesih haklı nedenle fesih değildir. Bu durumda işveren bildirim süresine uyar ve kıdem tazminatını öder. Yargıtay, yıllık izinde çalışma yasağına aykırı davranışı olayın özelliğine göre haklı neden ağırlığında görmemiş, ancak geçerli neden saymıştır.
İşveren izin ücretinin tamamını geri isteyebilir mi?
Kanun izin süresi içinde işçiye ödenen ücretin geri alınabileceğini söyler. Geri istenecek tutar izin süresine ait ücretle sınırlıdır. İşverenin ispat yükü vardır.
İzinde çalışan işçi işten çıkarılabilir mi?
Yargıtay rakip firmada çalışmayı geçerli neden saymıştır. Her izinde çalışma halinde çıkarma haklı olmayabilir. Fesih yapılırsa işçi işe iade davası açıp sebebin yeterliliğini tartışabilir.
İşveren işçinin izinde çalıştığını nasıl öğrenir?
SGK işe giriş bildirimi ya da diğer işyerinin kayıtları bu bilgiyi ortaya çıkarabilir. Tanıklar ve işçinin paylaşımları da delil olabilir. Kanun bunu “anlaşılırsa” diye ifade eder ve ispat yükü işverendedir.
Kendi işimi yürütmek yasağa girer mi?
Kanun ücret karşılığı bir işte çalışmayı anar. Kendi işini yürüten kişinin durumu olaya göre değerlendirilir. İzin süresinde mesai yapar gibi çalışan işçi dinlenme amacını bozmuş sayılabilir.
Ücretsiz izinde başka işte çalışmak serbest mi?
Kanundaki izinde çalışma yasağı yalnızca yıllık ücretli izni kapsar. Ücretsiz izinde iş sözleşmesi askıdadır. Sözleşmedeki başka işte çalışma yasağı ve rakip firmada çalışma gibi sadakat borcuna aykırı davranışlar yine de sorun yaratabilir. Ücretsiz izin için ücretsiz izin yazısına bakabilirsiniz.
Kaynaklar