Haklı bir neden olmadan istifa eden işçi, ihbar tazminatı alamaz. Bildirim süresine uymadan işi bırakırsa tersine işverene ihbar tazminatı ödemesi gerekebilir. Yani istifa eden işçi ihbar tazminatı konusunda alacaklı değil, borçlu tarafta durur.
Bu yazıda istifada ihbar tazminatının ne zaman doğduğu, hangi hallerde doğmadığı ve baskıyla alınan istifanın sonucu anlatılıyor. Genel çerçeve için ihbar tazminatı yazısına bakabilirsiniz.
İstifa Eden İşçi İhbar Tazminatı Alabilir mi?
Hayır. İhbar tazminatı, bildirim şartına uymayan taraftan alınır.
İstifa eden işçi sözleşmeyi kendisi bitirdiği için bu tazminatı isteyemez. Feshi yapan taraf, fesih haklı nedene dayansa bile ihbar tazminatına hak kazanmaz.
İşçi ihbar tazminatını ancak işveren ona süre tanımadan çıkarırsa alır. İstifa dilekçesi vermek bu hakkı ortadan kaldırır. Bu nedenle “istifa ettirildim” iddiası olan işçi, durumu ispatlamak zorundadır.
İstifa Eden İşçi İhbar Tazminatını Ne Zaman Öder?
İşçi, bildirim süresine uymadan ayrılırsa işverene ihbar tazminatı borçlanır. Burada işverenin zarar ettiğini ispatlaması gerekmez. Bildirim şartına uyulmamış olması yeterlidir.[1]
Tutar, işçinin bildirim süresine ait ücretidir. Süre kıdeme göre iki ile sekiz hafta arasında değişir. İşçi iki hafta çalışıp sonra ayrılırsa kalan süreye ait ücret tutarı borç olur.
| İstifa şekli | İhbar tazminatı |
|---|---|
| İhbar süresine uyarak istifa | Doğmaz |
| Süreye uymadan, haklı neden olmadan ayrılma | İşçi işverene öder |
| Haklı nedenle derhal fesih | Doğmaz |
| Emeklilik, askerlik ya da evlilik nedeniyle ayrılma | Doğmaz |
| İşverence baskıyla alınan istifa | İspat edilirse işçi alır |
İstifa Eden İşçi İhbar Tazminatı Kanunda Nasıl Geçer?
İş Kanunu istifa kavramını ayrıca düzenlemez. Bu yüzden istifa eden işçi ihbar tazminatı konusunda genel fesih kuralları uygulanır. Bildirim süresine uyarak yapılan ayrılış, işçinin bildirimli feshidir.
Haklı nedene dayanıyorsa derhal fesih sayılır. Haklı nedene dayanmayan ve süre tanımayan ayrılış ise istifa olarak değerlendirilir.
İstifa iradesi işverene ulaştığında iş ilişkisi sona erer. Bu noktadan sonra işçi işe geri dönemez. İşveren de işçiyi bildirim süresi boyunca çalıştırmak zorunda değildir.
İstifa dilekçesinin içeriği önemlidir. Dilekçede “ihbar süresini çalışarak” yazılmışsa işçi bu süreyi tamamlamakla yükümlü olur.
Dilekçede süre geçmiyorsa kanundaki asgari süre uygulanır. Süre konusu için ihbar süresi yazısına bakabilirsiniz.
Haklı Nedenle Ayrılan İşçi İhbar Tazminatı Ödemez
İşçi, İş Kanunu’nun 24. maddesinde sayılan haklı nedenlerden biri varsa sözleşmeyi bildirim süresine gerek kalmadan feshedebilir. Ücretin kanuna ve sözleşmeye uygun hesaplanmaması ya da ödenmemesi, işverenin şeref ve namusa dokunan sözler söylemesi, cinsel taciz ve işçinin sağlığını tehlikeye sokan işler bu nedenler arasındadır.[2]
Haklı neden öğrenildikten sonra altı iş günü içinde fesih yapılmalıdır. Bu süre geçerse haklı fesih hakkı düşer. Sonradan yapılan bildirimsiz ayrılış ihbar tazminatını doğurabilir.[3]
Haklı nedenle ayrılan işçi ihbar tazminatı ödemez. Ancak kıdem tazminatı hakkı kazanır. Şartlar için kıdem tazminatı yazısına bakılabilir.
İstifaya Zorlanan İşçi Ne Yapmalı?
İşverenler bazen işçiye “istifa et yoksa tazminatsız çıkarırız” der. Baskı altında alınan istifa dilekçesi, işçinin gerçek iradesini yansıtmıyorsa geçersiz sayılabilir. Bu durumda feshi işverenin yaptığı kabul edilir ve işçi ihbar tazminatına hak kazanabilir.
Baskıyı ispatlamak işçiye düşer. Bunun için istifa öncesi ve sonrası yazışmalar, işyerinde yaşananlara dair tanıklar ve kayıtlar önem taşır. Dilekçe matbu ise ve işçiye imzalatılmışsa bu da ipucu olur.
İşçi istifaya zorlandığını düşünüyorsa hemen noter aracılığıyla ihtarname çekmeli ve işe devam etmek istediğini bildirmelidir. İstifadan sonra bir ay içinde arabulucuya başvurmak da gerekir. Süre kaçarsa dava hakkı zorlaşır.
İhbar Süresine Uymadan Ayrılmanın Maliyeti
Örnek olarak aylık giydirilmiş brüt ücreti 43.000 TL olan ve beş yıldır çalışan bir işçiyi düşünelim. Bildirim süresi 8 haftadır. İşçi hiç çalışmadan ayrılırsa borcu 43.000 ÷ 30 × 56 = 80.266,67 TL olur.
İşveren bu tutarı dava ve icra yoluyla ister. Kendi ücretinize göre sonucu görmek için ihbar tazminatı hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Böyle bir durum gerçekleşmeden önce işverenle yazılı anlaşma yapmak en güvenli çözümdür.
İstifa Dilekçesi Verirken Nelere Dikkat Edilmeli?
İstifa eden işçi ihbar tazminatı riskinden kaçınmak için istifa dilekçesini dikkatli hazırlamalıdır. Dilekçe ne kadar açıksa sonradan tartışma o kadar azalır. Şu noktalara bakmak yeterlidir.
- Dilekçenin tarihi ve işyerinde çalışılacak son gün açıkça yazılmalıdır
- İhbar süresi çalışılacaksa bu süre belirtilmelidir
- Haklı nedene dayanılıyorsa neden dilekçede yazılmalıdır
- Dilekçe imza karşılığı teslim edilmeli ya da noter yoluyla gönderilmelidir
- Dilekçenin bir örneği işçide kalmalıdır
Matbu ve boş bırakılmış istifa formlarını imzalamak büyük risk taşır. Form sonradan doldurulup işçiye karşı kullanılabilir. Boş bir belgeyi imzalamayın, doldurulmuş hali önünüzdeyken okuyun.
İşveren İhbar Tazminatını Nasıl İster?
İşveren önce ihtarname gönderebilir ya da doğrudan arabulucuya başvurabilir. Arabuluculuk dava şartıdır. Anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılır.[4]
Alacağın zamanaşımı beş yıldır.[5] Bu sürenin dolmasına kadar işverenin işçiden talepte bulunma hakkı sürer. İşçi istifa ederken kalan ihbar süresini çalışmayacaksa bu konuyu yazılı bir anlaşmayla çözmek en az riskli yoldur.
İstifada Hak Kaybı Yaşamamak İçin Ne Yapılmalı?
Ayrılmayı düşünen işçi önce ayrılış nedeninin haklı olup olmadığını değerlendirmelidir. Ücreti geç ödenen ya da sigortası eksik yatırılan işçi, istifa etmek yerine haklı nedenle fesih yolunu seçmelidir. Bu iki yol arasındaki fark kıdem tazminatı hakkıdır.
Yeni bir iş bulunmuşsa ve hemen başlanması gerekiyorsa işverenle yazılı anlaşma yapılabilir. İşveren sürenin kısaltılmasını kabul ederse ihbar tazminatı doğmaz. Anlaşmanın yazılı olması şarttır, sözlü mutabakat ispat sorunu yaratır.
Yargıtay Kararında İstifa ve İhbar Tazminatı
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, işçinin haklı neden olmadan işi bırakmasını şu şekilde tanımlamıştır.
“İşçinin haklı bir sebebe dayanmadan ve bildirim süresi tanımaksızın iş sözleşmesini feshi, istifa olarak değerlendirilmelidir. İstifa iradesinin karşı tarafa ulaşmasıyla birlikte iş ilişkisi sona erer.”
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2017/17386 K.2018/23628, 06.11.2018[6]
Olayda işveren, işçinin bildirim süresi tanımadan işyerini terk ettiğini ileri sürerek ihbar tazminatı istemiştir. İşçi ise annesinin rahatsızlığı nedeniyle ayrıldığını söylemiştir. Daire, yakının rahatsızlığının kanunda sayılan haklı nedenlerden olmadığını belirtmiştir.
Kararda işçinin dava dilekçesindeki beyanı da önem taşımıştır. İşçi, ihbar tazminatını ödemeye hazır olduğunu açıkça yazmıştır. Daire bu beyanın işçi bakımından bağlayıcı olduğunu kabul etmiş ve ihbar tazminatı talebinin reddini hatalı bulmuştur.
Karardan çıkan ders açıktır. Dava dilekçesindeki ifadeler sonradan geri alınamaz.
İstifa Eden İşçi İhbar Tazminatı Hakkında Sık Sorulan Sorular
İstifa ve ihbar tazminatı konusunda en çok merak edilenler aşağıda yanıtlandı.
İstifa eden işçi kıdem tazminatı alabilir mi?
Haklı bir nedene dayanmayan istifada kıdem tazminatı alınamaz. Emeklilik, muvazzaf askerlik veya kadının evlenmesi gibi kanunda sayılan hallerde ise istifa eden işçi de kıdem tazminatı alır.
İstifa eden işçi işsizlik maaşı alabilir mi?
Haklı nedene dayanmayan istifada işsizlik ödeneği bağlanmaz. Haklı nedenle feshedilen sözleşmelerde ise ödenek için başvurulabilir.
Deneme süresinde istifa eden işçi ihbar tazminatı öder mi?
Hayır. Deneme süresi içinde taraflar bildirim süresine gerek kalmadan ve tazminatsız sözleşmeyi bitirebilir. Deneme süresi en çok iki aydır.
İstifa dilekçesinde ihbar süresi yazmak zorunlu mu?
Hayır, ancak yazmak faydalıdır. Dilekçede süre ve çalışacağınız son gün belirtilirse sonradan çıkabilecek tartışmalar önlenir.
İşveren istifa edene ihbar süresini çalıştırmadan çıkış verebilir mi?
Evet. İşveren işçiyi çalıştırmak istemezse süreye ait ücreti ödeyerek sözleşmeyi hemen bitirebilir. Böyle bir durumda işçi ihbar tazminatı borçlanmaz.
Kaynaklar