Yol yemek ücretinin kaldırılması, işverenin işçiye düzenli yaptığı yol ve yemek yardımını kesmesi ya da azaltmasıdır. Bu yardımlar ücretin eki sayılır ve çalışma koşulları arasında yer alır. İşveren bunları işçinin yazılı kabulü olmadan kaldırırsa değişiklik işçiyi bağlamaz.[1]
Bu yazıda yardımın hangi kaynaklardan doğduğu, işyeri uygulamasının önemi ve işçinin kaldırılan yardım için izleyeceği yol anlatılıyor. Genel çerçeve için çalışma koşullarında esaslı değişiklik yazısına bakabilirsiniz.
Yol ve Yemek Yardımı Çalışma Koşulu mudur?
Yargıtay çalışma koşullarını geniş yorumlar. İşin nerede ve ne zaman görüleceği, ücretin ekleri ve yemek gibi sosyal yardımlar bu kapsama girer. Yol ve yemek yardımı da bunların içindedir.
Yardım üç kaynaktan doğabilir. İş sözleşmesi ya da toplu iş sözleşmesi yardımı açıkça düzenleyebilir. Hiçbir yazılı kayıt olmasa bile işyerinde süregelen uygulama da çalışma koşulu oluşturur.
İşverenin zorunlu olmadığı halde yıllardır sürdürdüğü uygulama işyeri uygulaması sayılır. Uygulama tüm işçiler için olabileceği gibi eşit konumdaki birkaç işçi için de geçerli olabilir. Böyle bir uygulamanın kaldırılması esaslı değişiklik niteliği taşır.
Yol Yemek Ücretinin Kaldırılması İşyeri Uygulamasıysa
İşçiye ay ay düzenli yol ve yemek ödemesi yapılıyorsa bu yardım işyeri uygulaması haline gelmiş olabilir. İşveren uygulamayı kaldırmak istiyorsa kanundaki usulü izlemelidir. Yazılı bildirim yapar ve işçinin altı iş günü içinde yazılı kabulünü bekler.
İşçi kabul etmezse yardım eski şekliyle ödenmeye devam etmelidir. İşveren ısrar ederse geçerli nedeni yazılı açıklayarak ve bildirim süresine uyarak sözleşmeyi feshedebilir. İşçi bu fesihte işe iade davası açabilir.
İşverenin yardımı genel bir yazı ya da duyuruyla kaldırması yeterli olmaz. Her işçiden ayrı ayrı yazılı kabul alınması gerekir. İşçinin bordroda yardımın kesildiğini görmesi tek başına kabul sayılmaz.
Servis ve Yemek Hizmeti Kaldırılırsa
Yardım her zaman para olarak ödenmez. İşveren işçilere servis aracı sağlayabilir ya da işyerinde yemek verebilir. Bu hizmetlerin kaldırılması da aynı usule tabidir.
İşçi yardımı hizmet olarak alıyorsa kaldırılması parasal kayıp doğurur. İşçi servis ya da yemek için kendi cebinden ödeme yapmaya başlar. Bu nedenle ayni yardımın kaldırılması da esaslı değişiklik sayılır.
Taşeron işçileri için ayrı bir durum vardır. Yardımlar çoğu zaman ihale şartnamesinde ve hizmet alım sözleşmesinde düzenlenir. Asıl işveren değiştiğinde yardımın devamı konusunda uyuşmazlık çıkabilir.
İşveren Hangi Hallerde Yardımı Ödemeyebilir?
Her ödeme sürekli bir hak doğurmaz. Yardım sözleşmede ya da toplu iş sözleşmesinde koşula bağlanmışsa koşul gerçekleşmediğinde ödenmeyebilir. Yardımın fiilen çalışılan günler için verilmesi buna örnektir.
Bu durumda yardım işçinin çalışmadığı günler için istenemez. İzinli ya da raporlu gün için yol ve yemek ödemesi beklemek yerinde olmaz. Koşulun sözleşmede açıkça yazılı olup olmadığına bakılır.
Tek seferlik ya da ara sıra yapılan ödemeler uygulama sayılmaz. Düzenlilik ve sürekliliğin bulunması gerekir. Bordro ve banka kayıtları bu noktada belirleyici olur.
Kaldırılan Yol Yemek Yardımı İçin İşçinin Yolları
Yol yemek ücretinin kaldırılmasıyla karşılaşan işçi önce durumu yazılı olarak kayda geçirmelidir. Kabul etmediğini ve eski şekliyle ödenmesini istediğini işverene bildirir. İtirazın iadeli taahhütlü posta ya da noter yoluyla yapılması ispat açısından yararlıdır.
İşçi çalışmayı sürdürüp ödenmeyen yardımların tutarını isteyebilir. Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.[2] Ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır.[3]
İşçi isterse sözleşmeyi haklı nedenle de feshedebilir. Ücretin kanun hükümlerine veya sözleşme şartlarına uygun ödenmemesi haklı fesih nedenidir.[4] Fesih hakkı öğrenmeden itibaren altı iş günü içinde kullanılmalıdır.[5]
Haklı fesheden işçi kıdem tazminatına hak kazanır. Sürelere ve usule dikkat edilmesi gerekir. Fesih bildiriminin biçimi için fesih bildirimi yazısına bakılabilir.
Yol ve Yemek Yardımının İspatı
Yol yemek ücretinin kaldırılması davasında yardımın düzenli yapıldığını işçi ispatlamalıdır. Bordrolar ve banka hesap hareketleri ilk bakılacak belgelerdir. Yazılı kayıt yoksa tanık beyanları da delil olabilir.
İşçinin ödemenin hangi dönemlerde ve ne tutarda yapıldığını göstermesi beklenir. Yardımın bordroda ayrı kalem olarak görünmesi ispatı kolaylaştırır. Ücretin banka hesabına yatırıldığı işyerlerinde yardımın kesildiği ay açıkça görülür.
Ödemenin yapıldığını ispatlayamayan işçinin talebi reddedilebilir. Bu yüzden belgeleri baştan toplamak gerekir. İşverenin elindeki puantaj ve ödeme kayıtlarının da dosyaya getirilmesi talep edilebilir.
Yol ve Yemek Yardımının Kıdem Tazminatına Etkisi
Düzenli ödenen yol ve yemek yardımı kıdem tazminatına esas ücrete dahil edilir. Yardımın kaldırılması yalnızca aylık geliri değil, tazminatın tutarını da etkiler. Hesabın nasıl yapıldığını kıdem tazminatına esas ücret yazısında anlattık.
Yol yemek ücretinin kaldırılması bu nedenle tazminat tutarını da etkiler. Kaldırma işlemi geçerli değilse tazminat hesabında yardımın esas ücrete eklenmesi gündeme gelir. Tazminatın genel şartları için kıdem tazminatı yazısına bakabilirsiniz.
Yargıtay Kararında Yol Yemek Ücretinin Kaldırılması
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, işyeri uygulaması olan servis hizmetinin kaldırılmasını inceleyen kararında kaldırma işleminin geçerlilik şartını açıklamıştır.
“Bir iş yeri uygulaması olan servis hizmetinin kaldırılması ise esaslı değişiklik niteliğinde olup, değişikliğin geçerli olabilmesi için işçinin yazılı rızasının alınması gerekmektedir.”
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2016/1931 K.2018/1829, 04.12.2018[6]
Davacı işçi servis hizmetinin sağlanmadığını ve servis ücretinin ödenmediğini ileri sürmüştür. İşçinin işe başladığı 2008 yılında işyerinde servis hizmeti bulunuyordu. Hizmet dört ya da altı ay sağlandıktan sonra tek taraflı olarak kaldırılmıştı.
Kurul, servis uygulamasının üçüncü kişi lehine sözleşmeyle güvence altına alındığını ve işyeri uygulaması olduğunu kabul etmiştir. İşçinin yazılı rızası bulunmadığı için işverenin tek taraflı değişikliğinin işçiyi bağlamadığını belirtmiştir.
Kurul bu nedenle yerel mahkemenin direnme kararını yerinde bulmuştur. Alacak miktarlarına ilişkin temyiz incelemesi yapılması için dosyayı Özel Daireye göndermiştir. Karar oybirliğiyle verilmiştir.
Kararda hizmetin dört ya da altı ay sağlanmış olması, işyeri uygulaması kabulüne engel görülmemiştir. Burada hizmetin sözleşmeyle güvence altına alınması etkili olmuştur. Yargıtay’ın güncel kararlarına Yargıtay karar arama sayfasından ulaşılabilir.
Yol Yemek Ücretinin Kaldırılmasıyla Birlikte Gelen Değişiklikler
Yardımların kesilmesi çoğu zaman ücret indirimiyle birlikte olur. Ücret tarafı maaşın düşürülmesi yazısında anlatılıyor. Nakil ya da vardiya değişikliği yapıldığında yol yardımı da değişebilir, bunun için işçinin görev yeri değişikliği ve vardiya değişikliği yazılarına bakabilirsiniz.
Yol Yemek Ücretinin Kaldırılması Hakkında Sık Sorulan Sorular
Yol yemek ücretinin kaldırılması konusunda en çok merak edilenler aşağıda yanıtlandı.
İşveren yol ve yemek yardımını tek taraflı kaldırabilir mi?
Yardım sözleşmeden ya da işyeri uygulamasından doğuyorsa işçinin yazılı rızası olmadan kaldıramaz. İşveren değişikliği yazılı bildirmeli ve işçinin altı iş günü içinde yazılı kabulünü beklemelidir. Aksi halde değişiklik işçiyi bağlamaz.
Yemek ücreti işyeri uygulaması nasıl anlaşılır?
Yardımın düzenli ve sürekli ödenmesi uygulama sayılması için belirleyicidir. Bordro, banka kayıtları ve tanık beyanları bunu gösterir. Kısa süreli ya da arızi ödemeler genellikle uygulama sayılmaz.
Yol yemek yardımı kesilen işçi kıdem tazminatı alabilir mi?
Ücretin sözleşmeye uygun ödenmemesi nedeniyle işçi haklı fesih yoluna gidebilir. Fesih hakkı öğrenmeden itibaren altı iş günü içinde kullanılmalıdır. Haklı fesheden işçi kıdem tazminatına hak kazanır.
Kesilen yol yemek ücreti geriye dönük istenebilir mi?
İşçi yazılı onay vermemişse kesilen tutarları isteyebilir. Ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır. Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak gerekir.
Servis hizmetinin kaldırılması esaslı değişiklik midir?
İşyeri uygulaması olan servis hizmetinin kaldırılması esaslı değişiklik sayılır. Değişikliğin geçerli olması için işçinin yazılı rızası gerekir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu yönde karar vermiştir.
Yol yemek yardımı fiilen çalışılmayan günler için ödenir mi?
Yardım fiilen çalışılan günlere bağlanmışsa izinli ya da raporlu günler için ödenmeyebilir. Bu bağlantının sözleşmede ya da toplu iş sözleşmesinde açıkça yazılı olması gerekir. Yazılı bir koşul yoksa uyuşmazlık çıkabilir.
Kaynaklar