Maaşı ödenmeyen işçi nereye başvurmalı sorusunun tek bir adresi yoktur. Alacağı tahsil etmek için arabuluculuk, icra takibi ve iş mahkemesi gibi hukuki yollar vardır. İşçi bunun yanında çalışmaktan kaçınma ya da haklı nedenle fesih haklarını da kullanabilir.[1]
Bu yazıda maaşı ödenmeyen işçi nereye başvurmalı sorusunun cevabı sırasıyla anlatılıyor. Alacakların genel çerçevesi için işçilik alacakları rehberine bakabilirsiniz.
Maaşı Ödenmeyen İşçi Nereye Başvurmalı? İlk Adımlar
İlk iş, alacağın varlığını gösterecek belgeleri toplamaktır. Ücret en geç ayda bir ödenmek zorundadır.[2] Ödeme yapılmamışsa bu durum belgelenmelidir.
- İş sözleşmesi ve varsa ücret bordroları
- Maaşın yattığı banka hesabının dökümü
- İşverenle ücret konusundaki yazışmalar
- Aynı işyerinde çalışan tanıkların bilgileri
İşveren, işçiye ücret hesabını gösteren bir pusula vermek zorundadır.[3] Pusula verilmemişse bu eksiklik de işçinin lehine bir delildir.
Ardından işverene ödeme yapması için yazılı bir çağrı gönderilir. Noter ihtarnamesi en güvenli yöntemdir. İhtarname zorunlu değildir, ancak temerrüdü ve talebi belgeler.
Çalışmaktan Kaçınma Hakkı
Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde, mücbir bir neden olmaksızın ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir.[4] Bu durum grev sayılmaz. İşveren de işçiyi bu nedenle işten çıkaramaz.
Kanun ayrıca işçinin yerine yeni işçi alınmasını ve işin başkalarına yaptırılmasını yasaklar. Gününde ödenmeyen ücret için mevduata uygulanan en yüksek faiz işler.
Çalışmayı bırakmadan önce işverene yazılı bildirimde bulunmak doğru olur. Bildirimde ödenmeyen aylar ve çalışmaktan kaçınma kararı açıkça yazılmalıdır. Bu kayıt, sonradan devamsızlık iddiasına karşı koruma sağlar.
Çalışmaktan Kaçınma Hakkının Şartları ve Riskleri
Çalışmaktan kaçınma hakkı ancak kanundaki şartlar oluştuğunda kullanılır. Ücretin ödeme gününden sonra yirmi gün geçmesi ve ödenmemenin mücbir bir nedene dayanmaması gerekir.
Yargıtay, ücretin ödenmediğinden söz edebilmek için ödeme döneminin gelmesini ve işçinin o ücrete hak kazanmasını arar (Yargıtay 7. HD, E.2014/3707 K.2014/12430, 05.06.2014). Bu yüzden henüz ödeme günü gelmemiş bir maaş için kaçınma hakkı doğmaz.
Kaçınma iş sözleşmesini sona erdirmez. İşçi alacağını istemeyi sürdürür ve işveren de sözleşmeyi bu nedenle feshedemez.
Şartlar oluşmadan ardı ardına iki iş günü işe gitmemek ise devamsızlık nedeniyle fesih riski doğurur. Bu fesih haklı nedene dayanırsa işçi kıdem tazminatından da olur.[5]
İki yol arasındaki farklar aşağıdaki tabloda görülür.
| Konu | Çalışmaktan kaçınma | Haklı nedenle fesih |
|---|---|---|
| İş sözleşmesi | Devam eder | Sona erer |
| Kıdem tazminatı | Doğmaz, çünkü sözleşme sürer | Şartları varsa doğar |
| Ücret alacağı | Ödenene kadar istenir | Fesihten sonra da istenir |
Maaş düzenli olarak geciktiriliyorsa maaşın geç ödenmesi nedeniyle haklı fesih yazısı fesih yolunu ayrıntılı anlatıyor.
Haklı Nedenle Fesih ve Kıdem Tazminatı
İşverenin ücreti kanuna ya da sözleşmeye uygun hesaplamaması veya ödememesi, işçiye haklı fesih hakkı verir. İşçi bu durumda bildirim süresini beklemeden iş sözleşmesini feshedebilir.[6] Haklı fesih yapan işçi, şartları varsa kıdem tazminatını alır.
Yargıtay, ücreti ödenmeyen işçinin ödeme yapılmadığı sürece her zaman haklı nedenle fesih yapabileceğini kabul eder. Bu durumda altı iş günlük süre fesih hakkını düşürmez. Fesih bildirimi noterden yapılmalı ve nedeni açıkça yazılmalıdır.
İşçi haklı fesihle ihbar tazminatı alamaz. Çünkü ihbar tazminatı sözleşmeyi fesheden tarafa ödenmez. Kıdem tazminatının ayrıntıları kıdem tazminatı yazısında yer alıyor.
Haklı fesihten sonra tazminat da ödenmezse izlenecek yol tazminatını alamayan işçi yazısında anlatılıyor.
Eksik ya da Kısmen Ödenen Maaş
Haklı fesih için maaşın tamamen ödenmemesi gerekmez. Yargıtay, ücretin hiç ya da bir kısmının ödenmemiş olmasını bu bakımdan önemsiz sayar. İkramiye ile fazla çalışma ücretinin ödenmemesi de aynı sonucu doğurur.
Ücret banka yerine elden ödeniyorsa ispat sorunu çıkar. Konunun ayrıntısı işçiye elden ödeme yapılması yazısında anlatılıyor. Maaştan yapılan kesintilerin sınırları ise maaştan kesinti yazısında yer alıyor.
Maaşı Ödenmeyen İşçi Nereye Başvurmalı? Başvuru Yollarının Karşılaştırması
Her başvuru yolunun amacı ve hukuki sonucu farklıdır. Aşağıdaki tablo seçimi kolaylaştırır.
| Başvuru yolu | Ne sağlar? | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Noter ihtarnamesi | Ödeme çağrısını belgeler | Zamanaşımını kesmez |
| Bölge çalışma müdürlüğü, iş müfettişliği | İdari inceleme başlatır | Alacağa hükmetmez, zamanaşımını kesmez |
| Arabuluculuk bürosu | Anlaşma imkanı verir | Dava şartıdır, zamanaşımını durdurur |
| İcra dairesi | İlamsız takip başlatır | İtiraz edilirse takip durur |
| İş mahkemesi | Alacağa hükmeder | Arabuluculuk son tutanağı gerekir |
Arabuluculuk ve İş Mahkemesi
İş sözleşmesine dayanan işçi alacağı için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır. Bu süre zorunlu hallerde en fazla bir hafta uzatılabilir.[7]
Anlaşma olmazsa son tutanak dava dilekçesine eklenir. Mahkeme alacağı faiziyle birlikte hükme bağlar. Arabuluculuk başvurusundan son tutanağa kadar zamanaşımı durur.
İcra Takibi
İşçi isterse önce ilamsız icra takibi başlatabilir. Takip için arabuluculuğa başvurmak gerekmez. Borçlu itiraz ederse itirazın iptali davasından önce arabulucuya başvurulur.
İtirazın iptali davası, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde açılır. Borçlunun itirazı haksız çıkarsa alacaklının talebi üzerine yüzde yirmiden az olmamak üzere icra inkar tazminatı da ödenir.[8]
Kamu İhalesi İşlerinde Ek Bir Yol
Yapım ve onarım işlerinde çalışan işçilerin ücretlerini kamu idareleri gerektiğinde müteahhidin hakedişinden öder. Ücreti ödenmeyen işçinin başvurusu üzerine idare, bordrolara bakarak ödeme yapar.[9]
İşçi kamu ihalesi işinde çalışıyorsa asıl işveren konumundaki idareye başvurmayı da değerlendirmelidir.
Yargıtay Kararında Ödenmeyen Maaş
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, ücreti ödenmeyen işçinin başvurabileceği yolları bir kararında şöyle açıklamıştır.
“Ücreti ödenmeyen işçinin bu ücretini işverenden dava ya da icra takibi gibi kanuni yollardan talep etmesi mümkündür. Ücreti ödenmeyen işçinin alacağı konusunda takibe geçmesi ya da ücreti ödeninceye kadar iş görme edimini yerine getirmekten kaçınması, iş ilişkisinin devamında bazı sorunlara yol açabilir.”
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2017/18955 K.2018/27375, 17.12.2018[10]
Davada işçi, Mayıs ile Haziran ayı ücretinin eksik, Temmuz ayı ücretinin hiç ödenmediğini ileri sürerek iş sözleşmesini feshetmiştir. İşveren kesintilerin icra haczinden kaynaklandığını savunmuştur.
Daire kesintilerin maaş haczine dayandığını ve eksik ödeme bulunmadığını görmüştür. Fesih tarihinde Temmuz ayı ücretinin henüz ödeme günü gelmediği için muaccel olmadığını da belirtmiştir. Haklı fesih kabul edilemeyeceğinden kıdem tazminatının kabulü bozma sebebi olmuştur.
Bu karar önemli bir uyarı taşır. Fesihten önce ücret gününün gelip gelmediği ve kesintinin yasal dayanağının olup olmadığı kontrol edilmelidir. Güncel kararlara Yargıtay karar arama sayfasından ulaşılabilir.
Hangi Sırayla Hareket Edilmeli?
Maaşı ödenmeyen işçi nereye başvurmalı sorusunun pratik cevabı bir sıraya dayanır. Önce belgeler toplanır, sonra yazılı çağrı yapılır. Ödeme gelmezse işçi çalışmaktan kaçınma ya da haklı fesih arasında seçim yapar.
Sıra pratikte şu adımlardan oluşur. Her aşamada tarihleri kayda geçirmek sonradan işçinin işini kolaylaştırır.
- Ödenmeyen ayları ve ödeme günlerini not edin
- Elinizdeki belgelerin kopyasını güvenli yerde saklayın
- İşverene yazılı ya da noter ihtarıyla ödeme çağrısı yapın
- Yirmi gün geçtiyse çalışmaktan kaçınma hakkını yazılı bildirin ya da haklı fesih yapın
- Arabuluculuk veya icra takibi yolunu seçin
Ücret alacağı için zamanaşımı beş yıldır, ancak delil kaybı çok daha hızlı yaşanır. Bu yüzden maaşı ödenmeyen işçi nereye başvurmalı sorusu gecikmeden cevaplanmalıdır.
Alacağın tahsili için arabuluculuk veya icra takibi başlatılır. Hangi aylar için ne kadar alacak olduğunu görmek için tüm işçi alacakları hesaplama aracından yararlanılabilir. Alacakların süresi için işçilik alacakları zamanaşımı yazısına bakılmalıdır.
Mevzuat metinlerine 4857 sayılı İş Kanunu sayfasından ulaşılabilir.
Maaşı Ödenmeyen İşçi Nereye Başvurmalı Hakkında Sık Sorulan Sorular
Ödenmeyen maaşla ilgili en sık sorulanlar aşağıda yanıtlandı.
Maaş kaç gün ödenmezse işe gitmeyebilirim?
Ücret ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde ödenmezse işçi iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir. Bunun için mücbir bir neden bulunmamalıdır. Yazılı bildirim yapmak ileride doğacak tartışmaları önler.
Maaşımı alamadığım için istifa edersem kıdem tazminatı alır mıyım?
Ücretin ödenmemesi haklı fesih sebebidir. Fesih bildiriminde nedeni açıkça yazarsanız şartları varsa kıdem tazminatı alırsınız. Dilekçeye yalnızca kişisel nedenler yazmak hakkı zayıflatır.
Maaşı ödenmeyen işçi doğrudan icra takibi başlatabilir mi?
Evet. İlamsız icra takibi başlatmak için arabulucuya başvurmak gerekmez. Borçlu itiraz ederse itirazın iptali davasından önce arabuluculuk şarttır.
İş müfettişliğine şikayet maaşımı tahsil ettirir mi?
Hayır. Şikayet idari bir inceleme başlatır ve alacağa hükmetmez. Yargıtay şikayetin zamanaşımını da kesmediğini kabul eder.
Maaşım eksik yatıyorsa ne yapmalıyım?
Eksik kısım da ücret alacağıdır. Bordroyu ve banka dökümünü karşılaştırın, farkı yazılı olarak isteyin. Sonuç alınamazsa arabuluculuk veya icra yoluyla eksik ücret talep edilir.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.34 ve m.24/II-e ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.32 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.37 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.34 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.25/II-g ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.24/II-e ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 ↩
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.67 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.36 ↩
- Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2017/18955 K.2018/27375, 17.12.2018 ↩