İşçi alacakları hesaplama, iş sözleşmesi sona eren işçinin isteyebileceği kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kullanılmayan yıllık izin ücreti, fazla mesai, bayram ve genel tatil ücreti ile ödenmeyen ücretin tek tek hesaplanıp toplanmasıdır. Her kalemin hesap yöntemi ve kesintisi farklıdır: kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi kesilirken ücret niteliğindeki alacaklardan SGK primi, gelir vergisi ve damga vergisi kesilir.
Aşağıdaki araç bütün kalemleri aynı dökümde gösterir. Size uymayan kalemleri boş bırakmanız yeterlidir.
Dayanak: 1475 s.K. m.14, 4857 s.K. m.17, 41, 47, 59. Sonuç bilgilendirme amaçlıdır; dosyanızın ayrıntıları tutarı değiştirebilir.
İşten Çıkarılan İşçinin Alacakları Nelerdir?
Sözleşmenin nasıl sona erdiğine göre isteyebileceğiniz kalemler değişir. Aşağıdaki liste en sık karşılaşılan işçilik alacaklarını ve hangi şartla doğduklarını özetler:
- Kıdem tazminatı: En az bir yıl çalışma ve kanunda sayılan fesih hallerinden biri.[1]
- İhbar tazminatı: Belirsiz süreli sözleşmenin, bildirim süresi tanınmadan işveren tarafından feshi.[2]
- Yıllık izin ücreti: Sözleşme hangi nedenle biterse bitsin, kullanılmayan izin günleri.[3]
- Fazla mesai ücreti: Haftalık 45 saati aşan ve karşılığı ödenmemiş çalışma.
- Bayram ve genel tatil ücreti: Resmi tatilde çalışılan her gün için ilave bir günlük ücret.
- Ödenmeyen ücret: Son ayların hiç ya da eksik ödenmeyen maaşları.
Bunlara ek olarak işe iade davası kazanılırsa boşta geçen süre ücreti ve işe başlatmama tazminatı, belirli süreli sözleşme süresinden önce haksız feshedilirse bakiye süre ücreti gündeme gelir.
İşçi Alacakları Nasıl Hesaplanır?
Hesaba esas ücret her kalemde aynı değildir. Kıdem ve ihbar tazminatı düzenli yan haklar eklenmiş giydirilmiş brüt ücretle, yıllık izin, fazla mesai ve bayram ücreti ise çıplak brüt ücretle hesaplanır.
| Kalem | Esas ücret | Kesintiler |
|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | Giydirilmiş brüt, tavanla sınırlı | Damga vergisi |
| İhbar tazminatı | Giydirilmiş brüt | Gelir ve damga vergisi |
| Yıllık izin ücreti | Çıplak brüt ÷ 30 | SGK, gelir ve damga vergisi |
| Fazla mesai | Çıplak brüt ÷ 225 × 1,5 | SGK, gelir ve damga vergisi |
| Bayram ve genel tatil | Çıplak brüt ÷ 30 | SGK, gelir ve damga vergisi |
Kıdem tazminatında fesih tarihindeki tavan uygulanır; bugün yürürlükteki tavan 73.729,87 TL’dir. Araç, girdiğiniz çıkış tarihine göre ilgili dönemin tavanını ve vergi oranlarını kendisi seçer.
İşçi Alacakları Hesaplama Örneği
1 Mart 2021’de işe başlayan, 31 Ağustos 2026’da haklı bir neden olmadan ve ihbar süresi verilmeden işten çıkarılan bir işçi düşünelim. Son brüt ücreti 40.000 TL, düzenli yol ve yemek yardımı yıllık 36.000 TL, kullanmadığı 14 gün izni, ödenmeyen 60 saat fazla mesaisi ve çalıştığı 4 bayram günü olsun.
| Kalem | Brüt | Net |
|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | 236.450,91 TL | 234.656,25 TL |
| İhbar tazminatı (8 hafta) | 80.266,67 TL | 67.617,44 TL |
| Yıllık izin ücreti (14 gün) | 18.666,67 TL | 12.551,65 TL |
| Fazla mesai (60 saat) | 16.000,00 TL | 10.758,56 TL |
| Bayram ve genel tatil (4 gün) | 5.333,33 TL | 3.586,19 TL |
| Toplam | 356.717,58 TL | 329.170,09 TL |
Örnekte ihbar tazminatının gelir vergisi, yıl içinde başka gelir yokmuş gibi ilk dilimden hesaplanmıştır. Gerçek bordronuzda kümülatif matrah yüksekse ihbar tazminatının neti biraz daha düşük çıkar.
İşçi Alacaklarına Faiz Nasıl İşletilir?
Faizin türü ve başlangıcı kaleme göre değişir. Kıdem tazminatına fesih tarihinden itibaren bankaların mevduata uyguladığı en yüksek faiz işletilir.[4] İhbar tazminatı, yıllık izin ücreti, fazla mesai ve bayram ücreti için ise işverenin temerrüde düşürüldüğü (ihtarname ya da arabuluculuk başvurusu) tarihten, yoksa dava tarihinden itibaren yasal faiz istenir. Yasal faiz bugün yıllık %31 oranında uygulanmaktadır.
Bilirkişi Hesabı ile Bu Araç Arasındaki Fark
Davada alacaklar bilirkişi raporuyla hesaplanır. Bilirkişi; ücretin bordro dışında ödenen kısmını, fazla mesainin hangi haftalarda yapıldığını, tanık beyanlarını ve uygulanacak hakkaniyet indirimini de dikkate alır. Bu araç ise girdiğiniz bilgilerle mevzuattaki formülü uygular. Sonuç, alacağınızın büyüklüğü hakkında güvenilir bir fikir verir; ancak ispat edilebilecek tutar dosyadaki delillere göre değişebilir.
İşçi Alacaklarında Zamanaşımı ve Arabuluculuk
Kıdem, ihbar, yıllık izin, ücret, fazla mesai ve bayram ücreti alacaklarında zamanaşımı beş yıldır.[5] Bu alacaklar için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur; arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılabilir.[6]
İşçi Alacakları Hesaplama Hakkında Sık Sorulan Sorular
İşçi alacakları brüt mü net mi hesaplanır?
Önce brüt hesaplanır, ardından her kalemin kendi kesintileri düşülerek net tutar bulunur. Davada da alacaklar brüt olarak talep edilir; kesintiler ödeme sırasında yapılır.
İstifa eden işçi hangi alacakları isteyebilir?
Haklı bir nedene dayanmayan istifada kıdem ve ihbar tazminatı istenemez; ancak kullanılmayan yıllık izin ücreti, ödenmeyen ücret, fazla mesai ve bayram ücreti yine istenebilir. Ücretin ödenmemesi gibi haklı bir nedenle yapılan istifada kıdem tazminatı da doğar.
Alacaklarımı ispat etmek için neler gerekir?
Bordrolar, banka hesap dökümü, SGK hizmet dökümü, puantaj ve giriş-çıkış kayıtları, işverenle yazışmalar ve tanık beyanları en sık kullanılan delillerdir. Bordroya ihtirazi kayıt koymadan atılan imza, fazla mesai alacağının ispatını zorlaştırabilir.
Kaynaklar