Hamile işçinin işten çıkarılması, kanunda geçerli fesih nedeni sayılan haller arasında yer almaz. 4857 sayılı İş Kanunu m.18 hamilelik ve doğumun fesih için geçerli bir sebep olmayacağını açıkça yazar.[1]
Bu yazıda hamile işçinin işten çıkarılması halinde işçinin hakları, işe iade yolu ve tazminat sonuçları anlatılıyor. Hamilelikteki diğer haklar için hamile işçinin hakları yazısına bakabilirsiniz.
Hamile İşçi İşten Çıkarılabilir mi?
İş sözleşmesini sona erdirmek işverenin elindedir. Ancak iş güvencesi kapsamındaki işçiyi çıkaran işveren geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır. Hamilelik bu sebeplerden biri olamaz.
İş güvencesi için üç şart aranır. İşyerinde en az otuz işçi çalışmalı, işçinin kıdemi en az altı ay olmalı ve iş sözleşmesi belirsiz süreli olmalıdır. Bu şartları taşıyan hamile işçi işe iade davası açabilir.
İşveren hamileliği bildiği halde işçiyi çıkarmış ve başka bir sebep göstermemişse fesih geçersizdir. İşveren işletme gerekleri ya da performans gibi bir sebep gösterirse, bu sebebin gerçek olduğunu ispat etmelidir.[2]
Geçerli sebebin ispat yükü işverendedir. İşçi ise feshin gerçek sebebinin hamilelik olduğunu iddia ediyorsa bu iddiayı kendisi ispat eder. Hamilelik raporunun tarihi, işyerindeki tanıklar ve işçinin yerine yeni biri alınması gibi olgular önemlidir.
Hamile İşçinin İşten Çıkarılması ve İş Güvencesi Şartları
İş güvencesi her hamile işçiyi kapsamaz. İşyerinde otuzdan az işçi çalışıyorsa ya da işçinin kıdemi altı aydan azsa işe iade davası açılamaz. Bu durumda başka bir koruma devreye girer.
Kanun, cinsiyet veya gebelik nedeniyle işçiye doğrudan ya da dolaylı farklı işlem yapılmasını yasaklar.[3] Yasak, sözleşmenin yapılmasında da uygulanmasında da sona ermesinde de geçerlidir.
İhlal halinde işçi dört aya kadar ücreti tutarında tazminat ve yoksun bırakıldığı hakları isteyebilir. İşçi ihlal ihtimalini güçlü biçimde gösteren bir durum ortaya koyarsa, ihlalin olmadığını işveren ispat eder.
Doğum İzni ve Hamilelik Sırasında Fesih
Doğum izni, kanunun kadın işçinin çalıştırılmamasını esas aldığı süredir. Bu sürelerde işe gelmemek geçerli fesih nedeni olamaz.
İşveren, doğum izninde olan işçiyi devamsızlık gerekçesiyle çıkaramaz.
Hastalık ve gebelik hallerinde işverenin bildirimsiz fesih hakkı için ayrı kurallar vardır. Bu hak ancak devamsızlığın bildirim süresini altı hafta aşmasından sonra doğar.[4]
Doğum ve gebelikte bu süre, İş Kanunu m.74’teki sürenin bitiminde başlar.
Doğum izni biten işçi işe dönmezse durum değişir. Ücretsiz izin hakkı da süre kurallarına bağlıdır. Devamsızlık konusunda devamsızlık nedeniyle işten çıkarma yazısına bakabilirsiniz.
Doğum izni bitip işe dönen işçinin emzirme için kullanacağı günlük izin süt izni yazısında anlatıldı.
Hamile İşçi İşten Çıkarılırsa Ne Yapmalı?
İlk adım belgeleri toplamaktır. Fesih bildirimi, gebelik raporu ve hamileliği işverene bildirdiğinizi gösteren yazışmalar saklanmalıdır. İşverenin gösterdiği sebep yazılı olarak alınmalıdır.
İşe iade talebi için süre dardır. Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır.
Arabuluculuk sonunda anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır. Süre kaçırılırsa dava hakkı kaybedilir.
Süreç iş davalarında arabuluculuk rehberinde anlatılıyor. İşe iade davasının şartları işe iade davası hub yazısındadır.
Hamile İşçinin İşten Çıkarılması Halinde İşe İade Sonuçları
Mahkeme feshi geçersiz bulursa işveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. İşçi işe başlatılmazsa en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarında işe başlatmama tazminatı ödenir.[5]
Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar ücret ve diğer haklar da ödenir. İşçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmalıdır. Başvurmazsa fesih geçerli sayılır.
Bu tutarların ayrıntıları işe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre ücreti yazılarında anlatılıyor.
Hamilelik nedeniyle yapılan fesihlerde ayrımcılık tazminatı ayrıca istenmez. Yargıtay, bu durumun işe başlatmama tazminatının miktarı belirlenirken dikkate alınacağını kabul eder. Yargıtay bu tür olaylarda tazminatı alt sınırdan uzaklaşarak belirlemiştir.
Hamile İşçinin İşten Çıkarılması İçin Gösterilen Gerekçeler
Hamile işçinin işten çıkarılması çoğunlukla başka bir gerekçeyle yapılır. En sık rastlanan gerekçeler işletmesel nedenler ve performans düşüklüğüdür. Bu gerekçelerin gerçek olup olmadığı mahkemede incelenir.
İşletme gerekleri ileri sürülüyorsa işverenin başka çare bulup bulmadığı araştırılır. Feshin son çare olması gerekir. Konuyu feshin son çare olması ilkesi yazısında ele aldık.
Performans gerekçesi hamilelik haberinden hemen sonra gündeme gelmişse mahkeme bunu dikkatle inceler. Daha önce yazılı uyarı ya da değerlendirme yoksa bu gerekçe zayıf kalır. Ayrıntılar için performans düşüklüğü nedeniyle fesih yazısına bakabilirsiniz.
Hamile İşçinin İşten Çıkarılması Yerine İstifaya Zorlama
İşveren bazen işçiye istifa dilekçesi imzalatmaya çalışır. Hamile işçi böyle bir baskıyla karşılaşırsa imzalamadan önce hukuki destek almalıdır. Baskıyla alınan istifa, işçinin gerçek iradesini yansıtmaz.
İstifaya zorlama halinde işçi haklı nedenle fesih hakkını kullanabilir. Ayrıntılar istifaya zorlanan işçinin hakları yazısında yer alıyor. İşçi imza attıysa da irade sakatlığı iddiası ileri sürülebilir.
Yargıtay Kararında Hamilelik Nedeniyle Fesih
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi önüne gelen bir olayda işçi, doğumuna üç ay kala ekonomik gerekçelerle işten çıkarılmıştı. İşten çıkarılmadan iki ay önce yerine başka biri alınmıştı.
Gebelik raporu ve tanık beyanları işçinin iddiasını doğruluyordu. Kararın ilgili bölümü şöyledir.
“Hamilelik nedeniyle yapılan fesih işlemi, İş Kanunu’nun 18/3-d maddesi uyarınca geçersiz bir fesih olup işçinin işe başlatılmaması halinde ödenmesi gereken iş güvencesi tazminatında değerlendirilecektir.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2015/29051 K.2016/9441, 14.04.2016[6]
Daire, feshin hamilelik nedeniyle yapıldığını kabul etti. İşe başlatmama tazminatını dört aylık değil altı aylık ücret olarak belirledi. Ayrımcılık tazminatına ayrıca hükmedilemeyeceğini de belirtti.
Karar, oybirliğiyle verilmiş bozma kararıdır. Güncel kararlar için Yargıtay karar arama sayfasına bakılabilir. İş Kanunu metni mevzuat.gov.tr adresinde yer alır.
Hamile İşçinin İşten Çıkarılması Hakkında Sık Sorulan Sorular
Hamile işçinin işten çıkarılması konusunda en çok sorulan sorular aşağıda yanıtlandı.
Hamile işçi işten çıkarılırsa kıdem tazminatı alır mı?
İşveren haklı bir sebep olmadan çıkarırsa işçi kıdem tazminatına hak kazanır. Bunun için en az bir yıl çalışmış olmak gerekir. Hamilelik nedeniyle yapılan fesih haklı sebep oluşturmaz.
Hamile işçiyi işveren haklı nedenle çıkarabilir mi?
Hamilelik işçiyi haklı fesih sebeplerinden korumaz. İşçi hırsızlık gibi haklı sebep sayılan bir davranışta bulunmuşsa işveren sözleşmeyi feshedebilir. Hamilelik tek başına haklı neden olamaz.
İş güvencesi yoksa hamile işçi ne yapabilir?
Otuzdan az işçi çalışan işyerinde ya da altı aydan az kıdemde işe iade davası açılamaz. Bu durumda ayrımcılık tazminatı istenebilir. Tutar dört aya kadar ücret kadardır.
Doğum izni sırasında işten çıkarılma mümkün mü?
Doğum izni sürelerinde işe gelmemek geçerli fesih nedeni olamaz. İşveren bu dönemde devamsızlık gerekçesiyle fesih yapamaz. İşçi feshin geçersizliğini ileri sürebilir.
İşe iade başvurusu için ne kadar süre var?
Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur. Anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılır. Süre kaçırılırsa dava hakkı düşer.
İşveren hamileliği bilmiyorsa fesih yine de geçersiz sayılır mı?
Fesih hamilelik nedeniyle yapılmamışsa bu gerekçeyle geçersizlik ileri sürmek zordur. Ancak işveren geçerli bir sebep ispat edemezse fesih başka nedenle de geçersiz sayılabilir. Hamileliği yazılı bildirmek bu yüzden önemlidir.
Kaynaklar