Fazla mesai ücreti hesaplama, aylık brüt ücretin 225’e bölünmesiyle bulunan saat ücretinin yüzde 50 artırılıp fazla çalışılan saat sayısıyla çarpılmasıyla yapılır. Fazla mesai, haftalık 45 saati aşan çalışmadır ve bir yılda 270 saati geçemez.[1]
Araca brüt ücretinizi ve ödenmeyen toplam fazla çalışma saatinizi yazın. Ödemenin yapılacağı ayı da seçerseniz o ayın vergi dilimine göre net tutar çıkar.
Dayanak: 4857 s. İş Kanunu m.41. Sonuç bilgilendirme amaçlıdır; dosyanızın ayrıntıları tutarı değiştirebilir.
Fazla Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanır?
Hesap üç adımda yapılır:
- Saat ücreti: Aylık brüt ücret ÷ 225. Buradaki 225, aylık 30 günün günlük 7,5 saatlik çalışmayla çarpımıdır.
- Zamlı saat ücreti: Saat ücreti × 1,5. Sözleşmede haftalık çalışma 45 saatin altında belirlenmişse, sözleşme süresini aşıp 45 saate kadar yapılan çalışmalar “fazla sürelerle çalışma” sayılır ve saat ücreti yüzde 25 artırılır (× 1,25).
- Brüt fazla mesai: Zamlı saat ücreti × toplam fazla çalışma saati.
Formül: Fazla mesai ücreti = Aylık brüt ücret ÷ 225 × 1,5 × saat. Hesapta çıplak brüt ücret esas alınır; yol, yemek gibi yan haklar eklenmez.
Haftalık Fazla Çalışma Saati Nasıl Bulunur?
Fazla mesai haftalık olarak hesaplanır. Günlük çalışma süresinden ara dinlenmeleri düşüp haftalık toplamı bulun; 45 saati aşan kısım fazla mesaidir. Ara dinlenmesi, günlük çalışması 4 saate kadar olanlarda 15 dakika, 4–7,5 saat arasında olanlarda yarım saat, 7,5 saatten fazla olanlarda bir saattir.[2]
Örneğin haftada 6 gün, 08.00–19.00 arasında çalışan ve bir saat yemek molası veren işçi günde 10 saat, haftada 60 saat çalışır. Bu işçinin haftalık fazla mesaisi 15 saat, aylık fazla mesaisi yaklaşık 64 saattir. Yıllık 270 saat sınırının aşılması, aşan saatlerin ücretini ortadan kaldırmaz.
Fazla Mesai Ücreti Hesaplama Örneği
Aylık brüt ücreti 40.000 TL olan ve ağustos ayında 20 saat fazla mesai yapan bir işçi için:
- Saat ücreti: 40.000 ÷ 225 = 177,78 TL
- Yüzde 50 zamlı saat ücreti: 266,67 TL
- Brüt fazla mesai ücreti: 266,67 × 20 = 5.333,33 TL
- SGK ve işsizlik primi: 800,00 TL
- Gelir vergisi: 906,67 TL, damga vergisi: 40,48 TL
- Net fazla mesai ücreti: 3.586,19 TL
Ağustos ayına gelindiğinde bu işçinin yıl içindeki vergi matrahı ilk dilimi aştığı için fazla mesaiye yüzde 20 gelir vergisi uygulanır. Aynı ödeme ocak ayında yapılsaydı vergi yüzde 15 olacağından net tutar daha yüksek çıkardı.
Fazla Mesai Ücreti Net mi Ödenir?
Fazla mesai ücret niteliğindedir; maaşla aynı kesintilere tabidir. Brüt tutardan %14 SGK işçi payı ve %1 işsizlik sigortası primi, ardından gelir vergisi ve binde 7,59 damga vergisi kesilir. Asgari ücret istisnası maaşın kendisinde kullanıldığı için fazla mesaiye ayrıca uygulanmaz. Bu nedenle fazla mesainin neti, brütünün yaklaşık üçte ikisi kadardır.
Fazla Mesai Nasıl İspat Edilir?
Fazla çalışma yapıldığını işçi ispat eder. Bunun için puantaj kayıtları, kartlı giriş-çıkış sistemi, vardiya çizelgeleri, iş yazışmaları ve aynı işyerinde çalışmış tanıklar kullanılır. Bordroda fazla mesai ödemesi görünüyorsa ve bordro imzalıysa, işçi bordroda yazandan fazla çalıştığını ancak yazılı delille ispat edebilir; bu yüzden imzalarken ihtirazi kayıt koymak önemlidir. Tanık beyanına dayanan hesaplarda mahkemeler uygulamada hakkaniyet indirimi yapabilmektedir.
İş sözleşmesine “fazla mesai ücrete dahildir” hükmü konmuşsa, bu hüküm ancak yıllık 270 saate kadar geçerli kabul edilir; aşan saatlerin ücreti ayrıca istenebilir. Fazla mesainin karşılığını hiç alamayan işçi, iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatı da isteyebilir.
Fazla Mesai Ücreti Hesaplama Hakkında Sık Sorulan Sorular
Fazla mesai yerine izin kullanılabilir mi?
Evet. İşçi isterse fazla çalıştığı her saat için bir buçuk saat, fazla sürelerle çalıştığı her saat için bir saat on beş dakika serbest zaman kullanabilir. Bu süre altı ay içinde, ücretten kesinti yapılmadan kullandırılmalıdır.
Memur, hemşire ve doktorların fazla mesaisi bu araçla hesaplanır mı?
Hayır. Bu araç İş Kanunu’na tabi işçiler içindir. Devlet memurlarının ve kamu sağlık personelinin fazla çalışması ek ders, nöbet ve fazla çalışma ücreti gibi kendi mevzuatlarına göre ödenir. Özel hastanede iş sözleşmesiyle çalışan hemşire ve doktorlar ise araçtan yararlanabilir.
Ödenmeyen fazla mesai ücreti için ne kadar geriye gidilebilir?
Fazla mesai ücretinde zamanaşımı beş yıldır ve her ayın ücretinin ödenmesi gereken tarihten başlar. Bu nedenle arabuluculuk başvurusundan geriye doğru beş yıllık fazla mesai istenebilir. Alacak, sözleşme devam ederken de talep edilebilir.
Kaynaklar