Doğum sonrası yarım çalışma, analık izni biten işçinin haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin kullanıp kalan yarısında çalışmasıdır. Hak 4857 sayılı İş Kanunu m.74’te düzenlenir.[1]
Çocuğun hayatta olması gerekir ve işçi isterse kullanır. Bu süre içinde İŞKUR tarafından ödenek de verilebilir. Doğum izninin süreleri için doğum izni kaç gün rehberine bakabilirsiniz.
Doğum Sonrası Yarım Çalışma Hakkı Nedir?
Kanun, analık izninin bitiminden itibaren işçiye ek bir esneklik tanır. İşçi, tam gün çalışmak yerine haftalık çalışma süresinin yarısı kadar çalışır. Çalışmadığı yarım süre ücretsiz izin sayılır.
Haftalık çalışma süresi 45 saat olan bir işyerinde bu 22,5 saate denk gelir. Kanun yarım çalışmanın günlere nasıl dağıtılacağını yazmaz.
Günde yarım gün çalışmak ya da haftanın yarısında çalışmak mümkündür. Düzen işverenle yazılı kararlaştırılmalıdır.
Doğum Sonrası Yarım Çalışma Kaç Gün Sürer?
Süre, doğumun sırasına göre değişir. Kanun üç basamak öngörür. Çoğul doğumda ve engelli çocukta süreler uzar.
| Durum | Yarım çalışma süresi |
|---|---|
| Birinci doğum | 60 gün |
| İkinci doğum | 120 gün |
| Sonraki doğumlar | 180 gün |
| Çoğul doğum | Yukarıdaki sürelere 30 gün eklenir |
| Çocuğun engelli doğması | 360 gün |
Süreler gün olarak yazılmıştır. Kanun iş günü mü takvim günü mü sayılacağını belirtmez. Bu konuda işyeri uygulaması ve sözleşme hükümlerine bakmak gerekir.
Kimler Yararlanabilir?
Doğum sonrası yarım çalışma hakkı, doğum yapan kadın işçiye tanınır. Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçi de yararlanır.
Evlat edinenler için hak, kendilerine verilen analık izninin bitiminden itibaren başlar. Babaların kullanabileceği izin için babalık izni yazısına bakılabilir.
İşçinin bu hakkı kullanabilmesi için çocuğun hayatta olması gerekir. Kanun ayrıca iş sözleşmesinin belirli ya da belirsiz süreli olmasını ayırmaz. Madde 74’ün tüm hükümleri, İş Kanunu kapsamında olan veya olmayan her işçi için uygulanır.
Memurlar için kural farklıdır. 657 sayılı Kanun kadın memura birinci doğumda iki ay, ikinci doğumda dört ay, sonraki doğumlarda altı ay günlük çalışma süresinin yarısı kadar çalışma imkanı verir.[2]
Doğum Sonrası Yarım Çalışma ile Altı Aylık Ücretsiz İzin Arasındaki Fark
İş Kanunu doğum sonrasında iki ayrı hak tanır. Birincisi, 24 haftalık sürenin tamamlanmasından sonra altı aya kadar kullanılabilen ücretsiz izindir. İkincisi, haftalık sürenin yarısı kadar çalışmayı sağlayan yarım çalışma hakkıdır.
Ücretsiz izinde işçi hiç çalışmaz ve işverenden ücret almaz. Yarım çalışmada işçi yarım süre çalışır ve o süre için ücretini alır. Kanun iki hakkın birlikte ya da art arda kullanılıp kullanılamayacağını açıkça yazmaz.
Bu yüzden başvuruda hangi hakkı hangi tarihlerde kullanmak istediğinizi yazılı belirtmeniz gerekir. Altı aylık izin süresi yıllık izin hakkının hesabında dikkate alınmaz. Ayrıntılı bilgi için ücretsiz izin şartları yazısına bakabilirsiniz.
Yarım Çalışma Süresinde Süt İzni
Yarım çalışma hakkından yararlanılan sürede süt izni hükümleri uygulanmaz. Kanun bunu açıkça belirtir. İşçi iki hakkı aynı süre içinde birlikte alamaz.
Süt izninin kuralları süt izni yazısında anlatılıyor. Hangi hakkın daha avantajlı olduğu işçinin çalışma saatlerine ve çocuğun yaşına göre değişir.
Doğum Sonrası Yarım Çalışma Ödeneği (İŞKUR)
Doğum sonrası yarım çalışma süresince işçiye İşsizlik Sigortası Fonundan ödenek verilir. Ödeneğin günlük miktarı günlük asgari ücretin brüt tutarı kadardır.[3]
Ödemeler damga vergisi dışında vergi ve kesintiye tabi tutulmaz.
Ödeneği alabilmek için kanun üç şart arar.
- Doğum veya evlat edinme tarihinden önceki son üç yılda en az 600 gün işsizlik sigortası primi bildirilmiş olması
- Haftalık çalışma süresinin yarısı kadar fiilen çalışılması
- Analık izninin bittiği tarihten itibaren 30 gün içinde yarım çalışma belgesiyle İŞKUR’a başvurulması
Başvuruda gecikilirse geciken süre, hak kazanılan toplam süreden düşülür. Mücbir sebepler bunun dışındadır. Geçici iş göremezlik ödeneği alan işçiye, o durumun devamı süresince yarım çalışma ödeneği ödenmez.
Ödeme, çalışılan aya ait aylık prim ve hizmet belgesinin ilişkin olduğu aydan sonraki ikinci ay içinde yapılır. Güncel ödenek tutarını İŞKUR’dan öğrenmelisiniz.
Doğum Sonrası Yarım Çalışma Nasıl Talep Edilir?
Kanun işverene yapılacak başvuru için şekil şartı koymaz. Yazılı başvuru yine de ispat bakımından en sağlıklı yoldur. Başvuru metninde şu bilgiler yer almalıdır.
- İşçinin kimlik ve çalışma bilgileri
- Çocuğun doğum tarihi veya evlat edinme tarihi
- Kullanılmak istenen hak türü ve gün sayısı
- İzin başlangıç ve bitiş tarihleri
- Önerilen çalışma saatleri
Doğum sonrası yarım çalışma başvurusunu analık izni bitmeden yapmak, İŞKUR ödeneği için ayrıca süre kaçırmamayı sağlar. İşverenden imzalı bir nüsha ya da e-posta onayı almak delil olur. İşveren başvuruyu reddederse yazılı gerekçe istenmelidir.
Başvuru metni için doğum izni ve yarım çalışma dilekçesi örneği kullanılabilir.
İşveren Doğum Sonrası Yarım Çalışma Talebini Reddedebilir mi?
Doğum sonrası yarım çalışma hakkı kanundan doğduğu için işverenin keyfi onayına bağlı değildir. Altı aylık ücretsiz izinde Yargıtay bunu açıkça kabul etmiştir. Aynı yaklaşım yarım çalışma için de savunulabilir, çünkü ikisi de aynı madde içinde düzenlenmiştir.
Yine de uygulamanın ayrıntıları kanunda yoktur. Gün dağılımı ve saatler için işverenle uzlaşmaya çalışmak gerekir. Anlaşma sağlanamazsa yazılı başvuru ve gerekçeli ret, ileride açılacak davada delil olur.
İşçi hakkını kullandığı için işten çıkarılırsa feshin geçersizliği ileri sürülebilir. Doğum ve aile yükümlülükleri geçerli fesih nedeni sayılmaz. Konu hamile işçinin işten çıkarılması yazısında da ele alınıyor.
Yargıtay Kararında Doğum Sonrası Ücretsiz İzin
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi önüne gelen bir olayda işçi doğum izni bittikten sonra yıllık izin ve ardından ücretsiz izin istemişti. İşveren yıllık izni onaylamamıştı.
İşçinin işe gelmemesi üzerine işveren, sözleşmeyi devamsızlık nedeniyle feshetti. Yerel mahkeme feshi haklı bulmuştu.
“bu iznin kullanılmasının işverenin kabulüne bağlı olmadığı”
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2012/17668 K.2012/25610, 16.11.2012[4]
Daire, işçinin doğum sonrası ücretsiz izin hakkını işverene bildirdiğini belirtti. Devamsızlığın kanuni mazerete dayandığına hükmetti ve feshin geçersizliğine karar verdi. Karar oybirliğiyle verildi.
Bu karar ücretsiz izne ilişkindir. Yarım çalışma hakkı aynı maddede düzenlendiğinden, gerekçe işçinin bildirim yoluyla hakkını kullanabileceğini gösterir. Güncel kararlar için Yargıtay karar arama sayfasına bakılabilir.
İş Kanunu’nun tam metni mevzuat.gov.tr adresinde yer alır.
Doğum Sonrası Yarım Çalışma Hakkında Sık Sorulan Sorular
Doğum sonrası yarım çalışma konusunda en çok sorulan sorular aşağıda yanıtlandı.
Doğum sonrası yarım çalışma kaç gün?
Birinci doğumda 60, ikinci doğumda 120, sonraki doğumlarda 180 gündür. Çoğul doğumda bu sürelere 30 gün eklenir. Çocuk engelli doğarsa süre 360 gün olur.
Yarım çalışma için işverenin onayı gerekir mi?
Hak kanundan doğar ve işverenin takdirine bağlı değildir. Yine de yazılı başvuru yapmak ve çalışma saatlerini işverenle belirlemek gerekir.
Yarım çalışma ödeneği ne zaman başvurulur?
Analık izninin bittiği tarihten itibaren 30 gün içinde yarım çalışma belgesiyle İŞKUR’a başvurulur. Gecikilen süre ödenek süresinden düşülür.
Yarım çalışmada ücret nasıl ödenir?
Çalışılan yarım süre için ücret işverenden alınır. İzinli yarım süre için işveren ücret ödemez. O dönem için İŞKUR ödeneği verilir.
Baba yarım çalışma hakkını kullanabilir mi?
Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen erkek işçi bu haktan yararlanır. Doğumda hak kadın işçiye tanınmıştır.
Yarım çalışma bitince işe devam zorunlu mu?
İşçi yarım çalışma süresi dolunca tam gün çalışmaya döner. Hakkı kullandığı için yapılan fesih, işçiye feshin geçersizliğini ileri sürme imkanı verir.
Kaynaklar