Taşeron işçi kadro konusu, kamuda hizmet alımı yoluyla çalışan binlerce kişiyi ilgilendirdi. 2017 sonunda çıkan özel bir düzenleme bu işçilerin bir bölümünü kadroya ya da işçi statüsüne geçirdi. Düzenlemenin kimleri kapsadığını, başvuru süresinin bitip bitmediğini ve kapsam dışında kalanların hangi haklara sahip olduğunu bilmek gerekir.
Bu yazı taşeron işçi kadro geçişini ve kamu işyeri boyutunu anlatıyor. Taşeron işçisinin genel hakları için taşeron işçi hakları rehberine bakabilirsiniz.
Taşeron İşçi Kadro Düzenlemesi Nedir?
Kamu idarelerinde personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı yoluyla çalışan işçiler için 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye iki geçici madde eklendi. Geçici madde 23 merkezi yönetim, sosyal güvenlik kurumları ve benzeri idareleri, geçici madde 24 ise belediyeleri, il özel idarelerini ve bunların şirketlerini kapsıyor.[1] Düzenleme 7079 sayılı Kanunla aynen kabul edildi.
Kamu idareleri bakımından geçiş, sürekli işçi kadrosuna olur. Belediye ve bağlı kuruluş tarafında ise işçiler ilgili şirketlerde işçi statüsüne geçirilir. Her iki durumda da işçi yüklenicinin değil, idarenin ya da şirketin işçisi haline gelir.
| Kapsam | Geçiş şekli |
|---|---|
| Kamu idareleri (5018 sayılı Kanunun cetvellerindeki idareler) | Sürekli işçi kadrosu, geçici madde 23 |
| Belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşlar ve şirketleri | Şirkette işçi statüsü, geçici madde 24 |
| 4 Aralık 2017 sonrası işe girenler | Kapsam dışı |
| Hizmet alımı olmayan, danışmanlık gibi işler | Kapsam dışı |
Kimler Taşeron İşçi Kadro Düzenlemesinden Yararlandı?
Birinci şart tarihtir. İşçinin 4 Aralık 2017 tarihi itibarıyla, personel çalıştırılmasına dayalı bir hizmet alım sözleşmesi kapsamında yüklenici tarafından çalıştırılıyor olması gerekiyordu. Bu tarih SGK belgeleriyle tespit edilir ve yasal süresi dışında verilen belgeler dikkate alınmaz.[2]
İşçinin ayrıca devlet memurluğuna alınmada aranan genel şartların bir bölümünü taşıması gerekiyordu. Bu şartlar Devlet Memurları Kanunu madde 48 kapsamında sayılmıştır. Herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik, yaşlılık ya da malullük aylığı almaya hak kazanmamış olmak da aranıyordu.
Doğum ya da sağlık raporu nedeniyle sözleşmesi askıda olanlar ile askerde bulunanlar için ayrı bir kural var. Taşeron işçi kadro süreleri bu kişiler için askıdaki halin bitiminden başlar. Böylece geçici engel nedeniyle haktan yoksun kalmaları önlenmiştir.
Başvuru Süresi Geçti mi?
Başvuru için kanun kısa bir süre tanımıştı. İşçi, hükmün yürürlüğe girdiği tarihten itibaren on gün içinde hizmet alım sözleşmesinin yapıldığı birime yazılı başvuruda bulundu. Şartları taşıyanların tespiti, sınav ve kadroya geçirme süreci ise doksan gün içinde tamamlanacaktı.
Bu süreler yıllar önce doldu. Geçici madde 23 ve 24 yeni bir başvuru kapısı açmaz. Bugün bu maddelere dayanarak taşeron işçi kadro başvurusu yapılamaz.
Sonradan işe girenler de bu nedenle kapsam dışındadır. Düzenleme 4 Aralık 2017 itibarıyla çalışan kişileri hedefler. Bu tarihten sonra yüklenici işçisi olarak başlayanlara geçiş hakkı tanınmamıştır.
Kanun ayrıca geçiş yapılan idarelerde personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımını sınırlamıştır. Hizmet alım sözleşmelerinin feshedilmiş sayılacağı tarihten sonra bu idarelerde bu tür alım yapılamaz.
Kadroya Geçenlerin Ücreti ve Anayasa Mahkemesi Kararı
Kanun, geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan Yüksek Hakem Kurulu toplu iş sözleşmesini ücret ve mali haklar için ölçü almıştır. Toplu iş sözleşmesi bulunmayan işyerlerinde geçiş tarihindeki bireysel iş sözleşmesi hükümleri geçerli olmuştur.
Geçiş şartları arasında, işçinin açtığı davalardan ve icra takibine konu alacaktan feragat etmesi ile ilgili bir şart vardı. Bir de yükleniciyle yapılacak sulh sözleşmesi aranıyordu. Anayasa Mahkemesi 27 Aralık 2023 tarihli kararıyla bu bentleri iptal etti.[3]
Karar 17 Nisan 2024 tarihli Resmi Gazete’de yayımlandı. Kadroya geçmiş ya da geçiş sırasında alacağından vazgeçmiş işçiler bakımından kararın etkisi her dosyada ayrıca değerlendirilmelidir. Bu konuda resmi karar metni ve dosyayı yürüten avukatın görüşü belirleyicidir.
Kadro Dışında Kalan Taşeron İşçilerin Hakları
Kamu kurumunda yüklenici aracılığıyla çalışan işçi, bu çalışmasına dayanarak kamu kadrosuna atanma hakkı kazanamaz. İş Kanunu bunu açıkça düzenler. Aynı hüküm, kadro ya da pozisyonlarda çalışanlar için toplu iş sözleşmesiyle belirlenen mali hakları da kapsar.[4]
Bu durum işçinin alacaklarını ortadan kaldırmaz. Kıdem ve ihbar tazminatı, ücret, fazla mesai ve yıllık izin ücreti alt işverenden istenir. Asıl işveren de birlikte sorumludur, ayrıntılar asıl işveren alt işveren sorumluluğu yazısındadır.
Kamu idaresi bir yapım işinde ücretleri ödenmeyen işçi için başka bir güvence de sağlar. İdare, işçinin başvurusu üzerine ücretleri müteahhidin hakedişinden öder.[5] Her hakediş dönemi için üç aylık tutarın üstünde idareye sorumluluk yüklenmez.
Muvazaa Halinde Kadro ve Hak Sorunu
Muvazaa halinde taşeron işçi kadro talebi ile işçilik alacakları ayrı değerlendirilir.
Alt işverenlik ilişkisi gerçek değilse işçi baştan itibaren asıl işverenin işçisi sayılır. Kanun bunu muvazaa hali olarak düzenler. Asıl işin bölünerek alt işverene verilmesi, işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işler dışında kabul edilmez.
Kamu kurumlarında da muvazaa denetimi yapılır. Yargıtay, kamu işverenleri bakımından farklı uygulama yapılamayacağını belirtmiştir.
“Her ihale sözleşmesi kendi dönemi ve şartlarında değerlendirmeye tabi tutulmalıdır.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2020/3991 K.2021/1640, 20.01.2021[6]
Davada işçi, yüklenici firmalar aracılığıyla çalıştığı idarenin işçisi olduğunun tespitini istemişti. Daire kararı oybirliğiyle bozmuştur.
Gerekçesi şudur. Önceki dönem sözleşmelerinin muvazaalı olması, sonraki dönem sözleşmelerinin de muvazaalı olduğunu göstermez. Bu nedenle her hizmet alım dönemi ayrıca incelenmelidir.
İşçi için çıkarılacak sonuç şudur. Muvazaa tek bir kararla ömür boyu kesinleşmez. Çalışılan her dönem için hizmet alım sözleşmesi, şartname ve fiili çalışma biçimi kanıtlanmalıdır.
Taşeron İşçi Kadro Sorununda İşçinin Yapması Gerekenler
Önce SGK hizmet dökümü alınmalı ve hangi yüklenici adına, hangi idarede çalışıldığı netleştirilmelidir. İşe giriş bildirgeleri, bordrolar ve hizmet alım sözleşmesi bilgileri saklanmalıdır. Geçiş yapılmışsa geçiş tarihi ve geçiş öncesi alacaklar ayrıca kayıt altına alınmalıdır.
Alacak için önce arabulucuya, anlaşma olmazsa iş mahkemesine başvurulur. Süreç iş davalarında arabuluculuk yazısında anlatılıyor. Alacakların zamanaşımı için işçilik alacakları zamanaşımı yazısına bakılabilir.
Mevzuat metinlerine 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname sayfasından ulaşılabilir. Güncel kararlar için Yargıtay karar arama sayfası kullanılabilir.
Taşeron İşçi Kadro Hakkında Sık Sorulan Sorular
Kamuda çalışan taşeron işçilerinin sık sorduğu sorular aşağıda yanıtlandı.
Taşeron işçi kadroya geçmek için hala başvurabilir mi?
Hayır. Geçici madde 23 ve 24 için başvuru süresi on gündü ve süreç doksan günde tamamlandı. Bu maddelere dayanan yeni bir başvuru hakkı bulunmuyor.
2017 sonrasında yüklenici işçisi olarak başlayan kadroya geçebilir mi?
Düzenleme 4 Aralık 2017 itibarıyla çalışanları kapsar. Bu tarihten sonra işe girenler geçiş hakkından yararlanamaz.
Kadroya geçemeyen taşeron işçi hangi alacakları isteyebilir?
Kıdem ve ihbar tazminatı, ödenmeyen ücret, fazla mesai ve yıllık izin ücreti istenebilir. Alt işveren sorumludur ve asıl işveren de alt işverenle birlikte sorumlu olur.
Muvazaa tespit edilirse taşeron işçi kadroya geçer mi?
Muvazaa halinde işçi baştan itibaren asıl işverenin işçisi sayılır. Kamu kurumunda yüklenici aracılığıyla çalışmaya dayanılarak kadro ataması istenemez. İşçinin hangi haklardan yararlanacağı dosyadaki dönem ve sözleşmelere göre belirlenir.
Belediye şirketinde çalışan taşeron işçisi kadro hakkı kazandı mı?
Belediyeler, il özel idareleri ve bunların şirketleri geçici madde 24 kapsamındadır. Şartları taşıyanlar şirketlerde işçi statüsüne geçirildi. Burada geçiş kamu kadrosuna değil, şirket işçiliğine yapılır.
Kaynaklar