Ücretsiz izne çıkarılan işçi, iş sözleşmesi sürdüğü halde belirli bir süre çalışmayan ve işverenden ücret almayan işçidir. Bu uygulama işçinin onayına bağlıdır ve işveren tek taraflı olarak dayatamaz. Yargıtay, onay vermeyen işçiye uygulanan ücretsiz izni işverenin feshi olarak değerlendirmektedir.
Bu yazıda onay hakkı ile maaş ve sigorta durumu anlatılıyor. Nakdi ücret desteği de ayrı başlıkta yer alıyor. İşsizlik sigortasının genel şartları için işsizlik maaşı şartları yazısına bakabilirsiniz.
Ücretsiz İzne Çıkarılan İşçi Onay Vermek Zorunda mı?
Hayır. Ücretsiz izin ücret ve çalışma borçlarını geçici olarak durdurduğu için çalışma koşullarında esaslı değişiklik sayılır. İş Kanunu bu tür değişikliğin yazılı bildirimle yapılmasını şart koşar ve işçinin altı işgünü içinde yazılı kabul etmediği değişiklik işçiyi bağlamaz.[1]
İzni kendiniz isteyecekseniz ücretsiz izin talebi dilekçesi örneği işinize yarar.
Taraflar anlaşarak çalışma koşullarını her zaman değiştirebilir. Çalışma koşullarında değişiklik geçmişe etkili olarak yürürlüğe konulamaz. Yani işveren izni sonradan yazıya dökerek geriye dönük uygulayamaz.
Ücretsiz izne çıkarılan işçi imzaladığı belgeyi dikkatle okumalıdır. Onay verilmişse izin süresi ve kapsamı belgede açıkça yer almalıdır.
İşveren Zorla Ücretsiz İzne Çıkarırsa Ne Yapılır?
İşveren işçiyi onayı olmadan ücretsiz izne çıkarırsa işçi bunu kabul etmediğini yazılı bildirmelidir. İşçi bildirimde çalışmaya hazır olduğunu da belirtmelidir. Noter ihtarı ya da e-posta gibi ispatı kolay bir yol seçilmelidir.
İşçinin işe gitmemesi ise risklidir. Devamsızlık işverene haklı fesih gerekçesi verebilir. İşçi işe hazır olduğunu yazılı bildirir ve işyerine gider, girişine izin verilmezse bunu da tutanakla kayda geçirir.
Ücretsiz izin dayatması işveren feshi sayıldığında işçinin önünde birkaç yol açılır. İş güvencesi şartlarını taşıyan işçi işe iade davası açabilir. Tazminat haklarını da ayrıca değerlendirmek gerekir.
Kıdem ve ihbar tazminatının şartları için kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı yazılarına bakabilirsiniz. Bazı durumlarda işçi çalışma koşullarının değiştirilmesini kendi haklı fesih gerekçesi yapabilir. Süreler ve sonuçlar dosyaya göre değiştiği için işlem yapmadan hukuki destek alın.
Ücretsiz İzinde Maaş ve Sigorta Primi Durumu
Ücretsiz izin süresince işveren ücret ödemez. Ücret ödenmeyen günler için sigorta primi de yatırılmaz ve bu günler prim gün sayınıza eklenmez. Uzun süren izinler emeklilik ve işsizlik ödeneği şartlarını geriletebilir.
Sağlık hizmetleri bakımından ayrı bir kural vardır. İşverence belgelendirilen ve bir takvim yılında toplam bir ayı aşmayan ücretsiz izin sürelerinde genel sağlık sigortalılığı devam eder.[2] Bir ayı aşan izinlerde sağlık güvencesinin nasıl devam edeceğini SGK’dan öğrenmek gerekir.
Bordrodaki gün sayısı, fiilen çalışılan ve izinli geçen günlerle uyuşmalıdır. Ücretsiz izin süresine denk gelen kesintiyi her ay kontrol edin.
Ücretsiz İzne Çıkarılan İşçi İşsizlik Maaşı Alabilir mi?
Ücretsiz izin iş sözleşmesini sona erdirmez. İşsizlik ödeneği ise sözleşmenin Kanunda sayılan sebeplerden biriyle bitmesine bağlıdır.[3] Bu nedenle ücretsiz izinde bekleyen işçiye ödenek bağlanmaz.
Fesih gerçekleştiğinde durum değişir. İşveren işçiyi izin sonrasında işe almayıp sözleşmeyi bildirimli feshederse ödenek hakkı doğabilir. Başvuru otuz gün içinde yapılır ve ayrıntılar işsizlik maaşı başvurusu yazısındadır.
Tutarı görmek için işsizlik maaşı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
İşçi kendi isteğiyle ayrılırsa tablo farklıdır. Basit istifa ödenek hakkı doğurmaz. Bu konuyu istifa işsizlik maaşı yazımızda ele aldık.
Nakdi Ücret Desteği Nedir, Bugün Var mı?
Nakdi ücret desteği, ücretsiz izne çıkarılan işçiye İşsizlik Sigortası Fonundan yapılan günlük ödemedir. Bu destek Covid-19 döneminde, 7244 sayılı Kanunla getirildi. Kanun, 4447 sayılı Kanuna geçici 24 üncü maddeyi ekledi.[4]
Destek, İş Kanunu geçici m.10 uyarınca işverence ücretsiz izne ayrılan ve kısa çalışma ödeneğinden yararlanamayan işçileri kapsadı.[5] Yaşlılık aylığı almamak şartı vardı.
Ödeme ücretsiz izinde geçen süre kadar yapıldı ve ilk düzenlemede günlük 39,24 liraydı. Nisan 2021 ve sonrası için tutar günlük 50 liraya çıkarıldı.
İş Kanunu geçici m.10, işverene üç ay süreyle işçiyi tamamen ya da kısmen ücretsiz izne ayırma yetkisi tanıdı. Bu izin işçiye haklı nedenle fesih hakkı vermedi. Cumhurbaşkanı süreyi her defasında üçer ay uzatabildi ve uzatma en geç 30 Haziran 2021 tarihine kadar yapılabildi.
Bu düzen dönemle sınırlıydı. Güncel mevzuatta ücretsiz izne çıkarılan işçilere genel olarak ödenen bir nakdi ücret desteği bulunmuyor. Nakdi ücret desteği ifadesi 4447 sayılı Kanunda yalnızca bu Covid dönemi geçici maddelerinde geçiyor.
Yeni bir düzenleme çıkarsa Resmi Gazete’den kontrol etmek gerekir.
Nakdi Ücret Desteği Alırken Fiilen Çalıştırılmak
Kanun, desteği alırken fiilen çalıştırılan işçi için işverene yaptırım öngörüyordu. İşverene her işçi ve her ay için aylık brüt asgari ücret tutarında idari para cezası uygulanıyordu. Ödenen destek de yasal faiziyle işverenden tahsil ediliyordu.
Ücretsiz İzin ile Kısa Çalışma Farkı
Ücretsiz izin ve kısa çalışma sık karıştırılır. Ücretsiz izinde iş sözleşmesi askıdadır ve işveren ücret ödemez. Kısa çalışmada ise çalışılmayan saatler için işçiye Fondan ödenek gelir ve başvuruyu işveren yapar.
Ücretsiz izindeyken kısa çalışma listesine girebilmek için işçinin kısa çalışmanın ilk gününden önce işe dönmüş olması gerekir. Şartlar ve tutar için kısa çalışma ödeneği yazısını okuyabilirsiniz.
Ücretsiz İzin Yıllık İzni Etkiler mi?
İş Kanunu, işverence yıl içinde verilen ücretli ve ücretsiz izinlerin yıllık izne mahsup edilemeyeceğini söyler.[6] Yani işveren ücretsiz izni yıllık izin yerine saymaz. Yıllık izin haklarınız ayrıca korunur.
Yıllık izin hakkının hesabında çalışılmış sayılan süreler İş Kanununda sayılmıştır. İşveren tarafından verilen diğer izinler de bu haller arasındadır.[7]
Ücretsiz iznin bu kapsama girip girmediği, iznin kimin isteğiyle ve hangi gerekçeyle verildiğine göre değerlendirilir. Genel çerçeve için yıllık ücretli izin yazısına bakabilirsiniz.
Yargıtay Kararında Tek Taraflı Ücretsiz İzin
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, onay verilmeden uygulanan ücretsiz izni değerlendirmiştir. Daire gerekçesinde kendi yerleşik yaklaşımını şöyle ifade etmiştir.
“Dairemizce, işverenin tek taraflı olarak ücretsiz izin uygulamasına gitmesi halinde, bunu kabul etmeyen işçi yönünden ‘işverenin feshi’ olarak değerlendirilmektedir.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2015/14061 K.2018/8518, 12.04.2018[8]
Olayda işçi 11.07.2005 tarihinden beri çalışıyordu. İşveren işçiyi 01.09.2011 tarihinde ücretsiz izne çıkarmış ve işçi bir daha işbaşı yaptırılmamıştı. Tanıklar da bu tarihte işverence sözleşmenin sona erdirildiğini anlatmıştı.
Yerel mahkeme fesih tarihini 12.12.2011 kabul ederek kıdem tazminatını hesaplatmıştı. Daire, ücretsiz izne çıkarıldığı 01.09.2011 tarihinin fesih tarihi olduğunu belirtti. Kıdem tazminatının bu tarihe göre hesaplanması gerektiğini söyleyerek kararı oybirliğiyle bozmuştur.
Kararın pratik sonucu şudur. Tek taraflı ücretsiz izin dayatılan gün, fesih tarihi sayılabilir ve tazminat bu güne göre hesaplanır. Yargıtay’ın güncel kararlarına Yargıtay karar arama sayfasından ulaşılabilir.
Ücretsiz İzne Çıkarılan İşçi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Ücretsiz izne çıkarılan işçilerin en çok merak ettikleri sorular aşağıda yanıtlandı.
İşveren işçiyi onayı olmadan ücretsiz izne çıkarabilir mi?
Hayır. Ücretsiz izin çalışma koşullarında esaslı değişikliktir ve işçinin yazılı onayına bağlıdır. Onay verilmezse değişiklik işçiyi bağlamaz.
Ücretsiz izne çıkarılan işçi başka işte çalışabilir mi?
İş sözleşmesi sürdüğü için sadakat borcu devam eder. İşverenle rekabet oluşturan bir işte çalışmak sözleşmeye aykırı olabilir. Sözleşmedeki rekabet ve yan iş hükümlerine bakılmalıdır.
Ücretsiz izne çıkarılan işçi işsizlik maaşı alabilir mi?
Ücretsiz izin sözleşmeyi sona erdirmediği için ödenek bağlanmaz. Sözleşme Kanunda sayılan sebeplerle sona ererse ödenek hakkı doğabilir.
Nakdi ücret desteği hala veriliyor mu?
Hayır, genel bir destek bulunmuyor. Nakdi ücret desteği Covid-19 döneminde geçici maddelerle verildi ve süre en geç 30 Haziran 2021 tarihine kadar uzatılabildi. Yeni bir düzenleme için Resmi Gazete takip edilmelidir.
Ücretsiz izin süresinde sağlık sigortam devam eder mi?
İşverence belgelendirilen ve takvim yılında toplam bir ayı aşmayan ücretsiz izinlerde genel sağlık sigortalılığı devam eder. Daha uzun izinlerde durumu SGK’dan öğrenmek gerekir.
Ücretsiz izin dayatılırsa tazminat alınır mı?
Yargıtay tek taraflı ücretsiz izni işveren feshi olarak değerlendirmektedir. Fesih şartları varsa kıdem ve ihbar tazminatı gündeme gelir. İş güvencesi şartları varsa işe iade davası da açılabilir.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.22 ↩
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.67 ↩
- 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu m.51 ↩
- 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu geçici m.24 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu geçici m.10 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.56 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.55 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2015/14061 K.2018/8518, 12.04.2018 ↩