İşsizlik maaşı şartları, Kanunda işsizlik ödeneği başlığı altında düzenlenmiştir. Ödenek için iş sözleşmesinin Kanunun saydığı sebeplerden biriyle sona ermesi, son 120 günün hizmet akdiyle geçmesi ve son üç yılda en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödenmesi gerekir.[1] Başvuru ise sözleşmenin bittiği günü izleyen günden itibaren otuz gün içinde yapılır.
Bu yazıda işsizlik maaşı şartlarını, ödenek süresini, tutarın nasıl belirlendiğini ve hangi ayrılışların ödenek vermediğini topladık. Kısa çalışma ödeneği ve ücretsiz izin gibi yakın konulara da ayrı başlıklarda yer verdik. Tutarı kendi bilgilerinizle görmek için işsizlik maaşı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
İşsizlik Maaşı Nedir?
İşsizlik maaşı, halk arasındaki addır. Kanundaki karşılığı, sigortalı işsizlere belirli süre ve miktarda yapılan parasal ödeme olan işsizlik ödeneğidir.[2] Ödemeyi İşsizlik Sigortası Fonu karşılar.
İşsizlik sigortası zorunludur. Kanun kapsamında çalışanlar işe başladıkları tarihten itibaren sigortalı olur.[3] Amaç, çalışma isteği ve yeteneği olduğu halde kendi kasıt ve kusuru olmadan işini kaybedenlerin gelir kaybını belli süre ve ölçüde karşılamaktır.
Prim, prime esas aylık brüt kazançtan alınır. Oranlar yüzde bir sigortalı, yüzde iki işveren ve yüzde bir Devlet payıdır.[4] İşveren bu prim nedeniyle ücretinizden ayrıca indirim yapamaz.
İşsizlik Maaşı Şartları Nelerdir?
Ödenek hakkı için birkaç şart bir arada aranır. Hiçbiri tek başına yeterli değildir. Şartlar şöyle sıralanır.
- İşsizlik sigortasına tabi sigortalı olmak
- İş sözleşmesinin Kanundaki sebeplerden biriyle sona ermesi
- Sözleşmenin sona ermesinden önceki son 120 günün hizmet akdine tabi geçmesi
- Son üç yılda en az 600 gün prim ödenmesi
- Süresi içinde başvurup yeni bir iş almaya hazır olduğunu kaydettirmek
Hizmet akdinin başvuru sırasında grev, lokavt ya da kanundan doğan ödevler nedeniyle askıda olmaması da gerekir.[5] Bu şartlardan biri eksikse başvuru reddedilir.
Prim Gün Sayısına Göre Ödenek Süresi
İşsizlik maaşı şartları içinde ödeneğin süresini belirleyen unsur, son üç yılda ödenen prim günü sayısıdır. Prim günü arttıkça süre uzar.
| Son üç yılda prim günü | Ödenek süresi |
|---|---|
| 600 gün | 180 gün |
| 900 gün | 240 gün |
| 1080 gün | 300 gün |
Ödenek süresini doldurmadan yeniden işe giren kişi, yeniden işsiz kalırsa eski hakkını tamamlayıncaya kadar ödenek almaya devam eder. Yeni hak için işsizlik maaşı şartları yeniden sağlanmışsa yalnızca bu yeni haktan doğan süre kadar ödenek alır.
Hangi Fesih Türlerinde İşsizlik Maaşı Alınır?
İşsizlik maaşı şartları arasında en çok tartışılan konu, sözleşmenin sona ermesi biçimidir. Kanun hakkı yalnızca sayılan hallere bağlar. Eski İş Kanununa yapılan atıflar bugün 4857 sayılı Kanuna yapılmış sayılır.[6]
| Ödenek verilen haller | Ödenek verilmeyen haller |
|---|---|
| İşverenin bildirim süresine uyarak yaptığı fesih | Basit istifa |
| İşçinin haklı nedenle feshi | İşverenin ahlak ve iyi niyete aykırılık nedeniyle derhal feshi |
| İşverenin sağlık sebebi ya da zorlayıcı sebeple feshi | Evlilik, askerlik ve emeklilik nedeniyle ayrılma |
| Belirli süreli sözleşmenin bitmesi | Karşılıklı anlaşma (ikale), kural olarak |
| İşyerinin devri, kapanması veya işin niteliğinin değişmesi | Sözleşmenin devam ettiği ücretsiz izin |
İşçinin haklı nedenle feshine örnek olarak ücretin ödenmemesi, taciz ve sağlık tehlikesi verilebilir. Basit istifada ise hak doğmaz. Ayrıntılar için istifa işsizlik maaşı yazısına bakabilirsiniz.
İşten Çıkış Kodu Neden Bu Kadar Önemli?
İşveren işten ayrılma bildirgesini düzenler ve fesih türünü bir kodla gösterir. İŞKUR başvuruyu çoğunlukla bu koda bakarak değerlendirir. Kod ödenek hakkı doğurmayan bir sebebi gösteriyorsa başvuru olumsuz sonuçlanır.
Gerçek durumu yansıtmayan kod, mahkemede düzeltilebilir. Bu yol, özellikle haklı nedenle ayrılıp da istifa koduyla bildirilen işçiler için önemlidir. Kod düzeltmesi ödeneği kendiliğinden bağlatmaz, ayrıca başvurmak gerekir.
İşsizlik Maaşı Başvurusu Nasıl Yapılır?
Başvuru, hizmet akdinin feshedildiği tarihi izleyen günden itibaren otuz gün içinde Kuruma doğrudan ya da elektronik ortamda yapılır. Mücbir sebepler dışında, başvuruda gecikilen süre ödenek süresinden düşülür. Başvuru süresi de işsizlik maaşı şartları arasındadır ve son güne bırakılmamalıdır.
İşverenin işten ayrılma bildirgesini düzenlemesi ve Kuruma göndermesi gerekir. Ödemeler her ayın beşinde yapılır ve başvurular izleyen ayın sonuna kadar sonuçlandırılır. Belgeler ve ret halinde izlenecek yol işsizlik maaşı başvurusu yazısında anlatılıyor.
İşsizlik Maaşı Ne Kadar Olur?
İşsizlik maaşı şartları sağlandığında günlük ödenek, son dört aylık prime esas kazançlardan bulunan günlük ortalama brüt kazancın yüzde kırkıdır. Bu tutar, aylık brüt asgari ücretin yüzde sekseninden fazla olamaz. Asgari ücret değiştikçe üst sınır da değişir.
Ödenekten yalnızca damga vergisi kesilir. Nafaka borçları dışında haciz edilemez ve başkasına devredilemez. Ödenek süresince Kurum, 5510 sayılı Kanun gereği ödenecek sigorta primlerini de karşılar.
Kusurunuzdan doğan fazla ödemeler yasal faiziyle geri alınır. İşsizlik ödeneği kıdem ve ihbar tazminatından bağımsızdır. Tazminat konusu için kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı yazılarına bakabilirsiniz.
İşe İade Davası ve İşsizlik Maaşı
Fesih geçersiz bulunup işçi işe iade edilirse ya da başlatılmazsa ödenek hakkı etkilenir. Kanun, işe iade davası nedeniyle yatırılan primlerin son gününü esas alarak hak sahipliğini belirler. İşsiz geçen dönem için de ödeme yapılır.
İşe iade davasının şartları ve süreci için işe iade davası yazısını okuyabilirsiniz. Arabuluculuk aşaması iş davalarında arabuluculuk yazısında anlatılıyor.
Kısa Çalışma Ödeneği ile İlişkisi
Kısa çalışma ödeneği, işyerinde çalışma süreleri geçici olarak azaltıldığında ya da faaliyet durduğunda İşsizlik Sigortası Fonundan ödenir. İşçide kısa çalışma başlamadan önceki son 120 günün hizmet akdiyle geçmesi ve son üç yılda en az 450 gün prim aranır.[7] Başvuruyu işveren yapar.
Ödenek, günlük ortalama brüt kazancın yüzde altmışıdır ve aylık brüt asgari ücretin yüzde yüz elli katını aşamaz. Kural olarak üç ay sürer ve Cumhurbaşkanı süreyi altı aya kadar uzatabilir. Kısa çalışma ödeneği alınan süreler, kısa çalışma başlangıcından itibaren üç yıl içindeki fesihlerde işsizlik ödeneği süresinden düşülür.
Ayrıntılar için kısa çalışma ödeneği yazısına bakabilirsiniz.
Ücretsiz İzin ve Nakdi Ücret Desteği
Ücretsiz izin sözleşmeyi sona erdirmez, bu nedenle ödenek hakkı doğurmaz. İşverenin onay almadan ücretsiz izne çıkarması ise işçiyi bağlamayabilir. Covid-19 döneminde ücretsiz izne ayrılan işçilere geçici olarak nakdi ücret desteği ödendi.
Bu destek dönemle sınırlıydı ve bugün genel olarak verilmiyor. Ayrıntılar ücretsiz izne çıkarılan işçinin hakları yazısında yer alıyor.
Yargıtay Kararında İşsizlik Ödeneğine Hak Kazanma
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, işverenin geçerli nedenle fesih bildiriminden sonra ikale imzalanan bir dosyada ödenek hakkını değerlendirmiştir. Daire, istinaf kararının dosya kapsamına uygun olduğunu şu sözlerle belirtmiştir.
“sonrasında taraflar arasında ikale sözleşmesi imzalandığı, işverence geçerli sebeple fesih bildirimi üzerine ikale yapıldığı ve temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının dosya kapsamına uygun olduğu anlaşılmıştır.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2022/5130 K.2022/5767, 11.05.2022[8]
Olayda işçi 04.04.2012 ile 03.11.2017 tarihleri arasında çalışmıştı. İşveren işçiyi savunmasını aldıktan sonra geçerli nedenle işten çıkarmış ve aynı gün ikale imzalatmıştı. İşveren işçiye kıdem tazminatı ödemişti.
İŞKUR, ikale gerekçesiyle ödeneği reddetmişti. Çıkış kodu önce diğer nedenler olarak girilmiş, sonra işveren feshini gösteren koda çevrilmişti. Bölge Adliye Mahkemesi işçinin ödeneğe hak kazandığını kabul etmiş, Daire de bu kararı oybirliğiyle onamıştır.
Kararın sonucu her ikale için geçerli değildir. Fesih işverence başlamış ve çıkış kodu buna uygunsa ikale tek başına ödeneği engellemeyebilir. Yargıtay’ın güncel kararlarına Yargıtay karar arama sayfasından ulaşılabilir.
İşsizlik Maaşı Hangi Hallerde Kesilir? Emekliler Alabilir mi?
İşsizlik maaşı bağlandıktan sonra da kesilebilir. Kanun kesilme hallerini ayrıca sayar.[9]
- Ödenek süresince gelir getirici bir işte çalıştığının tespit edilmesi
- Herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan yaşlılık aylığı aldığının tespit edilmesi
- Kurumun önerdiği uygun bir işi haklı neden olmadan reddetmek
- Önerilen meslek eğitimini haklı neden olmadan reddetmek ya da devam etmemek
- Kurumun çağrılarını zamanında yanıtlamamak veya istenen belgeleri süresinde vermemek
Teklif edilen işin mesleğe uygun olması gerekir. İşin ücreti ve çalışma koşulları son işe yakın olmalı, iş ikamet edilen yerin belediye mücavir alanı içinde bulunmalıdır.
Eğitim ve çağrı nedeniyle kesilen ödemeye, kesilme gerekçesi ortadan kalkınca yeniden başlanır. Toplam hak süresi aşılamaz.
Hastalık ve analık nedeniyle geçici işgöremezlik ödeneği alanlarda ödeme kesilmez, durum sürdüğü kadar durdurulur. Muvazzaf askerlik dışında silah altına alınanlar için de aynı kural geçerlidir.
Emeklilerde kural açıktır. Yaşlılık aylığı alan sigortalının ödeneği kesilir.
Emeklilik nedeniyle işten ayrılma da ödenek hakkı veren hallerden biri değildir. Tazminat hakları için emeklilik nedeniyle kıdem tazminatı yazısına bakabilirsiniz.
İşsizlik Maaşı Hakkında Yazılar
Konuyla ilgili ayrıntılı yazılara aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz.
- İşsizlik maaşı başvurusu ve gerekli belgeler
- İstifa edersem işsizlik maaşı alabilir miyim
- Kısa çalışma ödeneği ve işçinin hakları
- Ücretsiz izne çıkarılan işçinin hakları
İlgili yazılar: mevsimlik işçi hakları.
İşsizlik Maaşı Şartları Hakkında Sık Sorulan Sorular
İşsizlik maaşı şartlarıyla ilgili en çok merak edilenler aşağıda yanıtlandı.
İşsizlik maaşı almak için kaç gün çalışmak gerekir?
Sözleşmenin sona ermesinden önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olmak ve son üç yılda en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödemek gerekir. 600 gün 180 gün, 900 gün 240 gün, 1080 gün 300 gün ödenek süresi verir.
İstifa eden işsizlik maaşı alabilir mi?
Basit istifada alamaz. İş sözleşmesini haklı nedenle feshedenler, diğer şartları taşıyorsa ödenek alabilir. Haklı nedenin ispatı işçiye aittir.
İşsizlik maaşı başvurusu ne zamana kadar yapılır?
Sözleşmenin sona erdiği günü izleyen günden itibaren otuz gün içinde yapılır. Geç yapılan başvuruda gecikilen süre ödenek süresinden düşülür.
İşsizlik maaşı ne kadar ödenir?
Günlük ödenek, son dört aylık prime esas kazançlardan bulunan günlük ortalama brüt kazancın yüzde kırkıdır. Aylık brüt asgari ücretin yüzde sekseni üst sınırdır. Tutar için hesaplama aracına bakılabilir.
İşsizlik maaşı alırken başka işte çalışılabilir mi?
Ödenek, işsiz kalan sigortalıya verilir. Yeniden işe girenin durumu Kanundaki kurallara göre devam eder ya da sona erer. Ödenek süresi dolmadan işe girenler için yukarıdaki yeniden işsiz kalma kuralı uygulanır.
Ücretsiz izne çıkarılan işçi işsizlik maaşı alır mı?
Hayır. Ücretsiz izin iş sözleşmesini sona erdirmez. Sözleşme Kanunda sayılan sebeplerle sona ererse ödenek hakkı doğabilir.
Kısa çalışma ödeneği ile işsizlik ödeneği aynı şey mi?
Hayır. Kısa çalışma ödeneği işyerinde süreler azaltıldığında, sözleşme sürerken ödenir ve başvuruyu işveren yapar. İşsizlik ödeneği ise sözleşme sona erdikten sonra işsiz kalana ödenir.
Kaynaklar
- 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu m.50 ↩
- 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu m.47 ↩
- 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu m.48 ↩
- 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu m.49 ↩
- 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu m.51 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu geçici m.1 ↩
- 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu ek m.2 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2022/5130 K.2022/5767, 11.05.2022 ↩
- 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu m.52 ↩